aforismosArchive for the ‘’ Category

O poema é a política futura

29 de Xuño de 2009

 

oswiecim

20 de abril

As palabras da Literatura só se acomodan co alarido da dor, co alarido do pracer.

A consistencia dun poema non pode ser medida máis que por esa concordancia coa materia.

Articular o alarido, introducilo dentro das palabras, esa explosión. Non poder, aproximarse, facelo.

O poema é a política futura.

A política futura é o real.

O real son os habitantes do poema.

Os habitantes da Literatura son anónimos, un pobo futuro.

 (Chus Pato, “Mentres escribo”, Secesión, 2009)

 

No cadro de Van Gogh nin sequera podemos dicir onde están estes zapatos. Arredor deste par de zapatos de labrego non hai nada que marque pertenza ou correspondencia, hai só un espazo indeterminado. Nin sequera hai adheridos a eles terróns da leira ou do camiño, algo que cando menos puider constituír para nós un indicio do seu uso. Un par de zapatos de labrego e máis nada. E, porén…

Na escura boca do luído interior bocexa a fadiga dos pasos laboriosos. Na ruda gravidez do zapato está representada a tenacidade da lenta marcha a cruzar longos e monótonos sucos da terra labrada, sobre a que zoa un rouco vento. No coiro está todo o que ten de húmido e graxo o chan. Baixo as solas escorrega a soidade do camiño que perdura na tardiña a caer. No zapato vibra a tácita chamada da terra, a súa repousada ofrenda do trigo que madura e o seu enigmático rexeitamento no ermo campo do vougo invernal.

 (Martin Heidegger, Der Ursprung des Kunstwerkes, 1952) 

 

[Zapatos en Auschwitz. Fotografía de Paweł Strykowski]

ps. Ana Romaní fala con Chus Pato sobre o libro Secesión no Diario Cultural da Radio Galega (07 07 2009).

A ciencia melancólica

21 de Febreiro de 2009

Th. W. Adorno explica na “Dedicatoria” coa que abre Minima moralia. Reflexións desde a vida danada que o libro naceu dunha ocasión case íntima: quería agasallar con el por febreiro de 1945 o cincuenta cumpreanos do seu amigo Max Horkheimer e recuperaren xuntos con eses textos unha ligazón coa que fora tarefa da filosofía en tempos, nos tempos aínda alleos ao método, di Adorno. Copio de seguido algún aforismos:

Só serás amado onde poidas mostrarte débil sen provocar a forza.

A arte é maxia liberada da mentira de ser verdade.

En moitos homes é xa un descaro dicir eu.

Aínda o ser humano máis infeliz é quen de coñecer as debilidades do máis sobresaliente, e o máis estúpido os erros do máis intelixente.

O pasado recente aparécesenos sempre como se fose destruído por catástrofes.

O todo é o non verdadeiro.

A única relación da conciencia coa felicidade é o agradecemento: aí radica a súa incomparábel dignidade.

[Horkheimer saúda a Adorno en Heidelberg, 1965. Á dereita, Habermas]

Eraritjaritjaka!

10 de Xaneiro de 2009

En Yellowknife, nas beiras do Gran Lago dos Escravos (Territorio do Noroeste, Canadá), están agora mesmo a 34º baixo cero, e talvez vexan auroras boreais como esta da foto, case unha invención. O lago, que anda polos 500 km de longo, ocupa unha superficie case exacta á que ocupa Galiza, pouco menos dos 30.000 km2, e ontes chegou a min esa fotografía tomada nas súas proximidades por unha curiosa carambola. Dobre, por acaso. Repasaba nesa hora os aforismos de Canetti, non con finalidade moral senón por ilustrar algo que debía contar. Atopaba este, esquecido hai tempo: “Eraritjaritjaka —unha expresión poética arcaica en lingua aranda— significa rebordante de desexo por algo que se perdeu“. Pero os arandos e outras xentes ao norte da actual Alice Springs (Territorio do Norte, Australia) non sei moi ben que entenderían por desexo ou por perda. As mulleres arandas si saberían algo sobre a perda, sen dúbida. Os antropólogos contan barbaridades, probabelmente certas, exactas. Unhas páxinas antes dou con algo que a Jeny lle gustará lembrar. Acaso estaba alí, na casa de Victor Hugo, un día no que alguén espetou a Gérard de Nerval: “Vostede non ten relixión!”. Ao que o autor de Voyage en Orient, amante ou non tanto de mulleres de medio mundo para lembrar, sempre enfermo de malenconía —como o anxo—, o bosque harmonioso de Jenny Colon (Eraritjaritjaka!), contestou: “Que non teño relixión? Teño polo menos dezasete!”
Iso fabula Elias Canetti. Pero non, esa conversa tivo que ser despois das viaxes, despois da escrava xavanesa e da morte de Jenny. Un día haberá que falar de Abelaira e daquela cita en Lisboa, no ano 88, e das fitas todas de Moebius que nos levan onde xa estivemos, tamén no discurso sobrio da mente bébeda por mor da perda e do desexo. E de Aurelia falaremos. E do inferno! Tekelili!, digo —sen ánimo de ofensa— Eraritjaritjaka!

[Aurora boreal en Coitelo Amarelo, Canadá. Veu ontes por correo electrónico]

Olimpo e sudoku

7 de Xaneiro de 2009

Remoe o anxo do Durero con Eugenio Trías arredor do sudoku de atrás ou tamén do que el foi, das vidas que puideron ser tendo presente o que o ser/Ser foi, ou for, ou houbo ser: suxeito, espírito, átomo, ánima, animal, materia, memoria, sarcófago, carne, carnaza…, pero tamén deus constituído no vidro cóncavo desa mirada, a través dos séculos e das noites. Pois logo escribía Trías en La dispersión, contra 1991:

Divide e vencerás. Por que suprimir a Deus… en lugar de multiplicalo?


[Albrecht Dürer, A Malenconía (1514), Germanisches Nationalmuseum, Núremberg]

5 aforismos de Ewa Włoch

14 de Outubro de 2008

Non hai pano no escenario escuro que precedeu á roedura do sangue:

A mazá póstuma xirará na cruz da saia verde e vén o corvo que fertiliza o aire:

Estanques do pracer dentro que desfigure a boca que non bebe:

Abrir o mar por incendiar o pozo:

O riso acróbata da infancia: centeo lento da Pomerania, maré horizontal, o tacto azul de teu:

[Fotografía de Manuel Vilariño, Natureza morta con cúrcuma, 1999]

Distanasia

9 de Outubro de 2008

 

Tres aforismos de Ewa Włoch (1911-1949), a da morte lenta, en tradución de Katarzyna Modrzewski. Pertencen ao opúsculo Wyrazy, de 1948 [Ilustración: A dor de EW, por Maria Jarema, 1953]:

Sombra húmida da grafía da dor sobre o corpo igual que un tenro cadáver:
Aire na grafía do corpo a caer poldras o xardín do calvario paxaros de Dresden:

Entras a min como litoral de carne expúlsasme sempre de min:

 

Aforística

7 de Outubro de 2008

Cal será a razón do escaso interese actual polos aforismos? Teño comentado ás veces con colegas e amigos o asunto. A idea dominante é que o aforismo acaba sendo sempre impositivo, que traslada á comunicación literaria un pulo en exceso suasorio, que lle falta algo de respecto polo outro, pola diferenza, polos lectores. Eu discrepo desa análise e lembro algo de Canetti como contraexemplo: “Faise preciso, de cando en vez, soportar a vida sen misión”. Algunhas amigas observan o feito complementario, pode ser que certo, de que a aforística non é en xeral unha fórmula grata ás mulleres, nin como autoras nin como lectoras. Gemma Cernuda publicou hai algúns anos, por certo, unha compilación de aforismos, máis ben pensamentos no vello sentido pascaliano, escritos por mulleres. Coñezo o libro só por referencias.

Hoxe recupero uns textos de Rafael Dieste escritos en Barcelona en plena guerra civil. Son do último que escribiu en galego coa finalidade dunha publicación inmediata. Apareceron impresos co título “Para axudar á renacenza de Galiza” en xuño de 1937 en Nova Galiza, a revista que el mesmo pasaría a dirixir dous meses despois sucedendo nesa responsabilidade a Castelao. En 1961, esa mesma serie de aforismos serviu como proclama ao Directorio Revolucionario Ibérico de Liberación que se apoderou no mar Caribe do trasatlántico Santa María a fin de denunciar perante a opinión pública mundial a persistencia das ditaduras de Franco e Salazar. O dato sorprende máis se comprobamos o teor das ideas que Dieste formulara. Ideas como estas:

Saber que faguerse un nome pode ser desfaguerse.
Non ser máis débil que o teu énfasis. Non te fagas un énfasis que che veña grande. Mais ben un pouco estreito…
Non te desprecies. Sofre calado e quedo as tréboas, e agarda.
Non faguer d’unha leira a clave do dereito.
Non faguer do dereito unha leira.
Non se escravizar por azo de mandar.
Coidado co-as verdades como puños. Poden non ser mais que simplezas como puños, erros que a xente quer ouvir… Non lle deas ese gusto.
Non gastar en estralos a forza imperativa.

Non fomentar o borreguismo alleo, no azo de pastorear.

Organizar, non sumar.