Archive for Marzo, 2009

Que é Poéticas de Resistencia?

31 de Marzo de 2009

Poéticas de Resistencia é unha rede internacional de investigadores e produtores literarios e culturais de Europa, América Latina e Estados Unidos. A rede atópase en fase de constitución mediante encontros e debates centrados xustamente na especificidade das nocións de resistencia e de intervención artístico/cultural. Asúmese de xeito normal a procesualidade desas discusións e acéptase a idea de que os encontros serven para reflexionar en voz alta e en marcha. Cun compromiso crítico e tamén de debate teórico e metodolóxico.

Como se activa a produción artística, literaria, cultural… no momento histórico presente? En que modo a intervención cultural estabelece hoxe relacións de interdependencia con dinámicas sociais, políticas e económicas? Cal é a a marxe de manobra para lograr desestabilizar a axenda política e económica do neoliberalismo, para resistir e vencer a hexemonía exercida e abrirmos paso ao cambio histórico? En que medida son efectivas as poéticas de resistencia? En que modo se vinculan resistencia e poder?

A primeira reunión celebrouse hai agora un ano na Universidade de Leeds, organizada por Ben Bollig e Cornelia Gräbner. Acudira daquela á cidade inglesa unha representación galega, analistas e poetas, relativamente nutrida. Os días 16 e 17 de abril terá lugar na Universidade de Santiago de Compostela unha segunda reunión. Esta páxina web informa sobre programación e actividades do II Simposio Poéticas de Resistencia.

[Colaxe de Xosé Luís Mosquera Camba que ilustra cartaces e web do simposio. O texto tómase parcialmente do texto de presentación da reunión de Leeds]

Terceto atopado nun Citroën

30 de Marzo de 2009

Por conduto malabar, chega a nós unha rectificación dos tres versos de peche para o soneto interruptus do outro día enviados polo ínclito lírico tudense Artemio P. Canorrio, cuxos ancestros por parte de nai chegaron hai cinco xeracións de terras sardas, vía marítima, ignórase exactamente con que propósito. Malia a calidade xeral das achegas recibidas para o que en orixe non era concurso de ideas senón simple astrinxencia palatal do autor do texto —e debe indicarse expresamente, tamén malia o prodixio rupturista métrico-rimante perceptíbel no estro inxel mas invulgar do vate togado Iacopo di Reccatello, alquitara a súa na que destilan, pinga a pinga, verso a verso, uvas petrarquistas de alta escola hispalense con delicados taninos alvariño(sic)-mindonienses—, o xuri, reunido nun taxi Citroën C4 Sedán, atopa de xeito inexplicado un sobre con remite do devandito Sr. Pérez Canorrio alí no chan vehicular, como se conta!, un envelope pisado, desairado e obliterado por clientes anteriores, dirixido a Lándoas & Asociados. Aberta, en consecuencia rauda, tal misiva, e contrastada inter pares a aquilatada contundencia épico-ilírica daquela maxistral execución, non exenta de pulsión profética, de impares hendecasílabos esdrúxulos (impares pola orde, pois en realidade son dous, os esdrúxulos), o xuri, integrado por tres destacadas plumas locais da parte esta das Mariñas dos Condes, en plenitude de faculdades gustativas e sen mediar inxesta ningunha de substancias delicuescentes do xuízo estético nin outra caste de mecanismos compensatorios por débitos cruzados non impropios, todo hai que dicilo, da vida trobadoresco-institucional, o xuri, digo, dicimos!, decide por maioría de tres cuartos (o taxista acabou sumándose e non se considerou dolosa para as musas a súa proposición), decide, dicimos, outorgar o I Premio Completa un soneto e pasa unha fin de semana onde xa tiñas pensado facelo ao texto intitulado “Terceto atopado nun Citroën”, o cal resultou ser obra do eximio vate e profesor reformado de Tui, don Artemio Pérez Canorrio, da xeración dos Fastos Edelweiss. Complétase así, xa que logo, até o catorceno límite natural o soneto de marras, que fica agora para os séculos vindeiros deste xeito que se enuncia e publicita co obxecto de proporcionar coñecemento e lecer a case todos e todas, acaso coa única excepción dos utentes da celebrada colonia Eau d’Été, tan popular na Cidade das Burgas desque a Deputación a introduciu no pack de felicitación das tradicionais festas de Natal, a carón dun bocal de trombón usado e un par de condóns benditos polo bispo coas inopinadas siglas PPPP, trasunto posíbel segundo algunhas obscenas e reviradas mentes da fortaleza viril de non sabemos que militancia baixo que clase de estímulo carrexo-electoral [Dise isto en Betanzos dos Cabaleiros, a tal de tal de tal, asinan… (ilexíbel) tres sabios locais e un taxista que vive na Condesa]:

Demandas, oh Feijóo, o transo breve
do outro que che ocupa o Monte Pío,
e advirtes que non toquen nin un fío
das teas e enxovais que aquilo leve.

Remoo na memoria o mesto prebe
das
últimas funcións do teu plantío
de saldos e mercés que esquece a plebe
agora que
o estipula o vocerío.

“Negoocios son negoocios, meu ruliño”,
apréndenche os mentores ideolóxicos
que saben de enerxía máis que o Miño.

Lanzáronte á carreira, ornitolóxicos,
seis corvos camaradas do Mesquiño.
Os froitos han de ser teratolóxicos!

[Taxi!]

Arturo y yo: neobarrosos

29 de Marzo de 2009

Por algún motivo que non se me alcanza, experimento unha certa proximidade co arxentino Arturo Carrera (1948), neobarroco ou neobarroso case da quinta do poeta trotskista-anarquista Néstor Perlongher (1949-1992), autor este último de libros de poemas como Alambres (1987) e tamén, na condición de antropólogo social e militante polos dereitos dos homosexuais, de estudos como O negócio do michê. Prostituição viril em São Paulo (1987), inicialmente a súa tese de doutoramento en Campinas.

Agora que recibo de Laura un mail a nome cambiado (AC↔AC) e que ademais María falará, tel quel, de Severo Sarduy e neobarroquismo no Festival Pop Vite Nuove 09, coñecido tamén en círculos goliárdicos como “Festival Didi-Hip-Hop Amarrado/a al Duro Banco 09 horas/día”, é o momento de recuperar definitivamente un celebrado poema do libro Arturo y yo (1984), de Carrera. Este, algo longo para o habitual nesta ventá, de título “El potlatch de las siestas”:

Un coloquio remoto se hundía en la exageración

(miniatura de una incertidumbre
que lo amparaba): Algo querrá ahorrarnos
siempre, la pena de la escritura

El campo.
Todas sus cruzadas de comadronas
invisibles.
La arena de oro el sentido y del sentido,

madres desaparecidas. Vuelvo a una patria
de terrores pueriles y asaltos
a la pequeña oscurecida urbe
de la memoria: Oh, tristeza

Me has enfrentado al lujo insoportable
de mi desnudez.

Aquí está el mapa de lo reído y de lo
por reir.
Los lugares que deslizan su ritmo reificado
en lo alarmante:

El tiempo
que contrae
el abismo
de los niños.

Hay que enfermarse.
Hay que enloquecer.

“Hay tres minas jugando
al Ludo, podés creer?”
-dijo Mariano.
“Parece que juegan y
cuando las mirás fijamente
desaparece el tablero”.

“Estás en pedo -dijo Julio.
Más borracho que ellas”.

Busca el agravio de la alucinación
compuesta (se despereza en estos
campos)

Sus patios para dar mis vueltas.

Sus sótanos para retocar heroicamente
los homenajes al cuadrado.

El campo.

Unas cartografías silbadoras. Colores
repetidos en los timbres, oh, monjes:

Vosotros que de la plegaria hicisteis
una partitura, un mapa para el acting
de escoger de la luz la calentita sombra
quejumbrosa.

Vosotros,
para quienes el mal y el bien
son el paisaje: el paseo más puro
de la contemplación

Estamos en Indio Rico,
a escasos kilómetros de Pringles y
es la industria de los noveleros,
con sus flechas de macizo oro y sus
boleadoras de pepitas áureas forradas
de billetes de cuero…
Estas son dunas, dunas mínimal, y
estas son napas con láminas de mica
traspapeladas.

Ahora estoy en Pringles,
en la azotea de mi casa donde soy Vatek,
con mis astronomías lanares y gozo,
como también de día gozo, tendiendo
desnudo la ropa: paso por el silencio
costumbres que el almuédano corta
al llamar a la Meca: duda, por todas
sus geometrías secretas donde la luna
entierra unas cerezas frías…

Hijo,
y padre.
Pero con un juego limpio
bajo la nariz ganchuda: el amor,
el equilibrio tumultuoso del “galpón”
donde unos tumultuosos quemaban los
juguetes y el trigo.

Malones.
Malones señores pintados con su crueldad
que cunde como el fuego del deseo
en la pampa.

Pero hay el barullo de lo pequeño, aún,
cruzando el cielo matizado sobre
cardos y escobas albinas y estolas plateadas.
El brillo del panadero, erizo suavísimo
con su relámpago tieso de madrugada,

y también el llanto,
el llanto ameno del siringo, angustiante,
y prolongado…

Estímulo de la secreta alegría de la sensación
de simular tantos discursos y prometer más
mímicas,
más mordeduras.

Algo que quiere ahorrarnos
la pena de la escritura: No hace mucho le
dije a Emeterio: No he fundado ningún sistema
nuevo de lectura; nada original: ni siquiera,
volverme imperceptible… ahora enmascararnos
los brazos, las manos… (No dijo nada y después
pensando que iba al mar con los chicos dijo:
“Comprate una sombrilla, es algo que puede
durarte años”).

Genet sabe que el goce le es negado por
principio -dijo Sartre.

¿Yo busco el agravio de la muerte?
No; enumero el sentido de una desaparición
escrupulosa:

el arco iris no.
los niños no.
un amor no.
un cuerpo que al pasar
deja que el deseo nómade se precipite en él
como una nevisca incandescente,
como una lluvia
fulminante. No.

una idea célibe no. viuda no.

una frase fastuosa que aparece
en la mitad de un ingenuo
momento,
de una ingenua desaparición

Del campo. No.
Del fauno o silvano que aflojó los cordones
soltó los ojos en los manojos de doradas
espigas. No.

Un sileno no.
Un coribante con su falo serruchado
en la mano,
bailando y restallando de dolor,
bailando y restallando. No.

Genet sabe que el goce
le es negado por principio:
Natachita me trajo su libro de cuentos
y Natacha, la madre, leyó en ruso.
Un cuento que no entendí, pero que
disfruté bestialmente
como una bestia que se sale de su ajustada
maya.
Natachita me miraba.
Liliana agachó la cabeza y alzó, imperceptiblemente,
los difíciles hombros: Ella también escuchaba…

Natacha cantaba, en realidad, ese cuento
maravilloso. Cuando terminó, alguien dijo: “¡Qué lindo!”
Natacha se apresuró a explicarnos que era un cuento
que le leían asiduamente a Pushkin.

Me despedí de todos ellos, como siempre,
besando a cada niño: coronando con un acto de
malsana estupidez aquella estupenda “lección”
de poesía.

Un poema agora de Néstor Perlongher na súa propia voz. “Cadáveres”, tomado xustamente do libro arriba mencionado Alambres.
[Arturo Carrera e Néstor Perlongher]

Blogs literarios e remediación

28 de Marzo de 2009


Blogomillo vén sendo a catosfera como Galiza é a Cataluña. Máis ou menos, porque con certeza existen especificidades das blogosferas galega e catalá que resultan irredutíbeis entre si. Publicouse hai case un ano o libro que aparece aquí á dereita, La catosfera literària 08, unha escolma de anotacións vinculadas nalgún sentido á noción cultural de literatura, que a día de hoxe segue a ser unha noción inevitabelmente cruzada pola categorización xenolóxica, como ben deixa ver (oír) este vello podcast de Catalunya Ràdio correspondente ao programa L’Internauta. Quero dicir, que seguimos sendo incapaces de pensar a literatura sen facer pasar o concepto polos xéneros ou as agrupacións de xéneros consolidadas pola tradición (os célebres arquixéneros). Nese sentido, era esperábel a pregunta qué é un blog literario?, e igualmente era previsíbel que a resposta pasase polos arquixéneros consolidados. Un blog literario sería, segundo o anterior, un blog asemellado ás formas narrativas, poéticas, ensaísticas… literarias. Indicarei que non me convence (aínda me convencería menos pensar a noción en perspectiva “calidade”, “estilo literario” ou similares). E engadirei que non estou nada seguro de que o que con Paul Levinson chamariamos remediación blog-libro (ou blog literario – libro literario: blook, en definitiva) teña excesivo interese. Na tertulia de Catalunya Ràdio marcada arriba saen argumentos importantes contrarios ao que nalgún sentido postulo. Un deles, quizais o de maior ensulla, consiste en apelar ao feito de que moitos lectores de libros son por completo alleos á lectura de blogs (ou blocs, que os cataláns andan a voltas coa escolla). O primeiro que se me ocorre é que nese avance existe en realidade un pulo retro, unha especie de re(tro)mediación. En termos conceptuais, non tería nada que obxectar. O mesmo que nada teño en contra de que a partir dun filme se escriba unha novela, invertindo o proceso transdutivo máis frecuente. Tampouco quero suxerir con isto que o paso cinema-novela ou o paso blog-novela, por exemplo, sexan en si mesmos conservadores ou limitativos en sentido semiótico ou en xeral comunicativo (simplemente pola minoración de códigos e linguaxes en xogo). Non é iso. Máis ben, o que ocorre é que un blog vén caracterizado por unha nota moi específica: a interacción, o axuste, o dialoxismo que introduce a presenza virtual e efectiva de quen le e coa voz de seu responde, concorre, matiza, insulta, gaba, acompaña, bloquea, motiva, rebenta, sabotea, complementa, suscita, ri, canta, cala, venga, flanea, entende, acorda, agarda, sotela, arrouta, deserta, confesa, lembra, sobreestima, asea, irriga, figura, busca, agravia, lisca, tupe, fica, nace, medra, copula e palma… Así… como pasa un arrouto do blog ao libro? Como se remedia? Como pasa, permítaseme a vaidade, o hiperWitz ou Witz linqueiro (algo p.e. do estilo da ligazón anterior) ao libro? Como pasa un chucho verbalizado (muaaac) do blog ao libro? O blog é a comunidade que nel mora, o circuíto de razóns, sentimentos e linguaxes-mundos que son órbita súa, coido. A remediación é admisíbel, claro. Pero nela só vai algo. Como en todas.

[Capa do libro compilado por Toni Ibañez La catosfera literària 08, Cossetània Edicions, 2008. Atoparanse datos sobre a historia do libro neste sitio]

Exilio índico

26 de Marzo de 2009

Cruzáronse datos hoxe na memoria de toses e alérxenos. Lembro como un dos días de gloria da infancia a primeira vez que subín a un Tabeirón. A un Citroën DS negro, contra o ano 64, aquel verán no que viñeran Mascarenhas e a tía Mucha desde Marrocos, onde vivían coas nenas. O país alcanzara a independencia pero eles seguiron uns anos alá, no vello protectorado francés. Lembro aquela tarde, especificamente, non sei por que razón. O momento xusto de cruzarmos a rúa do Orzán e logo, chegando xa ao cine Goya. Eles falando en francés e eu atrás coas curmás e creo que moita xente máis. Cantos entraban nun Tabeirón? Ignóroo. Pode que nese momento cruzase algún coñecido a Cordelería desde Comandante Fontanes, rúa esta onde a finais dos 60 os nenos franquistas iamos facer ximnasia con bolsas de deporte exactamente iguais ás que levaban os obreiros da construción no autobús aquel das sete e media da mañá. E pode que me vise, aquel coñecido, a través da ventá do auto. Ignoro a razón pola que ese lugar a carón do Goya pasando na Goddess quedou fixado con tanta imprecisión na memoria do cativo que fun, case como un resto onírico que moven as ondas na praia. Ignoro igualmente a razón pola que lembrei hoxe o exilio frustrado de Corina Porro (pobriña ela, que despois da vitoria de Speedy Núñez ten que contentarse co Senado!). E ignoro cal foi a pulsión que me levou a conectar exilio e Mascarenhas. Ou, aínda polo medio, a vella idea, con moito predicamento entre nós, de abrirse de aquí por non aturar o sitio, a xente, os costumes… Renunciar a todo, incluída a lingua. De Rosalía a Corina, a fenomenoloxía é ampla. E nese momento pensei, “é, ho, ampla de carallo” (un elo máis este no conto de hoxe, que non acaba de deixarse contar). Entón, ocorréuseme a vella teima, a carón da previa, de fundar, no mellor estilo Utah, reservas espirituais ou espirituosas para xente especial, rara. Galego falantes, poñamos por caso. E logo dei coa lembranza de romances de Augusto Abelaira e de Mário Cláudio. As belezas de Madagascar e da costa africana (as belezas naturais pero de xénero, quero dicir) leváronme ao amigo Larraz, xa reformado na Borgoña.
Pero ao que ía, e xa sen blogorrea: sabían vostedes da existencia das Mascarenhas Islands? Sabían vostedes que esas illas índicas, ao leste de Madagascar, comprenden unha chea de arquipelaguiños, illotes volcánicos e penedos minúsculos xunto con zonas máis amplas e habitadas? Sabían vostedes, amigos e amigas meus, que unha desas terras habitadas é Illa Mauricio e que o goberno desa illa administra outros territorios formalmente non constitutivos da República? Sabían vostedes, aínda, que un deses territorios, conformado por dezaséis penedos pequerrechos (de aí o seu nome?), ao noreste de Mauricio, recibe o nome de Cargados Carallos Islands? E remato xa o interrogatorio: sabían vostedes, pacientes lectores, que outra das illas desa gloria das Mascarenhas se chama Agalega Island?

Ben, pois algúns dirán que si. Que sabían. E pode. Igual fixeron por alí a dita lúa de mel, algo relativamente común polo que vou sabendo. Pero, en fin, o caso é que temos aí a man un lugar para o exilio, para a colonia de puretas. Unha Nova Utah non mormónica senón, como outrora nas Alpuxarras, galega. Galega coma nós. O nome é a cousa, non si? Pois veña, todos aló. Se Corina marchaba, nós non seremos menos ca ela.
De irmos aos Carallos Cargados (ou era ao revés?) eu opto polo Îlot Siren. Abofé que liquida estreses esa sonoridade lenta. E de irmos a Agalega, que optimizando recursos se decidiu por un aeroporto king-size, no canto dos tres mediocres nosos, case me pediría a cuíña Emmer, máis que nada por estar lonxe de vós.

[Mapa verídico das Cargados Carallos Islands, no Índico]

Cantiga de proseguir

24 de Marzo de 2009

Non acabo de sacar o terceto de peche. Rogo colaboración.

MUDANZA

Demandas, oh Feijóo, o transo breve
do outro que che ocupa o Monte Pío,
e advirtes que non toquen nin un fío
das teas e enxovais que aquilo leve.

Remoo na memoria o mesto prebe
das últimas funcións do teu plantío
de saldos e mercés que esquece a plebe
agora que o estipula o vocerío.

“Negoocios son negoocios, meu ruliño”,
apréndenche os mentores ideolóxicos
que saben de enerxía máis que o Miño.

[A foto é de EFE]

Na tumba de Joyce

23 de Marzo de 2009

Falouse aí atrás de Pound a propósito da poesía de Paulino Vázquez. Nesta fotografía, tomada en Zúrich en 1967, visita a tumba de James Joyce. Para min a de Joyce foi quizais a única lectura “relixiosa” de xuventude. Uso a palabra cun sentido dobre: liturxia no trato e entrega ás páxinas á marxe de calquera marca de racionalidade. Iso demandou, e foi cumprido, un pacto, a camaradaxe. Un colega entón, basicamente, Rogelio, que daquela penso que aínda cursaba Económicas. E nesa clase de entrega tamén resultaba imprescindíbel a figura do precursor, a do explorador que logo transmitía coñecemento aos novos, rapaces case no límite da maioría de idade. O irmao maior del, que vivira o París posterior a maio do 68. Tanto tempo despois, hoxe, escribo tendo á vista un retrato seu na Martello Tower de Sandycove, onde estiven a comezos dos anos 80. Aquel vello cottage ao noroeste do Phoenix Park no que morei unhas semanas, aquela suciedade do cottage, todo aquilo… En Sandycove había, desde logo, vellotes en coiro tomando o seu baño de mar e o sol levísimo quecía un xersei violeta nas penas da torre. Fixen un poema titulado “Virlanda”. Comezaba máis ou menos así:

Cerco sen tregua: o mar.
Non ten modo.

Onde foi Gerty,
que as rochas de Sandycove non teñen máis as súas nádegas anti-
simétricas?


Naquel tempo, o da lectura previa e o do paseo por Sandycove, nada me parecía máis erotizante que unha rapaza coxa. Así de forte era a influencia do Ulysses, do Bloom onane co reloxio parado diante do azul de Nausícaa MacDowell. Hoxe conservo aquela fotoinvención de Joyce á vista, aquí a tres metros, á dereita, e, en boa medida, conservo tamén esa modesta perversión, inconfesada.

[Ezra Pound, Zúrich 1967. Descoñezo autoría]

Apoteose da forma?

22 de Marzo de 2009

Agora vén o problema. Como rematar un auto sacramental que ao tempo é farsa inmóbil? Tira un á apoteose da forma?, á celebración cultural do louco engado escénico?, a esa extraordinaria (en termos espectaculares e tamén relixiosos) invención cristiá da comuñón dos mortais todos (case todos) na divindade dun? Ou tira, polo contrario, a non deixar títere con cabeza entre a catropea de quirópteros e xentalla incomún do batallón dramático (including myself)?, ao riso golseiro e agit-prop do volcán?, ás tripaxes morais exhibidas sobre o escenario xa quieto e gore, como nas cortadorías do antigo réxime e nos economatos franquistas? Opinen. O público sempre ten razón.

[Rob Zombie, House of 1000 Corpses (2003)]

Deseiva do tempo

19 de Marzo de 2009


Adiei a lectura de Arcaico o tempo que respira, o último libro de poemas de Paulino Vázquez (Galaxia, 2008), por pensar na primavera. Éncheme agora os bronquios de invernía, bosques, poalla, ruína, faias, desolación. Faime lembrar a chaira interminábel de biduídos brancos na néboa que vai do lago Peipus ao Báltico, naquel século XX fenecente. A contracapa menciona, noutros termos, o que estes poemas son. A lamentación do arqueólogo moral que anota e religa o testemuño dos socalcos lidos, a escasa consistencia dos restos a se desfacer nas mans, a concesión cultural á barbarie; tamén a conciencia do corpo que apalpa a morte. Paulino Vázquez, o eu que constitúe discurso e modula métricas libres de quen oe a música das fontes, fónicas e semánticas a vontade as métricas, fabrica espirais no regreso que non cesa dese léxico da devastación, da capitulación, da relectura de Pound, tamén conservadora e relixiosa no sentido non mercantil e non xerarquizante deses termos malqueridos pola modernidade que outros conxugaron por nós. A alienación e o acabamento. Eses son os asuntos deste tratado moral no que conviven a temporalidade e o tropo medievais, a espacialidade e a arquitectura barrocas e os imaxinarios románticos e modernistas (ingleses sempre neste poeta maior entre os do seu tempo, neste poeta de obra breve). Lamentación, profecía tamén. Antes que elexía, despedida. E, sempre, a denuncia da usura, a denuncia ecolóxica e cultural da usura. Escóitese:

Arcaico o tempo que respira en arañeiras
esculpe cinza a morte, o tempo as estacións
o ocre nos muros nos que cesa a chuvia gris
como teselas dun mosaico repasadas por escamas
ásperas de arxila, onde repousa oculto
o desgaste das palabras escritas na poeira
inmemorial da morte —cinza que sobre a cinza
se derrama como as dalias sobre as escalinatas
dos pazos baleiros —arcaico xace o tempo que respira
detido como os ocres dos estanques
tallando un lique negro, nos cansados
frisos de pedra nos que se apousenta
a morte cicelada nas vellas metopas
(como xeada estiñada en arañeiras)
nas cardinas de orvallo, nos limiares
do tempo que respira larvado, inmemorial
levando a morte a cada cousa, inerte
aos acantos, ás esculpidas hedras vexetais
aos fúnebres barrocos que se consumen
na xeada, ás ramaxes funestas que coroan
acios de morte acaso —acenante o tempo
destrutor, como un destello de xade na penumbra
velado por máscaras que agoiran o presente
esvaíndose, esculpindo cinza a morte
antes de que o tempo descanse nos seus umbrais.

Hai once anos, cando recensionei para A Trabe de Ouro o libro de poemas anterior a este de Paulino Vázquez, A experiencia inglesa (edición de autor, 1998), escribín palabras que agora debería matizar nalgún sentido. Escribín que a obra poética do autor se deixaba explicar sobre a base dun sistema de coordenadas transdución anamorfose. Está previsto que leamos as escenas da dubidosa realidade ou da verídica ficción desde unha identificación postural e discursiva co que a tradición trasladou a nós sobre tal ou cal personaxe/mundo [así seguía a nota crítica n’A Trabe]. O xogo non exclúe nunca ao propio autor empírico, por suposto. El, e a súa voz, son así mesmo material anamórfico e transdutivo, pero sempre mediado e fictivizado. Mediado entre outras cousas polo que o brevísimo John Keats chamaba negative capability, interesante en canto concepto para T.S. Eliot e os seus criterios distanciadores sobre a disociación da sensibilidade. Isto supón unha cesión de espazo ao matérico das cousas, aos derrelictos cultu(r)ais que o poema incorpora, aos discursos outros, sen que nada disto se someta en fin á personalidade do poeta. O poeta está nos seus poemas, si, mais a través dunha emoción reflexiva, a través das lembranzas apócrifas que o seu imaxinario acumula como pedras romeiras dun milladoiro non tan aleatorio. Deste xeito os poemas non resultan colonizados, non nos danan coa exposición dos marcos dunha propiedade experiencial à la mode. Paulino Vázquez —eliotiano convicto e confeso— é doutra clase de poetas, a dos elusivos, a dos non-efusivos [textual na Trabe todo o anterior, que, insisto, agora matizaría].

[Capa do libro, que reproduce o cadro de Gustav Klimt Bosque de faias]

Blogs, resistencia e entrismo

18 de Marzo de 2009

—Cumpre, pois, as ordes da Resistencia e cumpre tamén as miñas: infíltrate no Blok-K e olla alí o que podes facer.

(X.L. Méndez Ferrín, Bretaña, Esmeraldina, 1987)

[A terra de Brec’helean ou Brocelianda, Bretaña]

Teatro proício 3

18 de Marzo de 2009

Fin de Lándoas etc.

Momento central
19,40 h. da xornada electoral referida. O mesmo espazo cúbico do momento inicial, envolto agora nunha luz como de placenta asnal, amarelecente por tanto. O público, que na parte anterior non chegou nunca a gozar dunha posición axeitada nin cómoda para seguir a obra, por rodear en O a alta mesa camilla central na parte baixa do escenario, na mellor tradición Fluxus 70s, pasa agora a situarse nun lugar que para algunhas sensibilidades podería parecer de privilexio, por canto supón ascender no cubo e colocarse na superficie cenital do mesmo, en toda a súa extensión. Orabén, sería discutíbel tal condición de privilexio. De feito, unha parte dos espectadores nega a colaboración e abandona a sala de San Marcos (dez ou quince destes son reclamados polo seu nome e dni por unha furgoneta azul con megáfono exterior que rube a cen a costa vindo de San Lázaro: last-minute carrexo?, desgraza familiar?, ignórase). Outros fican na sala, pero deambulan abaixo, como nunha circunferencia ou espiral circunscrita á mesa camilla, facendo roda, se cadra maledicente, ao xeito de groundlings non plenamente decididos a quedarse. O caso é que un sector moi amplo do público accede á proposta da Directora de Escena e ocupa o lugar cenital mencionado, aparentemente de privilexio, segundo xa se dixo nesta didascalia. A pega, motivadora da sedición parcial, é que esa posición pública pasa a ocuparse por suspensión corporal. Con efecto, cada espectador/a aparece pendurado/a dos nocellos a xeito de Pipistrellus pipistrellus, isto é, como unha pequena colonia de morcegos ananos (arredor de cento once, cento trece individuos). Perigo de caída non hai ningún, razón pola que incluso acceden, os pipistrelos humanoides, a que os tremoístas lles aten os pulsos nas costas. Por se acaso algo pasar, portan, iso si, sostido nas manciñas á altura do óso sacro, cadanseu pequeno abano de Manila a xeito de penuxe caudal. Reitérase que o perigo é limitado para os individuos da colonia, por canto desde a posición cenital até os cabos de groso aceiro que sosteñen o jacuzzi hai non máis de tres metros de distancia. Malo sería que en caso de caída os pipistrelos non puidesen reaccionar e alcanzaren con algunha parte do corpo un deses cabos. É máis, a dirección de escena (isto non se dixera até agora), como medida precautoria invisíbel estendeu xa no momento inicial unha ampla malla metálica 9 x 7, un metro por baixo dos cabos de aceiro, de modo que nin o tipo do jacuzzi nin o cátedro en manguites do monociclo circense pasaron nunca perigo ningún como frontispicio distópico da farsa. Aliás…, aliás nada. Abonda! Só unha outra consideración. O público contempla agora o jacuzzi (envolto durante o momento central nunca especie de arielita que o protexe dos elementos e do guano quiróptero), o teléfono glauco e a mesa camilla en picado cenital. Para evitar seren cegados pola brillante epiderme craneal do Académico, levan todos lentes de sol. Os groundlings fican aló embaixo/enriba nunha anamorfose que para os morcegos máis centrados podería describirse así: hai un planeta central cun tipo dentro, logo, atrás, como nunha eclipse hai un satélite con protuberancias periféricas (a mesa de autopsias) e, ao fondo, móvense corpos astrais, meteoritos, lixo espacial. Fosbury salta agora para eles dun xeito epifánico e como sen mérito: por baixo do listón. Tres ou catro pipistrelos son incontinentes emocionais e vendo esas imaxes ceden a unha ouriñaxe secuencial, ampliada a vontade e segundo o grao de perversión individual a todo o momento central da peza. A fluencia minxitoria deslizándose corpo arriba até faciana ou guedella (segundo constitución e idade dos incontinentes) e logo caendo en mélica pingada sobre o tapete azul da mesa camilla fai que acorde da sesta o Intelectual Morto, quen declama como recén chegado de ultratumba “Oye, patria, mi micción!” en castelán do que en tempos fora arrabalde da Gaiteira (con caída de velar implosiva). Os obreiros do porto exterior voltaron ao traballo. Do coito tectónico colexiado e da epéntese de iodo nas praias sobrevoadas de Bens, Malpica, Gures, Corrubedo e A Lanzada —Eros polítropo, Chibo raptor, voo nupcial de sesta plurilingüe e multiorgásmica— naceu, en acelerado portento biolóxico, un bebé multicontinental, multirracial e polifónico que medra dous anos por minuto e sorprende en primeiro lugar á nai que o krew, unha fermosa muller de Carnota que ha lembrar á Cecilia d’O Castro – Sargadelos, serie 1984, entre exipcíaca e atlántica, poderosa. É unha nena a criatura. Póñenlle Orquialxia da Emancipación Relativa Fanada Wyspianski Paredes Mbengue da Silva Paruhum Ledo (en adiante, Orquialxia da Emancipación Relativa Fanada). Desempeñará un papel relevante no momento final da auto-farsa. Seguen no escenario os personaxes do momento inicial, pero incorporáronse tamén Galicia Milindres, o Sistema Literario e a Inocencia Pública. A medida que avanza o momento central aparecen outros personaxes, segundo se irá vendo.

TI > [Nefroloxicamente húmido/a] Xa estamos!

A INTELECTUAL DESMARCADA > [Baixo o paraugas negro] Mexan por nós e dicimos que chove [Riso breve].

A INOCENCIA PÚBLICA > [Simultaneamente. Baixo o paraugas verde] Nunca choveu que non escampase!

GALICIA MILINDRES > [Simultaneamente. Paraugas amarelo] ¡Llueve sobre mojado! Co Patrón non pasaban estas cousas. [Riso].

O SISTEMA LITERARIO > [Ton empírico malia reflexivo] Ben sei que non me corresponde a min dicilo, porque eu non valoro, eu constato. O meu é ver e calar, nunca exercer a crítica. [Pausa]. Ben o sei, pero hoxe… se calo rebento. O caso é que a esta peza se lle vai toda a forza dramática pola boca teatral. Moito espectáculo, moita pantalla, moita danza quieta e pouco drama. Que se fixo do diálogo? Da tradición moral-sacramental e dos seus repertoremas que se fixo? Pero sobre todo, quen paga isto? Non me dirán que todo é unha montaxe de don Arengas.

O ACADÉMICO > Oiga, un respecto!

O SISTEMA LITERARIO > [Con retranca pouco sistémica] Home, falou a institución… Non foi sen tempo, señor. Aínda que un esperaba outra actitude e outra gallardía da(s) súa(s) parte(s), e non llo digo só a título persoal.

O INTELECTUAL INTEGRADO > [Paraugas vermello. Vaticinante] Meu deus…! Aquí aínda vai pasar algo.

A POLITOLOXÍA ILUSTRADA > [Incorporándose ao xuntoiro] Que quen paga isto? Eis a única cuestión de peso que se pronunciou arredor desta mesa desque comezou a comedia.
LÁNDOAS > [Emerxe outravolta para recuperar o fío metateatral. Ti volves brincar na cadeira, diante da túa computadora] Non é comedia, que é farsa sacramental. [Dío silabeando, e xunta sen querer, ridiculamente, o -sa de farsa co sa- de sacramental: far – sasa – cra -men -tal] Fóra do cal, ten razón o Sistema. Aquí non hai drama, señores, non hai dialéctica. E a culpa é, claro está, da Directora. [Tusidos reiterados, de discrepancia]. Se me deixasen a min só, verían vostedes o que era a forza dramática. Pero ela non. Ela [pedante] deturpa o dialóxico. Todos acabamos sendo como bonecos de ideas fixas sobre o escenario, sen tensión interior, sen conflito íntimo nin na conciencia, nin no peito, nin nas éngoas. Claro, á señora Directora [retintín e espavento esaxerado] interésalle o efecto teatral, a interacción escénica, o sampler, a luminotecnia sen emoción, a suxestión pop, o ruxe-ruxe coral e o salto de altura repetido e repetido. [Berra] Sen paixón ningunha! Traizoa a tradición!

A DIRECTORA > [Desde abaixo, que para o público é arriba] Vostede a calar, langrán! Isto non é Marat-Sade, por moito que haxa un tipo na bañeira escribindo unha redacción de tema libre. Aquí o autor non pinta nada. E, ademais, vostede nin autor é. É per-so-na-xe, como o tipo do jacuzzi, outro bobo con ínfulas de ira-do-pobo, igual que vostede, só que con pasta e cínico, con moitísima pasta e moi cínico. Así que deixe de presentarse aquí como o factótum do couso, señor Weiss. Ou queda só en vinculeiro de Rubia Barcia e o tres-en-uno ferreteiro? [Aceno frívolo-burlesco de medio corpo para arriba mentres mo di. Logo dá media volta e farfalla algo, coido que isto]: Tal para cal, maragato e medio! [Acciona o sampler agora e repite, distorsionándoo, o discurso de Lándoas, ou sexa, o meu. Repíteo varias veces… Risada longa da Directora, aplaudida por unha das gavelas de ñáñaras peripatéticos que non dá decidido se fica no teatro ou marcha de tazas. Queda ecoando a miña frase distorsionada no sampler “Ela deeeeeeeeeeeturpaodialóxico”, “Ela detuuuuuuuuuuuuurpa odialóxico”, “Ela deturpa turpa turpa turpa…”].

LÁNDOAS > [Aparte] Heina sacar no meu blogue á tipa!

GALICIA MILINDRES > [Almibarada e algo prima donna, simula dar unha coitelada pero non perde o sorriso histórico] Ay, yo me pido el papel de Carlota Corday. [O tipo do jacuzzi altérase e váiselle un borrancho na redacción. O seu auxiliar, atento a todo, acude solícito no monociclo cunha restra de folios limpos. Entra na arielita e deita unha presada de sales de baño por toda a parte. Algo desa caspa olímpica cae na mesa camilla, segundo xa se dixo, tamén sobre Galicia Milindres, que nese momento declara:] Tráioche os nomes, Marat!

O CORO QUIRÓPTERO > [Máis de cen voces, unísonas] Gloria a deus nas alturas! [Neste momento soa o teléfono glauco e comezan a moverse as aspas do aeroxenerador, lentamente de principio, sen efectos perceptíbeis sobre a sala durante os primeiros cinco minutos alén do bambeo que empezan a experimentar os colgados. Continúa a chuva de caspa e auga de jacuzzi]. Eses paraugas! Non se ve nada!!!

A INOCENCIA PÚBLICA > [Dramática de vez] E lo? Somos personaxes todos? Eu tamén? As nadas reptantes tamén? [Olla para o chan] Esqueceuse de nós a Natureza? [Pausa] Quen carafio manda aquí?

O TIPO DO JACUZZI > [Próelle o lombo e usa unha rascadoira vermella. Olla reiteradamente cara a abaixo mentres o fai. Finalmente berra, molesto pero engolado] A ver se calan a boca aí abaixo. [Pausa e subidón de clase despois, entre quixotesco e cínico, entre Señor Vences e Laudamuco] Chamo aos corazóns nobres, como fan adoito os grandes medios en momentos centrais da vida como este que representamos no gran mercado do mundo. Eu teño por norma cumprir coa miña responsabilidade: rañala, mollar os pés, gardar a roupa, compor esquelas e facer de BT. [Sube desde a mesa camilla neste momento unha minestra de murmurios e comentarios. Pausa. O ton agora pasa a ser de tenente coronel] Calen, coño! Van dar o resultado das enquisas a pé de urna!

A SOBERBIA POLÍTICA > Pois mira ti! Como se iso tiver algún interese para nós. [Pausa] Pan comido.

A INOCENCIA PÚBLICA > BT? [Tose].

O ACADÉMICO > [Burlón] Si, BT. Claro que BT.

GALICIA MILINDRES > BT, banda transportadora, correa de transmisión, mulleriña. Faino como dios ahí onde lo ve. No le sé cómo, pero hasta autobuses del Ebro mobilizaron os que pagan para la movida nuestra en la precampaña. Que ben saíu todo! Que contenta quedou Rosa! E Paco nin lle conto! [Risada].

O TIPO DO JACUZZI > Silencio, Milindres!

[Cae un quiróptero polo exceso de acaneo eólico. Era o máis próximo ao muíño. Mentres descende, intenta alzar o voo, ou como pouco pairar a media altura, mediante un movemento compulsivo e mecánico da penuxe caudal administrada pola equipa de tremoia-atrezo. Non o consegue. Sesenta e tantos anos, elegante, baixote, discreto na caída, diríase mesmo que digno. Da súa boca non se oe unha palabra de queixa ou medo. Ruído apreciábel no impacto, que é dobre: primeiro nunha beira da malla e logo, tras rebotar nela e subir momentaneamente como medio metro (instante que dá azos caudais ao pipistrelo), nunha beira do escenario. Este último ruído é menos metálico, máis serio. Cae xusto a carón dun grupo de casulos metamórficos. Fica quieto no chan, como morto].

CASULO METAMÓRFICO > [Voz profetizante, como de xornalista deportivo despois de rematado un partido] Víase vir.

A INOCENCIA PÚBLICA > Pobre pipistrelo!

O INTELECTUAL INTEGRADO > Dioloteñanagloria!

[Óese aquí de novo a risada longa de Medela, que vén súbita desde Lobeira sobre serras e vales. Dial radiofónico a procurar emisora. Radio Voz, RNE, COPE, Radio Galega… Sinais horarios das 20 h. Anuncio de inquéritos. Montaxe: sete minutos de cortes. O público empeza a amosar incomodidade cervical e problemas respiratorios. Toses compulsivas, como entre dous movementos dunha sinfonía de Sibelius. Por certo, soa de fondo, moi baixa, Finlandia, op. 26: andante sostenuto, allegro moderato, allegro, nove minutos longos (por tanto dous máis que os cortes informativos). Proxéctase asemade na pantalla do fondo unha entrevista televisiva a Th.W. Adorno, en alemán con subtítulos en finlandés, na que se desprestixia a música de Sibelius. Unha dama do público en posición quiróptera recita de memoria, parte inicial en francés e parte final en portugués, o capítulo “A estética tradicional como irreconciliábel coa arte actual”, da Teoría estética (1970) do francfortiano. Tamén lle leva sete minutos. As toses aumentan en especial en dous momentos: cando menciona A colonia penitenciaria de Kafka e cando se fala dos risos en Final de partida de Beckett. A dama recitadora, extraordinariamente delgada e móbil na corrente eólica, viste unha saia gris longa que lle cubre o rosto. De non ser pola arquitectura obtusa dos xeonllos semellaría unha lámpada parlante de deseño milanés. Sábese aproximadamente quen é, ou onde está, apenas polas liñas de miradas cruzadas entre o conxunto dos espectadores pendurados. Segundo vai dicir as derradeiras palabras do capítulo, cae tamén por efecto da lufada, cae como unha folla lenta de ameneiro, como nunha danza irónica de Palucca durante os bombardeos de Dresde. Mentres descende até o escenario, allea a toda xesticulación, declama: “se é que alguma vez pôde chegar de outra forma].

O CORO DE MORCEGOS > [Máis de cen voces, pero dúas menos que antes, ao unísono] Sáquennos de aquí!! Imos morrer todos, como nunha peli de Bruce Willis furioso!!

SANTA MADRE > [De mitra e incensario, con acólitos como recén saídos dunha sesión de terapia electro-convulsiva. O vento zoa mil zoares] Pipistrelos de pouca fe! Deus apreta pero nunca afoga. Estes dous que caeron fixérono por todos nós, nun sacrificio nobilísimo que os conduce á vida eterna. O vento é fonte de vida, é alento divino, plusvalía de isobaras. Confiade no Altísimo para que as xunte co seu debuxo preciso sobre cuíñas e castros, sobre cabos e esteiros, desde o Courel a Compostela con dixitación perfecta de megawatios de amor. Pai, Noso Señor, fai que o nordés sexa nordés na Capelada e o suroeste entre aurífero nas rías e lucre mesmo os vales agochados. [Caen seis ou sete máis. O tipo do jacuzzi abandona a oblea a todo correr, tapando cu e sexo con senllos suplementos culturais que tiña alí apartados. Coa sección “Letras No Ficción” dun deles oculta a parte dianteira e coa sección “Letras en Galego” doutro suplemento fai o propio co zafanario. Fica pois a arielita deshabitada. A auga conxunta de jacuzzi e chuva cae a eito sobre a mesa camilla e desátase unha certa desorde anímico-política. Os tertulianos todos, incluída a Politoloxía Ilustrada e unha recén chegada Mentira que non abre a boca, suben á mesa porque as cadeiras tamén foron caendo. Usan pastecas e poleas para recuperar caídos. Compoñen un grupo que finalmente remeda o tableau danzante do Géricault na Balsa da Medusa, como unha patera camilla, pero non se sabe a quen fan sinais cos panos]. Confiade no Altísimo, fillos! Confiade na magnanimidade do seu aloumiño ventoso. Vaiamos todos xuntos da man en comuñón: comunidades de montes, poderes públicos, asociacións de viciños, banca e caixas de aforros, parafarmacias e multinacionais da enerxía, cooperativistas e construtores, xornalistas e quiosqueiros, pensionistas e ecoloxistas, dentistas e burócratas, bipartito e dióceses, moinantes e intelectuais. O vento é de todos e todos somos vento, todos somos Igrexa! [Caen tres máis. Logo dous. A mitra vai boa que voou. Collérona os operarios do porto exterior. Un caboverdiano que coidaba de Orquialxia da Emancipación Relativa Fanada intenta calzarlle a mitra, por protexer á nena, pero o bebé é xa de obra de vinte anos e o perímetro craneal seu supera o do arcebispo. O caboverdiano tira coa mitra. Dous gatos chutados de Penamoa fan disputa por ela no momento en que na pantalla do escenario coagula un sorriso que xa non val un pataco. O gato sen mitra cruza o escenario e fabula para si: “República e independencia ou nada”].

A INOCENCIA PÚBLICA > [Arriba, na mesa, caendo da burra e movendo un pano en dirección oeste, o que fai que emerxa un peito redondo e materno por baixo da blusa rota] Weiss, que nolo conte todo Weiss!

CORO DE CASULOS > [No chan, case afogando en metade da tormenta] Tarde piaches!

[Riso pánico de Medela, agora desde a Praza do Azougue de Betanzos. Tras parolar cos restos de Andrade o Boo, en San Francisco, avanzan ambos en dirección ao Lastras. Un gato cunha mitra suxa pasa fulgurante entre os peronés enfraquecidos do conde eumés no momento en que se dispuña a subir os chanzos da taberna. O ruído da osada contra helmo e loriga conmove ás vellas que fan fiada sen fío pé da fonte. O riso de Medela dura e faise nesa altura pancreático, carnal. Inopinadamente, o Azougue énchese de xente, tras a porta do Lastras pecharse ao mundo. De xente que accede desde oito rúas ou ruelas que alí embocan. En silencio, con cadanseu móbil na man. Veñen de Xinzo e de Viveiro, de Zas e de Baiona, do Barco e da Fonsagrada, de Melide e de Melón. Son unha ciberturba e ninguén sabe de donos].

[Mentres, no espazo cúbico envolto nunha luz como de placenta ovina, cae o jacuzzi. Caen doce pipistrelos máis. Cae a malla. Quen negaría que aquí remate o momento medio do auto sacramental intitulado Fin de Lándoas?]

[Na fotografía, morcegos da Galitzia ucraína profunda, doutra clase distinta. Este texto é un perpetuum mobile. Modifícase sen previo aviso e reformúlase sen pausa. Continuará?]

Teatro proício 2

16 de Marzo de 2009

Fin de Lándoas (2 x 1: Auto sacramental, Farsa inmóbil)
Momento inicial
Espazo cúbico envolto nunha luz placentaria —como de placenta vacuna— que lembra o lugar predestinado para unha rotativa nunca instalada dun xornal-soño, capaz que chegado das ucronías dun exilio estraño. No centro dese espazo érguese unha mesa camilla cun número de cadeiras non doado de precisar; talvez sete, oito. As cadeiras son altas e teñen un mecanismo de izado para os ocupantes. A luz proxéctase neste momento inicial até dous terzos da altura do espazo cúbico, non desde o nivel inferior do escenario senón desde o que correspondería a un terzo da altura total que acabará por descubrirse segundo se desenvolva o auto. Por tanto, iluminarase de partida só o terzo central do volume (considerado en vertical). Como pano de fondo hai unha pantalla sobre a que intermitentemente se proxectarán as imaxes do salto de Dick Fosbury en México 1968 (récord olímpico, 2,24 m). Á dereita da pantalla e algo adiantada, calcúlese unha gran columna branca que a ausencia de luz corte a media altura, algo por riba do nivel alcanzado pola mesa camilla. Esta ten un diámetro de cinco metros, con outros catro metros de alto, de modo que as persoas que sentan arredor dese cilindro con tapete azul ceo están relativamente distantes unhas das outras, nalgún sentido abducidas e aqueloutradas, se ben trasladan en todo momento impresión de perfecto acomodo á situación. Sobre a mesa hai catro grandes paraugas pousados. A medida que a acción arranque, a luz placentaria ampliará a zona iluminada cunha progresión dun metro por minuto (50 cms para arriba e outros 50 para abaixo medidos na vertical da columna), até ocupar o volume completo do espazo bauhaus descrito. Devagar, iso permitirá descubrir unha cuadrilla de operarios á esquerda e a existencia de seres —ou nadas— reptantes no escenario, por toda a parte, envoltos como nun casulo metamórfico (parte do público?, animais disecados en vida?, políticos cesantes?). Os primeiros fuman e constrúen un porto exterior. Á dereita, a columna branca vai desvelándose progresivamente como aeroxenerador, parte improbábel, acaso apenas simbólica, dun parque eólico, porque o certo é que a carón del non hai outro muíño máis senón unha especie de escultura pública de cerámica mediterránea, asemellada ás que identifican os paseos coruñeses e con distinción estética de marca opus-vazquista: trátase de dúas enormes mans de tres metros de alto, sen código claro, xuntas polos pulsos e con habitus receptivo, indiscutibelmente obra de Lladró. A medida que a luz descenda irá véndose que o aeroxenerador é eixe dunha escaleira exterior de caracol que lembrará a montaxe do Macbeth pensada por E.G. Craig en 1906. Cando a luz ascenda por completo, non aínda no momento inicial, descubrirá arriba un jacuzzi sostido por dous grosos cabos de aceiro. Un individuo de idade indeterminada chapuca ás veces nel, os pés por fóra. Ao tempo semellará redactar ou corrixir algo, como concentrado na gramática. Haberá un teléfono ao seu carón. Un teléfono glauco que ocupará medio metro cúbico e estará suspenso dun cabo vertical, xusto á altura do ventre do écrivant. Un empregado deste, con manguites de linotipista e barrete académico, vai e vén en monociclo funambulario polo tirante de aceiro que sae cara a esquerda da pantalla desta computadora (a túa) e que vai dar a un obelisco (esquerda). Detense ás veces a facerlle a pedicura ao tipo do jacuzzi ou deita sales de baño que acaban caendo como caspa olímpica sobre escenario e público. Neses momentos o empregado sorrí e anota nunha libreta series de Fibonacci, a súa oculta paixón. Máis adiante, cando o do jacuzzi se mova na bañeira e o aeroxenerador medio tapado por bambolinas abanee o aire do escenario (e da sala toda), é probábel que a bañeira comece a oscilar como un bambán, de dentro a fóra do écran (do teu, internauta). Entón desvelarase que os cabos de aceiro que sosteñen o jacuzzi conectan o aeroxenerador e o obelisco, de parte a parte do escenario. Algo de auga eólica caerá sobre a mesa camilla e nese momento os personaxes que nela aparezan (en xeral, intelectuais e grupos escultóricos afíns) abrirán os paraugas para non mollarse. O público, arredor da mesa de braseiro, móllase algo. Ti, desde logo, tamén. Un curmán teu que traballa na Xunta pásache unha toalla. Agora. Porque algo chapuca xa o tipo do jacuzzi, oculto nas sombras superiores. O obxecto de exaltación neste auto semella ser plural (mesa, jacuzzi, información, enerxía…), se ben o tipo do jacuzzi ocupa unha centralidade escénica irrefutábel, reforzada máis adiante cando fique enmarcada a bañeira nun obxecto esférico acristalado, perceptíbel por tanto desde calquera ángulo de visión como circular e brancuxento. Exacto, como unha oblea.

TI > Ostia! Que me mollo!

AS VOCES DE TRES SEÑORAS DA LIMPEZA CON CADANSÚA FREGONA INDUSTRIAL > O seco molla e o mollado seca. Deitemos o alento no caldeiro impuro!

A VOZ DA DIRECTORA > Veña, veña, rapaces! Asegurádeo ben.

[As Tres Señoras da Limpeza e a Directora permanecen nas sombras inferiores. A última diríxese dando voces a un grupo de tremoístas dividido entre a parte de abaixo e a zona iluminada. Tres tremoístas —os únicos visíbeis— sosteñen cordas desde o tapete da mesa. Izan un corpo inerte. É o do intelectual morto]

A VOZ DO INTELECTUAL MORTO > A modo! Aínda me habedes mancar!

[Do pescozo do corpo inerte pende un cubo-urna dourado que escintila no ar ao tempo que se procede ao izado: contén o capital simbólico do finado]

OS TREMOÍSTAS DA MESA > Iso é. Quietiño aí.

[Colocan o corpo inerte nunha cadeira da dereita. O cubo-urna co capital simbólico (C-UCS) fica sobre a mesa. Os tremoístas descenden logo en cadansúa tirolina. Mentres o fan, ábrese o C-UCS como se fose unha caixiña de música. Soa Negra Sombra en versión sinfónica. O defunto pecha o cubo-caixa cun manotazo torpe. Silencio posterior. Ao longo do momento inicial do auto a caixa abrirase de novo dúas veces máis e o defunto sempre procederá do mesmo xeito, con violencia crecente no xesto]
O ACADÉMICO > Non che hai nada como estar morto para que recoñezan os méritos dun. Fixo vostede como deus finando. Fágame caso.

[Dillo ao Intelectual Morto mentres ascende ao sitial de seu tras accionar un mecanismo na cadeira. Asemade, brune a calva cun longo pano branco movido enerxicamente de lado a lado, ao xeito dos limpabotas]

CORO DE OPERARIOS DO PORTO EXTERIOR (COPE) > [Canta] Bailaches, Carolina? Bailei, yes I do. Tell me con quen bailaches. Bailei en Xanadu.

[O coro de operarios canta na parte esquerda do escenario, escura aínda. Divídense en dous grupos: nativos e inmigrantes (eslavos, peruanos, subsaharianos, caboverdianos e sobre todo indonesios, que usan como koiné un inglés estraño mesturado con galego, portugués e castelán estraños, inopinadamente tamén francés). Comparten miserias e piollos, fraternalmente, como en Charenton. Os galegos enuncian os heptasílabos impares. Os estranxeiros, os pares. Repiten tres veces e rin. Pausa de dous minutos e ruído a seguir de mazas e maquinaria lixeira, que non cesará até que se indique expresamente. O coro emprega a partir de aquí dicción recitativa, interveña por partes ou por xunto]
VOCES DO SECTOR NATIVO DO COPE > Así e todo, manda carallo! O día das eleccións, a festa da democracia, domingo… e nós aquí currando como parias.
VOCES DO SECTOR MULTICULTURAL DO COPE > What’s wrong? Fiesta! Se resides, decides. Se decides, la cagas. If you work, you get money. Fiesta na rúa! Festival of democracy!! Défécation politique! Trabalho e carro para toda a gente!! Auto e moças!! [Escachan a rir]
TODOS OS DO CORO > [Acenan entre lascivos, escatolóxicos e lúdicos, pero non se ve] Assim, assim! Bailei en Xanadu!! Bailei en Xanadu!!

LÁNDOAS > [Elemento emerxente sorpresivo. Fai un aparte só para ti, alucando por tras da pantalla da computadora como un cíclope de Odilon Redon] Este texto é un perpetuum mobile.
TI > [Sobresaltándote] Ostia, que susto!
O ACADÉMICO > [Non se entera do anterior, que acontece noutra dimensión do espazo-tempo. Non se entera de nada, de case nada. En realidade, non se sabe se se entera, probabelmente si se entera. Diríxese ao Intelectual Morto. Entre tanto acceden a cadansúa cadeira outros dous personaxes] Daquela que? Xa votou?
O INTELECTUAL MORTO > [Levísimo aceno de monicaco. Voz fraca, como desafiuzada] E logo non! Os mortos somos sempre os primeiros en votar. Mantemos o elo sagrado entre a historia que foi e a historia que é. Eis a nosa misión.
O INTELECTUAL INTEGRADO > [Xa incorporado á súa cadeira] Así é… Así é, meu señor.
A INTELECTUAL DESMARCADA > Pois eu desta non voto. Pensei votar inútil, pero ao final decidín que nin iso. Non fun e non vou.
O ACADÉMICO > [Lustrando de novo parietais e mesmo frontal, cambiando xa de dirección e alcanzando case a altura do occipital] Mala decisión, neniña. [Logo olla cara a abaixo: a luz foi medrando, pero aínda non se chega a ver nada novo, só máis espazo, nin seres nin nadas, que diría Gómez]
A INTELECTUAL DESMARCADA > Bótelle un fieito!
O INTELECTUAL INTEGRADO > Miña dona, miña dona, un pouquiño de respecto. [Diríxese logo ao Intelectual Morto] E vostede non ten frío, así espido?
O INTELECTUAL MORTO > [Cachazudo] Pois mire, voulle dicir unha cousa: desque acabei de apodrecer, case van alá cinco anos, teño unha caste de insensibilidade para o frío. O calor élle outra cousa, xaora! No panteón pásanse putas de verán, disimulando a expresión.
[Segundo o Intelectual Morto anda a expoñer a súa razón a luz alcanza por fin a parte baixa do jacuzzi e ilumina, abaixo, os movementos da cuadrilla de operarios do porto exterior. Algunha maza que sube e recibe a luz. O Intelectual Integrado olla para estes últimos con mirada experta. Os outros tres alzan a vista sobre as súas cabezas e contemplan o ventre negro do jacuzzi como quen albisca a proximidade dunha treboada. Cesa o ruído de obras nese momento. Simultaneamente, sube o volume da locución que describe o salto iterativo de Fosbury. A luz alaranxea e do ventre do jacuzzi emanan estreliñas e potencias neobarrocas. Óese ladrar xalundes, pero de súpeto todo o orbe é ladrido. O Monte do Gozo abre nesa altura en dous, como nun parto telúrico. Ecoa nel a risada dionisíaca de Medela. Un minuto, dous. Fosbury salta e salta conseguindo o ouro olímpico n veces. Un individuo avanza entre o público correndo. Leva unha pértiga. Con ela efectúa un chimpo prodixioso e tras unha vistosa cabriola con caracol aéreo encaixa nádegas e coxas con precisión suíza nunha das cadeiras libres. Nin se despeitea co salto. É a Soberbia Política. Segundo acomoda o corpo e repasa as caras arredor da mesa, inquire:]
A SOBERBIA POLÍTICA > E lo, aínda non chegaron a Mentira, a Tutela Democrática e o Libre Mercado Enerxético? E a Inocencia Pública… non arrimou hoxe ao cenáculo? Pero se nen sequera están aquí a Politoloxía Ilustrada e o Sistema Literario! Nin a Santa Madre!! Señores, nin a Santa Madre!!! Pero que vexo? Nin Galicia Milindres chegou ao patio!! Mi ma…! Cacho parladoiro de pousafoles imos ter. Cacho exaltación con sordina! Catro intelectuais e o pobo embaixo.
A RISADA DIONISÍACA DE MEDELA E DO FUSO NEGRO > [Estéreo longínquo: fff] Ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha haa haaaa!!! Touporroutou!!!
O ESPECTRO DA PROXECCIÓN EXTERIOR DE GALIZA > [Pé da mesa, en cadeira de rodas e con manta de cadros sobre as pernas, capitidisminuído] Soan tremoias! Ouh, mísero de min no Mundo. Presinto a morte do nasciturus que son ou fun.
[A Soberbia Política non se decata de que arriba da súa cabeza, como a dous metros ou algo máis, hai un jacuzzi. Sorpresivamente cae algo de auga, non moita, e os tres Intelectuais e o Académico pillan, espilidos, cadanseu paraugas. A Soberbia Política reacciona tarde e non consegue ningún. Móllase]
CORO COPE EMBAIXO > [Trasunto de vulgo malia saberse “saber”. Circulan arredor da mesa camilla e entre o público, que tamén a rodea en metonimia de corpo social-electoral. Todos se mollan aló embaixo, un sitio popular e infame para contemplar a obra] Assim, assim… bailei en Xanadu, bailei en Xanadu.
[Hora da sesta comunal. Algunhas espectadoras idosas e non tanto fan rolda carnal co subcoro de subsaharianos, que retoma o retrouso-consigna “Auto e moças para a gente!”. Óese unha voz algo rouca de vicetiple, vindo acaso de dentro da faldra da mesa camilla: “Aquí xógome a i-alma” . Cega logo a luz laranxa como nun orgasmo tectónico, exponencial: converxen as razas todas do porto exterior no salgado sorbo marítimo, cunnilingüe, de herbas do país, paso previo á unión carnal das nacións proletarias coa Terra (coa Nosa Terra). Nesa altura, en prolepse de dezaseis días, a pantalla na que saía Fosbury recolle imaxes de Ratzinger aterrando en Yaundé. Levou a África a boa nova: o uso do condón coadxuva á propagación da SIDA, polo que é preferíbel non usalo. O preferíbel é, engade, non usar o corpo, esquecelo. Iso declara o Papa branco ao continente negro. Aumenta asemade, con todo, o ritmo obreiro das razas baixo a carpa lúbrica e alegórica. A Nosa Terra treme enteira con epicentro en Triacastela. O grao na escala Richter é 3,9]
[Este texto é un perpetuum mobile. Modifícase sen previo aviso e reformúlase sen pausa. No se recibe duelo. Non se opta a nada. Continuará?]

Apelo

16 de Marzo de 2009


A França possuía um serviço público de ensino superior e de pesquisa de qualidade, gozando de independência, de liberdade e de consideração. Em alguns meses, o governo decidiu, brutalmente e sem concertação, destruí-lo e transformá-lo em uma espécie de mercado do conhecimento, da precariedade e do arbitrário.

Os professores-pesquisadores perdem seus estatutos ; seus horários passam a ser segundo « a vontade do freguês ».

Os postos estatuários diminuem de maneira drástica para dar lugar a empregos temporários, aleatórios e dependentes.

Os doutorandos poderão ser licenciados sem motivo nos seis primeiros meses e serão colocados à disposição de empresas sem reconhecimento nem direitos.

A formação dos professores é saqueada.

As Universidades, tornadas « autônomas » (de fato, sobretudo, concorrentes e sob contrôle estatal reforçado) e sem orçamento suficiente, ver-se-ão evidentemente dentro em pouco constrangidas a tornar pago o ensino e a se submeter aos agentes financeiros de suas regiões.

O CNRS é suprimido e transformado em agência de meios distribuídos por tecnocratas.

Os pesquisadores são avaliados segundo critérios « quantitativos » ineptos e inadaptados, rejeitados por todas as sociedades científicas.

Nós, universitários e pesquisadores de todos os países, reconhecemos nisso medidas burocráticas, venais e perigosas, que se tentou e se tenta impor em outros países.

Por essa razão nós somos solidários aos universitários franceses. Se, no país da Enciclopédia, de Voltaire e de Rousseau, da Declaração dos Direitos do Homem, a educação e a pesquisa são reduzidas ao estado de comércio e submetidas à discreção dos poderes, é a liberdade do mundo inteiro que se encontra ameaçada.

[Cartel de chamamento á mobilización contra a política de educación do goberno Sarkozy. O texto tómase textualmente da versión en portugués do Appel international à tous les universitaires do Institut Camille Jordan da Université de Lyon, en cuxa páxina web poden verse algúns dos textos fundamentais que centran debate e resposta social no momento]

O rito mecánico do Paxaro Pí

15 de Marzo de 2009

Hai menos dun ano que a Fundación Granell presentou a exposición comisariada por Eugenio Castro O Paxaro Pí e a lingua dos paxaros. Son consciente da relación difícil de Granell co discurso prevalente na cultura de noso. Son consciente da complexidade de procurar alternativas a ese problema, que existe e vén de vello. Internacionalismo e nacionalismo, malia todo o que se diga, só conxugan ben cando a razón é libre de lastre. E o curioso é que aí está o horizonte. O único horizonte que temos. De modo que é difícil, xa digo. Logo están as biografías, por suposto. Granell marcha a Madrid para estudar música con só 16 anos cumpridos. Logo vai e vén, naturalmente. Non xustifico nada. Quen son eu? Limítome a apuntar que falei diso con Granell.
Coñecino nos anos 90 en Pontevedra. Rimos moito. Estaba tamén Filgueira Valverde aquel día. Un foi descubrindo que hai vidas e vidas. Nas nosas, en xeral, hai filfa, trienios e moita tutela. Nas deles, en xeral, falo dos antifascistas, houbo capítulos, outra liberdade, valor. Un deses capítulos, por ilustrar, lido nos seus biógrafos e algo máis. Escribo de memoria, sen determe, e podo confundir datos. En 1934, mobilizado no exército que reprime a revolución de Asturias, Granell (22 anos, militante de Izquierda Comunista, un dos partidos que no verán de 1935 converxería no Partido Obrero de Unificación Marxista) recibe ordes de incorporarse a un pelotón de fusilamento. Négase a fusilar obreiros, mineiros. Consello de guerra e condena a morte para el, como era plenamente previsíbel e el propio ben sabía. Vano fusilar, é inminente o momento, pero ignoro se por casualidade a sentencia chega a oídos do xeneral Rogelio Caridad Pita, viciño seu nas proximidades da Praza de Pontevedra coruñesa cando a familia Fernández Granell moraba alí, antes de se trasladar a Compostela. Iso sálvao. A Caridad Pita fusilaríano os fascistas o 9 de novembro de 1936 no castelo de San Filipe, en Ferrol.
Hai un ano, traducín un texto de Granell de comezos dos anos 50, un texto para min extraordinario do vello trotskista (un foi trotskista de belvedere no vasto período 1977-1979, sáibase se se quer). Traducir é un exercicio complexo, un corpo a corpo do que persoalmente podo dicir que nunca saio satisfeito. Quizais un dos días máis felices desas prácticas foi aquel no que me puxen coa prosa poética de Granell El rito mecánico del Pájaro Pí. Está editada como encarte trilingüe (castelán, galego, inglés) no catálogo da exposición (Fundación Eugenio Granell, 2008). Eis a parte final desa prosa en tradución ao galego:

A negrura selvática é propicia á proba suprema. O rito celébrase ás escuras. Nel nunca intervén o Gran Sacerdote. O Gran Sacerdote non é senón a aparencia que serve para agochar unha áspera verdade: A verdade consiste en que os dous pequenos sacerdotes xémeos, axudantes seus, son os posuidores da chave ritual.

No abrente, pasada a gran proba, só permanece un dos dous pequenos sacerdotes. O outro xace exsangüe, se ben aínda palpitante, no porto de laranxas de Valencia. Unha lene lapiña escintílalle no cello. É a marca que aviva o seu enxeño folclorista.

Neste punto xusto procede efectuarse a decapitación póstuma do corpo fornecido. Se xa decapitado, o corpo provisto ausentarase veloz. Entre árbores, flores, insectos e follas medra e ensancha entón unha branca poeirada. Paseniñamente, elevarase o ofidio que cerca nove veces a pirámide sen endexamais a tocar.

A proba suprema, celebrada á noite, careceu de cocuis: por tanto, de luz. Isto quere dicir que ocorreu na data seguinte a unha erupción volcánica, á vista dos cómputos.

Velaquí como foi o acontecido en plena paréntese nocturna: O sacerdote axudante fornicou coa sacerdotisa axudante, que sempre fora presentada e tratada como sendo outro sacerdote macho secundario. A proba suprema, cabería dicilo, realízase ás cegas. Aspirando, con obxecto de propiciar o dobre encontro. Apalpando, para trocar amor en sacrificio. Despois do coito, o sacerdote arrinca o sexo á sacerdotisa, servíndose para isto de finísima folla de obsidiana. Vibra e fosforece. É un cocui, o único na inmensidade interminábel do escuro. Servíndose agora dunha fina culleriña de xade érgueo até os seus labios, untados previamente co óleo de polpa de aguacate. Xa se pode interpretar o porvir. ¡Albízaras, albízaras! Así o sacrificio convértese en aloumiño.

Namentres, no frío silencio que nace da noite, o Paxaro Pi manipula o resorte vexetal que funde ao diurno o nocturno; a máquina que serve para atizar ciclóns e grazas á cal mesmo se pode, de así querelo, borrar a memoria.

Todo se renova. Todo continúa. Todo se repite. Todo segue igual. O ciclón é ciclón, o volcán terremoto, a selva é o río, o río é o volcán, o día é o ciclón, a noite xa non é máis noite ou si o é aínda. Ao manexar a máquina de seu, o Paxaro Pi extasíase. Fica envolto nun turbillón de miraxes que xuntan nos aires as cúpulas urbanas de Coria, Burgos, Guanaxuato, Soria, Manila, Charleston, Valparaíso, Lima, Bogotá e Xerez da Fronteira baleiro de dentistas e ciganos.

Reina a máis estrita orde lóxica.

Unha vez fecundado o Paxaro Pi, que é paxaro-nube, que é paxaro-chuva, que é paxaro-pedra, que é paxaro-puma, que é paxaro-espello, a súa varonil palmeira capital rega as terras. A maquinaria de follas, raíces, aves e luces non fai máis que engulipar luscofuscos e auroras.

Se bate as ás, o Paxaro Pi abanea o volcán.

[Eugenio F. Granell, Pájaro Pí, 1954]

Escatoloxía de π

14 de Marzo de 2009

Falou aquí esoutro día un distinto parroquiano desta casa sobre poesía e escatoloxía feminina, traendo tal marbete a conto desde certos discursos críticos, distantes coa incorporación da diferenza semántica e pragmática no texto de autoría feminina (parler femme e tal) e en particular coa clase de resposta articulada polas poetas mulleres ao que desde os renacentistas, ou xa antes con Godofredo de Vinsauf, recoñecemos como brasón. Xa se sabe, a descrición convencional máis ou menos pormenorizada e usufrutuaria de determinados lugares do corpo da muller; todos sabemos cales e todos sabemos tamén que entre eles non figuran polo regular axilas, xionllos, moas, esfínteres, calcaños, duodenos… e que tampouco adoitan incorporarse nel referencias maiores á menstruación, ás mamografías ou á histerectomía, nin sequera ao recorte da penuxe púbica nin a outras porcarías da clase das testemuñadas nunha auditoría popular por Berenguela.

O peculiar dalgunhas desas distancias críticas consiste para min no feito, creo que probado, de que a escatoloxía, nos dous sentidos desta sofrida palabra, é algo no que os varóns, a partir dos tres ou catro anos, non cesamos de sumar méritos, tanto privados como públicos (boa mostra no que ao blogger concirne é o actual post). Por non ridiculizar a ninguén diferente de min mesmo direi que aínda hoxe, onde vai que deixado atrás il mezzo del cammin di nostra xeira, sorrío con aceno sandeu e chego incluso, baixo determinadas condicións meteo-ambientais, a pingar algo de baba cada vez que lembro certo episodio dos meus once anos, altura na que comezaba a intentar resolver, como todos os cativos daquel tempo, pequenas ecuacións e outros problemas alxebraicos.
No dormitorio-taller do meu avó paterno, reloxeiro na cidade vella coruñesa, el, que estaba ao tanto dos progresos matemáticos do neto dixo que me ía poñer un exercicio para comprobar se a intelixencia da estirpe estaba asegurada. Sentei con protocolo na súa cama de cabeceiro metálico gris e collín papel e lapis. Sen alzar a vista da mesa de traballo, con aquela lupa prodixiosa montada sobre o cristal dereito das súas propias lentes, ditou o problema (para min, o reto). Falou lento, coa dicción grave dos seus 66 anos, e eu copiaba aquel enunciado, aquela proba: “Dada la estrella polar […pausa…] y el coeficiente de π […pausa…] averiguar si es aquí […pausa…] donde se puede cagar”.

[Os comezos de π]

Nota bene

14 de Marzo de 2009

Recíbense na redacción consultas sobre o título Fin de Lándoas, auto sacramental e farsa inmóbil que comecei a redactar onte e que non sei que rumbo nin que esperanza de vida textual poida ter porque aquí nada está previsto. É certo, o autor escribe, o autor larga. Non se para moito de entrada. Logo revisa disposición xeral do post e retoca texturas, recoloca textículos, corrixe grallas… porque esta ventá de Blogger e estas lentes regresivas autoriais resultan inaturábeis. Grallas e estilo, logo. Porque o estilo é a marca do bufón, segundo dixo Bacon (ou foi Prado?). Alto aí, dómine, que xa te vas.

Estes días pasáronme cousas singulares. Xente que me retira o saúdo polo que escribo ou deixo de escribir e logo o reintegra se tal, declaracións de filias e parafilias textuais, inchume correlativo do paquete de xestión e ridículo incremento de autoestima, relecturas do Código Penal… Tamén un par de anónimos. Un deles á vella usanza, recurtando letras de xornal e de libros de poemas da xeración dos 80, lindísimo. Son estimulantes os anónimos. Incluso na ameaza. E iso foi o que me levou a titular o auto sacramental así, Fin de Lándoas. Recoñezo algo pulgueira a diferenciación entre Lándoa, o blog, e Lándoas, unha das voces que fala no blog (non a única, eh!). Entón, Fin de Lándoas non vai referido, caro Gilles, a que de novo anuncie aquí o suicidio crónico da prosa esta que me chuto por canear o tedio (vivido e morrido, o suicidio, p.e. aló por outubro ou novembro, non me lembra). Non. Fin de Lándoas, o título, porque no auto sacramental —pero moi na parte última, xusto alí no que Evantio (De Fabula, s. IV d.C.) inscribiu definitivamente como catástrofe, retrucando así un post do vello Aristóteles— morrerá o prota, i.e. Lándoas, intúo que de forma violenta, pero non o sei seguro. En fin, cousa común en literatura. Nada serio.

[Autorretrato con filólogo, imaxe sobre mesa camilla falsamente atribuída a Lándoas, Avenida/Avenida de Rubine, anos 80 d.F.]

Teatro proício

13 de Marzo de 2009

Fin de Lándoas (2 x 1: Auto sacramental, Farsa inmóbil)

Momento inicial
Espazo cúbico envolto nunha luz placentaria —como de placenta vacuna— que lembra o lugar predestinado para unha rotativa nunca instalada dun xornal-soño, capaz que chegado das ucronías dun exilio estraño. No centro dese espazo érguese unha mesa camilla cun número de cadeiras non doado de precisar; talvez sete, oito. As cadeiras son altas e teñen un mecanismo de izado para os ocupantes. A luz proxéctase neste momento inicial até dous terzos da altura do espazo cúbico, non desde o nivel inferior do escenario senón desde o que correspondería a un terzo da altura total que acabará por descubrirse segundo se desenvolva o auto. Por tanto, iluminarase de partida só o terzo central do volume (considerado en vertical). Á dereita da pantalla, calcúlese unha gran columna branca que a ausencia de luz corte a media altura, algo por riba do nivel alcanzado pola mesa camilla. Esta ten un diámetro de cinco metros, con outros catro metros de alto, de modo que as persoas que sentan arredor dese cilindro con tapete azul ceo están relativamente distantes unhas das outras, nalgún sentido abducidas e aqueloutradas, se ben trasladan en todo momento impresión de perfecto acomodo á situación. Sobre a mesa hai catro grandes paraugas pousados. A medida que a acción se desenvolva, a luz placentaria ampliará o cono iluminado cunha progresión de medio metro por minuto (25 cms para arriba e outros 25 para abaixo medidos na vertical da columna), até ocupar o volume completo do espazo bauhaus descrito. Devagar, iso permitirá descubrir a existencia de seres —ou nadas— reptantes no escenario (parte do público?, animais disecados en vida?, políticos cesantes?) e unha cuadrilla de operarios á esquerda. Estes últimos fuman e constrúen un porto exterior. Á dereita, a columna branca vai desvelándose progresivamente como aeroxenerador, parte improbábel, acaso apenas simbólica, dun parque eólico, porque o certo é que a carón del non hai outro muíño máis senón unha especie de escultura pública de cerámica mediterránea, asemellada ás que identifican os paseos coruñeses e con distinción estética de marca opus-vazquista: trátase de dúas enormes mans sen código claro, xuntas polos pulsos e con habitus receptivo, indiscutibelmente obra de Lladró. Cando a luz ascenda por completo, non aínda neste momento inicial, descubrirá arriba un jacuzzi sostido por dous grosos cabos de aceiro. Un individuo de idade indeterminada chapuca ás veces nel, os pés por fóra. Ao tempo semellará redactar algo, como concentrado na gramática. Haberá un teléfono ao seu carón. Un teléfono glauco que ocupará medio metro cúbico e estará suspenso dun cabo vertical, xusto á altura do ventre do écrivant. Un empregado deste, con manguites de linotipista e barrete académico, vai e vén en monociclo funambulario polo tirante de aceiro que sae cara a esquerda da pantalla desta computadora (a túa). Detense ás veces a facerlle a pedicura ao tipo do jacuzzi ou deita sales de baño que acaban caendo como caspa olímpica sobre escenario e público. Máis adiante, cando o tipo do jacuzzi se mova na bañeira e o aeroxenerador abanee o aire do escenario e a sala toda, é probábel que a bañeira comece a oscilar como un bambán, de dentro a fóra do écran (do teu). Algo de auga eólica caerá sobre a mesa camilla e nese momento os personaxes que nela aparezan (en xeral, intelectuais e grupos escultóricos afíns) abrirán os paraugas para non mollarse. O público, arredor da mesa camilla, móllase algo. Ti, desde logo, tamén. Un curmán teu que traballa na Xunta pásache unha toalla.

[Continuará?]

A realidade explicada a nenas e nenos

12 de Marzo de 2009

Pasou algo de tempo desde o 1 de marzo. Abondo para formular de modo sumario —dentro das limitacións de quen asina— unha análise directa do acontecido fundamentada en datos e por suposto tamén en percepcións e valoracións persoais, como é natural discutíbeis:

1. O reparto de votos entre o que convencionalmente denominamos esquerda e dereita resulta ser a día de hoxe en Galiza 1:1.

2. Este equilibrio case exacto nas opcións, que ronda os 800.000 votos para cada un deses dous supostos sectores ideolóxicos (non hai tal en realidade, por diferentes causas), presupón que os momentos inmediatos á celebración das eleccións son absolutamente decisivos.

3. De toda a vida, isto sábeo moito mellor a dereita que a esquerda. Sábeo e aplícao. Sábeo e aplícao até as 19:59 horas da xornada electoral mediante todos os procedementos que a lei permite e mediante moitos outros que repugnan á ética democrática aínda que a lei non os penalice de xeito explícito.

4. A dereita domina mellor os tempos políticos e mediáticos que a esquerda. Proba irrefutábel, con implicacións que teñen que ver co punto segundo, foron dous factores recentes: a resolución do controvertido reparto eólico a tres meses das eleccións (unha de dúas: prepotencia obtusa ou temeridade cega nas condicións nas que se fixo, con responsabilidade compartida dos dous socios de goberno) e a aparición simultánea dun novo xornal a comezos de decembro, algo que coa traxectoria tan curta até o 1M era moi evidente que só podía causar problemas, nunca render beneficios, a xestores e promotores directos ou indirectos pola previsíbel animadversión dos outros medios cos que ese xornal pasaba a competir, sobre todo do máis forte, La Voz de Galicia.

5. A dereita, unha vez que se incorpora ao ring electoral, sabe castigar o fígado até o desfalecemento ou o abandono do contrincante. Baltar é un exemplo magnífico do que se apunta. A esquerda nosa, a galega, ignórao todo sobre este aspecto. É pusilánime, piadosa, medrosa e pánfila. Ten incluso algo do espírito do seminarista: considera que se non se pecou o mellor é rumiar en soidade as acusacións que caian, porque o pobo é sabio e non sei cantas outras necidades que Gramsci desmontou sobradamente. Ademais, o socialismo galego nunca soubo promover a figura do segundo malencarado, do defensa central á vella usanza. Esa voz que reparte leña sen excesivas contemplacións, pero que logo asume con disciplina, simulación de acatamento e docilidade de aceno as matizacións que lle faga, entre o desleixo e a reconvención, o número 1. Sobre iso, o PSdeG , ignórao todo. E non será por falta de exemplos dos que beber.

6. A dereita, na súa inmemorial connivencia cos poderes fácticos, non experimenta pudor de ningunha clase no recurso ás mañas extrademocráticas con tal de alcanzar o poder. A dereita, alén diso, sabe poñer en práctica o que con todas as precaucións polo uso figurado da etiqueta, reclamada desde as vellas prácticas trotskistas, chamaremos entrismo. Así, numerosos conformadores de opinión habitualmente considerados de centro-esquerda ou dunha esquerda ornamental serven en realidade estratexias conservadoras. Ás veces non o saben eles mesmos, porque en xeral se fala aquí de individuos de tallaxe intelectual no rango S – M. Pero a maioría das veces si que o saben. Sábeno eles e sábeno as súas nóminas, igualmente entristas.

7. O entrismo, como é natural, non se deu só na esfera mediática no noso país. O caso de Francisco Vázquez (conservador, católico, local-nacionalista, muñidor do máis feroz antigaleguismo coruñés, militante impenitente da medra patrimonial) é paradigmático do que quero indicar: un individuo que pasa por republicano e socialista, guerrista en tempos!, e que impuxo con éxito esa ominosa mascarada a varias xeracións de cidadáns e de compañeiros de partido, deixando ademais unha pegada ideolóxica e imagolóxica brutal no coruñesismo menos democrático.

8. A dereita convive sen problemas coa frivolización da vida pública. Sabe facelo. Ten ese habitus, polo que non precisa esforzo ningún (véxase o escándalo Carrera Pásaro, véxase o sostenuto Baltar, os excesos, o vaivén verbal-caciquil). A esquerda non o ten, carece dese habitus. Cando quere frivolizar cae no ridículo e faino con consciencia de estar a remedar o que non lle corresponde. Quintana debe de estar pensando arreo sobre isto.

9. Estas eleccións gañounas La Voz de Galicia. A súa foi a única intervención decisiva en todo o proceso electoral. Fíxoo en boa medida (pero non só) á luz pública, xustamente polo indicado no punto anterior. A dereita non precisa esconder a maquinaria de guerra, a frivolidade, a instalación no límite exacto da ilegalidade e varios metros alén do que deberían ser as normas éticas e políticas dunha democracia merecedora de tal nome. O feito de que o editor Santiago Rey mantivese na páxina de acceso de LVG en Internet o escrito “Yo protesto” durante a totalidade da campaña electoral, xusto até a xornada de reflexión, cando foi retirado, é dunha gravidade extraordinaria e non debe valorarse só pola incidencia directa que puido ter nos lectores ocasionais. Foi ante todo un xesto fático e performativo: estou aquí, permanecemos aquí e ides ver o que pasa por facerdes o que fixestes. Iso cara a fóra, con fachenda e, insisto, no gume da inmoralidade e do que pode ser admisíbel na intromisión política dos medios como manipuladores da realidade. Cara a dentro, esa exposición permanente do escrito —intelectual e politicamente ruín— significou unha chamada á orde dos empregados da empresa, en todas as súas divisións. E tamén un aviso (mental, político, laboral). Esas divisións do medio mencionado son a día de hoxe cómplices na desactivación dun cambio histórico que era imprescindíbel para Galiza como proxecto nacional. Creo que somos moitos os que nunca o esqueceremos. E, en contra do dito por Barreiro Rivas, isto non foi algo menor, isto non forma parte da atribución de funcións que as institucións e os axentes públicos teñen dereito a exercer ou a poñer en práctica cando o consideran oportuno. En absoluto é iso o que fixo LVG. O que fixo LVG foi, con total claridade, outra cousa.

10. Isto último que se describe, sabido por quen pensou e acaso secuencializou o proceso todo en colaboración directa cos responsábeis da empresa mencionada (infundios, fotografías manipuladas na súa localización temporal e na súa proxección social, selección de datas para cada golpe de efecto, etc.), foi un elemento máis de afortalamento da táctica de derruba do bipartito. Por iso mesmo resulta inverosímil que Francisco Vázquez permanecese alleo á partida.

11. A estratexia á que fago referencia podería estar encamiñada a algo moi concreto a medio prazo: garantir no noso país un abrocho novo, o de UPyD, o partido de Rosa Díez, Savater e algúns outros que contan como lexitimidade curricular principal a de estar ameazados polo terrorismo de ETA (léase o seu programa electoral se se desconfía do que sinalo). Non son moitos, pero son os suficientes como para lograr, por exemplo, que o discurso terxiversador da imposición do galego sobre o castelán (falsificación irreal da verdade contrastada por observadores e técnicos neutrais que, porén, alcanzou un rendemento social e electoral moi apreciábel) movese a cartografía electoral nese ángulo pequeno que era preciso facelo. Ou non tan pequeno ao final. Calculo que polo menos un 20% do electorado tradicional socialista da zona urbana atlántica (Coruña, Ferrol, Vigo, Pontevedra) decidiu nesta ocasión negar o voto ao PSdeG.

12. A soberbia intelectual (?) e política de figuras como o conselleiro Méndez Romeu, e tamén nalgunha medida a da garda pretoriana do presidente Touriño, xunto coa insubstancialidade política e a baixada de brazos nos momentos máis tensos dun amplo sector do Goberno nomeado por aquel, converxeu irresponsabelmente co detallado no punto anterior. De modo que o conselleiro de Presidencia é a día de hoxe a faciana máis obvia do que significa a renuncia ao único xeito posíbel de desaloxar á dereita do poder en Galiza: converxer nalgunha forma co nacionalismo. Isto explica, como é lóxico na lóxica que ambos comparten, os parabéns que recibe por parte de analistas como Blanco Valdés. Reiteraraos, xa se verá, con precisa puntualidade, ás veces revestidos de advertencia. Porque do que se trata é de que desapareza das institucións o nacionalismo que el tilda de independentista á menor ocasión que se lle preste, criminalizando con vileza moral dous paxaros dun só tiro.

13. O papel de articulistas máis ou menos tocados coa marca de “editorialistas” en La Voz de Galicia foi igualmente eficaz para alcanzar os obxectivos trazados. Non falo tanto do que poidan representar os homes da casa, un Ventoso ou un Casal, ocasionalmente brillantes pero case sempre ecoicos, vacuos e tendentes á simpleza de análise e argumentación. Falo doutras sinaturas, falo dos que outorgan á causa de Rey o prestixio académico, a distinción, o fru-fru intelectual. Cumpriron o papel asignado Blanco Valdés, desde un discurso político absolutamente homologábel ao de UPyD, e Barreiro Rivas, nese seu zigzagueo cansino entre o vello espazo electoral dereitista-galeguista e a dependencia de esquemas de análise de xorne centralista e estatalista, pero á vez cunha probada eficacia retórico-homilética aprendida onde mellor se aprenden esas cousas. E digo asignado co dobre valor de auto-asignación e hetero-asignación. Desde logo, para min, as súas non son sinaturas libres. Descúlpenme se me equivoco, porque o asunto é groso. Pero a circunstancia histórica éo aínda máis.

14. Alén da gravidade histórica da manipulación exercida desde La Voz de Galicia neste proceso electoral, existen algúns aspectos que merecen unha atención especial: un é a súa constancia na xestión do cinismo social e político, que alcanza máxima expresión no mencionado manifesto do editor, cun correlato na rúa no papeliño de figurante adxudicado conxunturalmente a Galicia Bilingüe como úvula armada dun movemento destinado —sinalouno noutros termos Manuel Rivas— á extinción definitiva da cultura galega como realidade diferenciada e autónoma, non alienada e non subordinada, non rexionalizada e miniaturizada. Outro aspecto é o factor probatura-rodaxe: Santiago Rey acaba de constatar algo que xa el mesmo intuía, que desde a frivolización política, a instalación nun proto-berlusconismo populista e a soberbia de clase, pode argallarse na cousa pública e pode na práctica un (el) decidir quen presida o Goberno galego. É dicir, aprendeu a conxugar, a escala, os xogos de rol que outros donos de medios moi poderosos levan anos practicando en Madrid. Non entro agora na responsabilidade que o poder lexislativo, executivo e xudicial teñen en que iso se manteña así, en que se favoreza, ás veces entrando directamente na prevaricación, esa necia política en relación coa subvención aos medios. Por que temos que pagar como contribución á normalización lingüística un programa de actuación destinado en realidade a garantir a hexemonía da outra lingua e o mantemento dos seus privilexios? Non é iso prevaricación por parte de quen libra os fondos? Que nome lle poñemos aos receptores deses cartos?

15. Galicia Bilingüe era un bo nome, en termos publicitarios, para intervir contra o bipartito. Pero é unha pésima marca estando no Goberno o PP. En catro meses máximo, amortizados e disoltos.

16. Os risos máis altos na noite do 1M estou seguro de que se escoitaron en Roma. Co fracaso do bipartito —Touriño chegou a interiorizar o termo bi-gobernación na noite electoral— Vázquez riu de novo. Ecoan aínda eses risos na Piazza di Spagna. Volverá. En realidade, nunca se foi. Pero voltará a María Pita. Calquera expectativa de futuro de UPyD no Estado pasa polo nome de Vázquez. E iso sábeno moitos dos que moven os fíos da cousa pública para se, chegado o caso, Rajoy precisase axuda de infantería e intendencia. A que espera(ba) Vázquez? Desde logo, a isto. Pode que a algo máis, si. Calquera de nós sería quen agora mesmo de redactar o discurso que el fará público ese día, o da volta. Así de previsíbel me parece todo.

17. En relación co punto segundo mencionado no apartado 13, os medios —prensa, radio, TV (e agora vén máis TV)— tomarán nota das posibilidades enormes que teñen na súa man. O país semella aceptar a infantilización, a idiotización e a sedación. Hai unha entrega a esa tutela. E os medios con maior influencia, reitéroo, tomarán boa nota diso. Falta (díxose sempre) sociedade civil, esfera pública, debate. O fracaso neste punto podería parecer definitivo, pero non o é. A rede ten que asumir a responsabilidade que lle corresponde neste ámbito.

18. É imprescindíbel nos vindeiros meses unha demostración de forza. Non direi da esquerda. Direi dos demócratas. En parte, esas mobilizacións han vir pola cuestión da lingua e da educación. Ben está. E ben estaría tamén que algunhas institucións adormecidas levantasen de cando en vez se non a voz cando menos un dediño para pedir turno de palabra a ver se llelo conceden. Virán tamén as mobilizacións polo avance na destrución de emprego industrial e pola crise económica. E pode, en fin, que veñan de novo algún día polo que, tras o Prestige e a xestión que daquilo fixeron entre outros estes Feijóo e Rajoy, acordamos chamar dignidade. Pero eu animaría desde este humildísimo foro a que esa mobilización chegue ao día a día e teñamos moi claro quen serviu en bandexa esta victoria a un partido que ten como un dos seus obxectivos prioritarios desmontar a nosa dignidade como nación, domesticar a nosa dignidade cultural e social e pulverizar a nosa dignidade política.

19. As cuestións nominais para a remuda de dirixentes do PSdeG e BNG non saíron aquí. Non quero entrar nelas agora por simple preguiza e por non anoxar. Pero entendo necesario tratar aos derrotados, aos responsábeis maiores da derrota por seren eles dous quen dirixiron as respectivas forzas políticas e o propio Goberno, con tanto respecto persoal como distancia moral. A súa responsabilidade histórica é enorme, aínda tendo presente o dito aquí sobre a intervención decisiva dos medios e o non dito aquí sobre a guerra suxa non de superficie montada pola dereita, con tres variantes básicas, a viguesa, a ourensá e a coruñesa. Creo que Touriño e Quintana terán bastante con levar ese peso na súa conciencia política e civil. Ambos, é moi evidente, desaparecerán do mapa político en breve. Primeiro Touriño. Despois Quintana. Con esas desaparicións, en todo caso, non debera desaparecer o espírito de colaboración entre as forzas ditas de esquerda. Iso constitúe a única alternativa hoxe por hoxe á eternización no poder do PP. E ademais, deixando á marxe cuestións de convivencia persoal e abrochos esporádicos de momentos de tensión, estes tres anos e medio de goberno de coalición foron exemplares na traslación á sociedade de algo moi evidente: había entendemento e compromiso malia os proxectos seren bastante diverxentes.

20. Algo para rematar en relación con Feijóo. Á marxe de todo o que se vai ter que tragar este home en relación con asuntos de automoción e demais, sería magnífico que nos evitase a vergonza dunha nova toma de posesión con espectáculo público e escenificación do acceso ao poder. Hai tres anos e medio, cando aquel horror de Touriño e Quintana cos tempos medidos no Obradoiro, case como uns Pimpinela relativamente politizados, reflexionei sobre o difícil que resulta aprender, ser cauto, ser discreto nesta clase de momentos. Tamén reflexionei sobre a medida na que os socios de goberno acabarían intentando asimilar certos operativos do fraguismo. En fin, Sr. Presidente de case todos os galegos, tome posesión, agarre logo a feijooneta e traballe arreo sen facer ostentación de nada. Non xogue a ser Obama percorrendo avenidas en Washington nin a ser Fraga entre foles e bandullos. Se quere gaiteiros ou trombonistas ese día, métaos na zona de carga do monovolume ou da C15 de segunda man que estime adquirir e que os músicos lle amenicen a viaxe, pero en privado, por favor, e só entre o Hórreo e Monte Pío. Pase do Obradoiro, faga caso. A partir de aí, ollo! Vai haber moita xente no país que non permitirá un paso atrás en determinados logros históricos e democráticos. Palabra!

[Fragmento do mapa de Domingo Fontán, 1834]

Canal 6 de Julio

11 de Marzo de 2009


Moi necesario o traballo do Canal 6 de Julio, fundado en 1988 por Carlos Mendoza, fillo por certo dun exiliado ourensán. Coñezo algún dos documentais desta produtora mexicana polo contacto que manteño con Mario Viveros, correalizador de Zapatistas: Crónica de una rebelión (2004) e Romper el cerco (2006), entre outras producións. Para conmemorar os vinte anos do proxecto, Mendoza preparou o volume Canal 6 de Julio: La guerrilla fílmica. Comunicación alternativa, documental y autogestión, con colaboracións diversas e en verdade interesantes, que inclúen o recoñecemento de alguén con tanta influencia na sociedade mexicana como Carlos Monsiváis. El mesmo, Granados Chapa e outros colaboradores do volume prestan atención especial á persecución destas producións por parte dun poder ansioso non só por impedir o acceso aos circuítos públicos das imaxes senón mesmo pola súa anulación material. O coordinador comenta nas páxinas iniciais do que presenta como unha especie de autobiografía do proxecto que a publicación intenta aclarar tres cuestións: en que medida resulta sostíbel a produción independente e autoxestionada nun país como México, cal é o modus operandi no día a día do grupo de documentalistas e cal é a incidencia efectiva do acoso e da censura sobre o que eles pretenden construír. Destaco unhas palabras de Cuauhtémoc Esquivel sobre o que representa este proxecto:

El Canal 6 de Julio se ha convertido en un doble emblema que, por una parte, recuerda un suceso político repetido durante múltiples ocasiones en nuestro país: el fraude electoral (sea pasado o reciente) y, por otra, señala el fraude en lo político, el fraude en lo social, el fraude en lo económico, el fraude en lo mediático, el fraude en lo moral, destacado por una digna visión que posee uno de los archivos, o quizá el archivo de imágenes más importante de la historia política del país, y que pésele a quien le pese, merece una felicitación tras sus veinte años de largo trabajo y esfuerzo.

O libro será presentado, xunto cunha das producións do Canal 6 de Julio, dentro de pouco máis dun mes en Compostela por Mario Viveros.

[Capa do volume que conmemora os vinte anos de traxectoria do Canal 6 de Julio]

Lupe Gómez, fascículo 3

9 de Marzo de 2009

Rematan entregas con varias propostas do B:

Bailar: baile e danza son os nomes autorizados da unión sexual. Representan a ocupación corporal do espazo e son como unha cifra en miniatura da vida e dos procesos polos que coñecemos e recoñecemos (non só os corpos, pero ante todo os corpos). En Lupe, como en Matisse, a danza non se concibe á marxe da nudez e da circularidade. Nos textos de Lupe, mesmo se o eu espido baila en soidade, hai sempre ou invocación a algunha esfera ou chamada ao baile compartido, ao coñecemento común, á unión sexual: “Bailo para que os demais bailen” (entrevista en Do lado dos ollos). Outras veces o que importa é a contemplación, adoito alucinada: “Hai catro cabalos / na miña habitación / danzando” (Pornografía). Por certo ese poema ten un título soberbio: “Hípica”. Vou confesar que unha das cousas que máis boto en falta nos libros posteriores de Lupe son os títulos dos poemas, en xeral magníficos.

baleiro: o baleiro é a incomunicación, o sentido común paralizante.

bar: sílaba empregada polos gregos para, mediante xeminación, determinar o eido escuro dos que non falaban a súa lingua nin a entendían. Os bárbaros son os outros, sempre. O mesmo que os nacionalistas. Nun bar non hai outredade, supostamente. A poesía dos 90 confiou na posibilidade de fundamentar unha poesía pública sen l, unha poesía —por tanto— púbica, de bares, de pubs. O bar non é a academia nin é o ateneo, non é ágora nin stadium. O bar como territorio íntimo onde compartir a palabra. O bar como gaiola libre de culturalismo. Lupe dixo: “Non me gusta o misterio que entraña a poesía difícil e culturalista”. Teño escrito algunha vez a propósito desta poesía de simposio, de convivio, de banquete, desta poesía simposíaca converxente coa conversa e coa música. A súa xeira semella esmorecer.

beber: beber é un acto necesariamente dionisíaco en Lupe. As galiñas beben pouco e mal. Por iso non saen nos seus libros.

beleza: é unha obsesión menor en Lupe Gómez. A beleza non está no corpo senón na descuberta e na mostración do corpo.

berro: Parece ser que Munch pintou catro ou cinco berros, razón pola que importa menos o roubo do Museo de Oslo. En Lupe hai moitos berros máis e, ao parecer, as súas motivacións están menos claras que no pintor noruegués. Isto pensaba explicalo na letra K, a propósito de Krakatoa, pero como non vou dar chegado alí será cousa de incorporalo canto antes. Lin hai uns días que o ceo pintado por Munch nos seus cadros era o ceo real daqueles días en Escandinavia, un ceo vermello. Durante meses pairaron no aire frío do norte as partículas que botara fóra o volcán Krakatoa, situado a milleiros de kms, nunha illa próxima a Sumatra. O volcán estoupou e matou corenta mil persoas, provocou un maremoto e, tamén, os cadros de Munch. En Lupe o berro está igualmente asociado a unha realidade externa estraña e inaturábel. O eu que berra nos seus textos é un eu-muller en movemento, un eu-que-corre, por dicilo en alemán. Corre e berra. Case toda a poesía de Lupe Gómez ten fortes contidos e implicacións plásticas. É pintura. Chama a atención a escasa representación da muller en movemento na pintura e en xeral na iconografía de Occidente (moito me temo que en Oriente a cousa pode ser peor, acaso coa excepción da India, onde os brazos poden ser os radios do cosmos, non sei). Inclúo aí a pintura revolucionaria, a pintura mural mexicana (non sempre), por exemplo. Piedades, maternidades, esfinxes, venus, duquesas, prostitutas… todas se aboan á quietude sedente ou tendida. Ou, en todo caso, a un andar que olla cara atrás, como o anxo da historia en Benjamin, como as vitorias e as pestes na iconografía romántica. Só o expresionismo corrixiu algo esa pauta. Correr cara adiante e berrar levantando as tetas é algo relativamente novo. Só as mulleres pintarán mulleres que corren, berran e ollan o futuro para destetarnos a todos do pasado patriarcal.

[Volcán Krakatoa e Dos mujeres corriendo en la playa (1922), de Pablo Picasso]

Algo máis do Dicionario para lupenautas

9 de Marzo de 2009

Iso. Algunhas entradas máis dese Dicionario para lupenautas (2004) inédito.

automatismo: Lupe ten escrito que nos comezos practicaba unha especie de escrita automática de filiación surreal, algo que supostamente tería ido abandonando devagar. O automatismo estaría conectado cun saber pasivo non racionalizado nin verbalizado, de carácter pre-conceptual. Escribiu en Poesía fea: “Eu non sei nada, / escribo o que me sae, / o que me vén de / dentro correndo”. Non estou tan seguro diso. Intúo que existe unha gran canteira textual conformada por un corpus groso de palabras, cartas, intervencións, anotacións, conversas… que se foron xuntando e que a presentación última consiste nun labor que ten algo que ver co do escultor: extraer da masa informe a forma plena e, por tanto, desbotar, eliminar, suprimir. De fondo queda a aporía, unha de tantas no quefacer po(i)ético de Lupe: existe unha expresividade irreprimíbel, un falar desatado, que porén acaba manifestándose nunha expresión reducida ao mínimo, en versos que algúns —eu non o farei— comparan co haiku. É a dialéctica das pezas escultóricas de Eduardo Chillida: entre os volumes colosais e os baleiros, entre o espazo e o oco, entre o discurso e o silencio. Este tipo de aporías son moitas veces incomprendidas por un público que non é quen de achegarse con humildade e desde unha aproximación sentimental á obra. En Xixón está instalada unha das pezas máis grandes de Chillida, o Elogio del horizonte, que a xente de Cimadevila chama El water de King-Kong. Non sei como chamarán os libros de Lupe en Curtis, por exemplo alí onde se cruzan a Avenida del Generalísimo e a Avenida de José Antonio —si, ho, alí pretiño do Café Español e da cabina da Compañía Telefónica Nacional de España, non sabes?, é que agora con tanto tócame-roque de momenclátor urbano e tanto nacionalismo xa se perde unha… Con franqueza, non o sei. Non sei como os nomeará calquera que non se achegue a eles con algo daquel fervor, daquela humildade. O automatismo ten tamén que ver co motor da escrita. Confesou Lupe varias veces que escribe para non suicidarse e para compartir o suicidio, e que non existe para ela ningunha separación entre o que vive e o que escribe. O automatismo da escrita, pois, como o devir da existencia.

autopoética: Lupe adoita encabezar os seus libros con autopoéticas. Non o fixo en Fisteus era un mundo, pero si en todos os libros de poemas, incluído LAT. Por que? Acaso por un temor a que a palabra poética non garanta de xeito suficiente o acto comunicativo que se estabelece. Isto significaría a existencia dunha vontade non só de dicir senón tamén de intervir e de ser entendida. Todas as súas autopoéticas son importantes. Tamén o son as entrevistas, moitas delas publicadas a instancias dos redactores de “Revista das Letras”, Soedade Noia e Antón Lopo, outra publicada no libro de Emilio Araúxo Do lado dos ollos. Outro aspecto relevante é o carácter autopoético ou metapoético ás veces dos seus poemas. N’Os teus dedos na miña braga con regra aparece isto: “Quería ver poesía / chea de merda / e fun esa poeta maldita / chea de merda”.

autorrepresentación: numerosos textos poéticos de Lupe son atribucións, construcións atributivas con verbos como ser e estar destinados a declarar unha identidade. Lese en LAT: “Estou alegre / e non estou preñada”. Ou “Non son guapa / nin fea. / Son violenta”. A palabra de Lupe presupón, neste sentido, unha poética da identificación e da definición, que se estende alén do eu que fala en composicións como estas: “O pasado / é / unha feira” [toda unha filosofía da historia, extraordinario], “Escribir / é / violación”, “Os poemas / son / mulleres”. Resulta evidente que esta clase de propostas só teñen sentido se propugnaren unha verdade non asumida. Neste sentido, a poesía de Lupe dista de ser tautolóxica e aspira a se fundamentar como revolucionaria e aporética (“Quero / chegar / a ser / unha vaca”). Isto último porque a definición e a identificación constitúen con algunha frecuencia un recoñecemento sobre o non-saberse: “Teño vintecatro anos / e non sei de memoria / como me chamo” ou “Eu dubidaba sempre. / Incluso me preguntaba / se eu sería eu” (Os teus dedos na miña braga con regra). A autorrepresentación en Lupe é asemade un proceso ao autocoñecemento e á presenza autorizada: “Saco as bragas nas editoriais galegas que me permiten falar” (limiar a Poesía fea).

Azul: é a cor da felicidade terreal. Lupe, que é nominalista-voluntarista como Guillerme de Ockham, asina agora Lupeazul ou Lupeverdiazul. Así sábese feliz e enteira. Un poema de LAT comeza así: “El é azul / como o meu interior / borracho”.

Decúbito porno: “Quero correr / diante dun coche / que corra moitísimo” (Pornografía).

[Eduardo Chillida, Elogio del horizonte (1990), e Paula Rego, Branca de Neve e a madrasta (1995)]

Lupenáutica

9 de Marzo de 2009

Chámanme para, nesa política ecuménica e de axuste administrativo, ofrecerme a Consellería de Agri & Cultura, Medio Rural, Medio Ambiente, Ensino Medio e Fifty-Fifty. Dígolles que o pensarei, pero que hai persoas máis capacitadas ca min. Sen saírmos do clube de fans, menciono o nome de Lupe Gómez, que mañá por certo presenta ás 20 h. Diario dun bar —o seu primeiro texto para o teatro— na Libraría Pedreira de Compostela. Seica a ela xa llo ofreceran antes ca min. Díxolles non.

Diario dun bar sae en Laiovento, o cal significa que Francisco Pillado aposta por el, por algo que, sen lelo, intúo que poida dar continuidade a esa escritura a-xenérica de Lupe. Hai case cinco anos, en setembro de 2004, comezara eu a escribir un Dicionairo para lupenautas a raíz da presentación na Sargadelos compostelá de Levantar as tetas. A intervención tituláraa Onda o skyline de Fisteus, rótulo que naquela altura pensaba que acabaría dando para un pequeno ensaio. Porén, a vida enrédase nas silveiras de oficinas e batas brancas. Hoxe recupero algo daquilo, só algo do introito e tamén algunha das voces que redactei naquel outono. Outro día, como en fascículos setembrinos, entrego aquí máis voces, se callar:

Por deformación profesional, o natural sería facer hoxe de crítico e proceder á contextualización de Levantar as tetas na produción poética galega actual. Non o vou facer. A cambio, instado en parte polas palabras de Lupe cando me convidou a presentarlle o libro, momento en que falou dun acto festivo e lúdico con intervención do canto e do baile, pensei en preparar un glosario catalogado como interactivo porque está destinado a que se faga entre todos. É evidente que non está rematado, de modo que moitas entradas —case a totalidade— ficaron en branco e deberán agardar pola vosa propia participación en tanto lectores.

O único que convén facer explícito é que este libro representa unha continuación da poética iniciada en Pornografía (1995) e nos outros dous libros de poemas de Lupe, Os teus dedos na miña braga con regra (1999) e Poesía fea (2000). Ela mesma ten manifestado en numerosas ocasións algo irrefutábel: a súa descrenza nos xéneros. Lupe trata coa literatura como se fose unha canteira, talvez non unha canteira de granito ou de lousa, senón máis ben unha canteira como as de caolín nas terras próximas a Fisteus de Lanzá, en Mesía, onde Fraga soterrou a finais do ano 2000 varios centos de vacas tolas. A arxila de Lupe é para as vacas vivas e místicas nas que ela se olla, é para a vida e para as tellas, para retellar o espazo onde aspira a morar como nun continuum vital-textual propicio ao movemento perpetuo e a confusión de discursos, xéneros e seres, tal se fose unha Exeria ou unha Adosinda Gutiérrez do día metida nunha road-movie. Levantar as tetas, xa desde o propio título —impensábel nos anos 80 ou 70, cando ao máximo que se podería ter chegado sería a un “Alzar os seos” ou a un “Soerguer o peito”, este máis próximo ao espírito de ERGA, aquel máis en liña con Corporación Dermoestética e con algunhas poéticas ditas “do erotismo”—, xa desde o propio título, digo, supón unha invitación, un reclamo, que acaso aceptase mesmo conxugación plural, ao xeito dun Levantarmos as tetas, e que para min é claro que pode traducirse como un “izar as velas” en feminista, decididamente na liña do “eu/nós tamén navegar”. Entón este é acaso un libro máis performativo, máis político, máis dirixido ás mulleres atravesadas por unha patria, anuncio —pode ser— doutro libro que está para saír, O útero dos cabalos, con seguridade tamén revulsivo e provocador, nada timorato nin reservón. Se Lupe Gómez estudase en Hogwarts, a carón de Hermione Granger, Ron Weasley e Harry Potter, está claro que non faría maior caso do lema da escola, aquel “Draco dormiens nunquam titillandus” ou “Nunca lle fagas cóchegas ao dragón que dorme”, porque esa de espertar conciencias adormecidas é unha das súas máis sentidas querencias.

[…]

aldea: sinónimo de mundo e antónimo do non-lugar. O futuro “pacto de civilizacións” do que se falou estoutro día na ONU será un pacto entre aldea, nomadismo, exilio e non-lugar ou non será. Na “Autopoética” que abre Levantar as tetas fálase da luz da aldea: “Aquela luz encheume para sempre e sempre sentirei nostalxia daquel mundo”. En qué medida haxa aquí un correlato do vello topos horaciano-luisiano-guevariano do menosprezo de corte e alabanza de aldea non é asunto para hoxe. Pero é obvio que a aldea é Ítaca e placenta sempre, polo que forma parte do réxime verbal de “regresar”. Nunha entrevista que lle fixo Emilio Araúxo, Lupe dixo a maiores: “Eu son dunha aldea, un cosmos de violencia e dignidade”.

alegría: en Lupe, atallo nominal para esquivar Schopenhauer e o apelativo romanceado da futura raíña de España. Para Spinoza, que tamén se escribe con z, a alegría era unha base da razón, da sensualidade e do amor. A alegría de Lupe deconstrúe en grises a ledicia lela e multicolor dos anuncios de compresas e salva-slips.

amor: o amor é o tema principal na poética de Lupe Gómez. Éo a carón da liberdade, pero en realidade amor, liberdade e sexo son nela nomes da mesma cousa. O amor non sempre garda congruencia digamos xeométrica co sexo. Hai territorios comúns e hainos disxuntos. O amor en Lupe ten raíz cosmogónica antes que antropolóxica, erótica ou biolóxica. Conecta co orfismo e ten algún ritual, algúns ritmos. Tamén consoa co sentimento que chamamos piedade. E co fervor. Non é un amor vis-à-vis nin tampouco bis-a-bis ou ter-a-ter nin totum revolutum e tutti quanti. O amor non esixe copresencia nin tampouco corporalidade, aínda que non lle sobre. O amor ten unha dimensión case sacral e panteísta, é carnal pero tamén contemplativo. Bebe dos pitagóricos, da mística cristiá, dos grandes heresiarcas, do zen e do surrealismo. É do momento, do pracer, antes que de longue durée ou, como diría Otero Pedrayo, tamén bergsonianamente, de sereno e grave gozo. O amor en Lupe, de consistir en sexo, maniféstase constante e inconstante á vez. Ten algo de exercitación, de maré. “Amo / moito, / como unha nena / aburrida”, “Gústanme / os homes, / para xogar / con eles, / para enredarme / nos seus corpos”, lese en LAT. Haberá quen diga que este tipo de poemas son algo perigosos, que locen nos suplementos, que soan correyeros e pelín perversos, que garanten un lugar nas Historias abreviadas da literatura pola súa fotoxenia, pero en México existe unha editora institucional que se chama CONACULTA e ninguén se despeitea por iso.

bipolar: ser bipolar ou multipolar é o normal. O hieratismo do heroe grego e da épica western convencen á maioría do contrario. Os psiquiatras saben que o que non ten cura é ser simple.

bo gusto: sobre isto sería mellor lerdes Bourdieu.

braga: o eu que fala nos poemas de Lupe Gómez equipara o acceso ao discurso coa posibilidade de prescindir da braga. A braga é a mordaza. Falar é amar. Pero a braga ten así mesmo outra valencia, de novo comunicativa. Vale como código e déixase interpretar. Nun poema de LAT Lupe di mercar moitas bragas diferentes: plurilingüismo, multiculturalismo.

[Fátima Mendonça, Bem-vindo à cidade da paz, e Lupe Gómez nunha fotografía de Fra Angelico, 1448]

Isomeracións (iii), ou Historia fractal contemporánea

8 de Marzo de 2009

Albertencia. Advertencia. Vertencia. Verquido. Envorcado. Enforcado. Forcados. Fados. Fadas. Famas. Lamas. Lava. Suxo. Luxo. Uso. Usado. Refusado. Refugado. Fugado. Fuga. Furga. Furna. Urna. Cinza. Pó. Po. Río. Riso. Boca. Lingua. Gorxa. Voz. Voceiro. Poceiro. Pozo. Fozo. Gozo. Guzzi. Jacuzzi. Baño. Bañeira. Bandeira. Bando. Mando. Remando. Navegando. Embarcando. Barco. Iate. Iota. Pedro J. Mundo. Demo. Carne. Carnal. Coresma. Cores. Corres. Morres. Naces. Paces. Rumias. Umia. Forcarei. A Estrada. Caldas. Escaldas. Escaldos. Áulicos. Cortesáns. Corte. Monarquía. Rey (sic). Poder. Autoridade. Audi. Aulido. Ouveo. Lobos. Cánidos. Cínicos. Cítricos. Citroën. Sor. Sar. Ser. Sir. Vázquez. Vasco. Bosco. Busco. Cambio. Corto.

[Foto AGN. A autora roga que este post se lea en voz alta]

Microrroturas (viii)

7 de Marzo de 2009

Desertos (Mt 4, 1-11)

Inexistes, díxolle mentres coas mans trazaba a escasos cinco cms da súa cabeza e corpo unha especie de traxe aural. Es, pero non es o que pensas ser, o que queres ser. Inexistes, reiterou a voz. E logo aproximou o alento até a distancia exacta antes trazada, como se fose absorbelo nun fundido…, mais nada fixo. Só durou o instante. Despois xirou como se procurase a saída, como se o deserto a tiver. E rozou aquel corpo coa ala negra.

[Félicien Rops, Pornokrates, 1878]

O medo á liberdade

6 de Marzo de 2009

Inscrições abertas para o novo Filo-Café da Incomunidade (Boiro, 11 de Abril):

Para a sua inscrição indique nome, lugar de proveniência e área de emissão, através de incomunidade@gmail.com. As inscrições estarão abertas até ao dia 5 de Abril (podendo ser fechadas antes, caso o nº de inscritos o justifique).

Áreas de Emissão: Pensamento, Fotografia, Música, Performance, Poesia, Pequenas-Comunicações, Teatro, Artesanato, Filosofia, Semiótica, Pintura, Escultura.

Um Filo-Café é, no essencial, um espaço público de trocas. Real. Com pessoas vivas, para lá do virtual. A partir de um tema, há uma pequena comunicação (não superior a 10 minutos) que serve para estimular a emissão do pensamento aberta a todos os presentes. No meio das trocas de pensamento surgem emissões artísticas: pequenas performances, música, poesia, etc. Isto é: a conversa é espontânea, a emissão artística é “preparada” antecipadamente. No espaço onde se realiza o filo-café há também lugar para a exposição de fotografia, pintura, escultura, instalação. É efémero. Começa às 21h30 e costuma acabar às 24h. A participação na conversa é absolutamente livre. As inscrições, livres, destinam-se às pessoas que querem apresentar algum trabalho artístico.

[Cartel do Filo-Café de Boiro. Texto tomado do blog Incomunidade]