amorArchive for the ‘’ Category

As regras da partida

24 de Agosto de 2009

 

syra-alonso2

Non se trata de trazar parábolas nin de comparar o incomparábel. Pero a casualidade fai que se crucen lecturas e  relecturas que conducen a unha conveniencia. A de precaverse contra a insensatez, ou a inxenuidade, de considerar que o labor de xuíces e maxistrados é puramente técnico. A de non esquecer a condición política da súa actuación, que en momentos como o actual pode mesmo incorporar, na decisión colexiada de expertos presentados á opinión pública simplemente como iso —como un grupo de especialistas altamente cualificados para determinar en sentido técnico se hai axuste ou non o hai entre unha Constitución e un Estatuto de autonomía—, nada menos que o rumbo histórico inmediato dun Estado. De modo que as deliberacións conxuntas e tamén as consideracións máis persoais dos maxistrados do Tribunal Constitucional ao longo dos últimos anos, meses, días, horas… probabelmente garden unha proporcionalidade variábel segundo os casos e os individuos pero, en todo caso, consistirán antes que nunha intervención pericial e experta nunha especie de intento de resolver unha inecuación vinculada a unha álxebra algo estraña na que se combinan máis parámetros dos que un podería imaxinar. Intúese que con algo maior complicación da que a redución nominal conservadores / progresistas (por empregar etiquetas que en realidade significan outra cousa) permitiría sospeitar.

Insisto en que no texto que agora se reproduce son outras as cuestións tratadas, é outra a historia, por moito que, en efecto, todo proveña do mesmo pozo negro que a historia adoito é. Corresponde ao capítulo XVIII do “Diario de Tordoia” dos Diarios de Syra Alonso, na tradución do castelán orixinal ao galego que Anxos Sumai preparou para a colección “Mulleres” da editorial A Nosa Terra no ano 2000. Un libro imprescindíbel, no meu criterio.

Era setembro e era outubro de 1936. Neste fragmento escrito dous anos e medio despois dos acontecementos vividos, Syra Alonso, tras unha semana implorando información no Goberno Civil da Coruña e nos cuarteis de Falanxe e sobre a sorte do seu home, o debuxante e pintor Francisco Miguel, alcanza os datos que lle foran ocultados no cárcere. Dá coa verdade no Xulgado de Carballo, cando un xove xuíz lle presenta unha certificación para asinar:

francisco-miguel-_natureza-morta_1930

Carballo está a trinta quilómetros da Coruña. Vou ata alí acompañada polo meu irmán Fernando e polo doutor Manolo Varela. O coche parou diante dun modesto edificio, hai un pequeno xardín como todos os xardíns destes lugares: xeranios e roseiras e unhas diminutas palmeiras que son o ornato principal destes recantos. É día de feira, pasan soldados, mulleres, rapaciños, anciáns, mozos. Hai moito barullo nas estreitas e empinadas rúas; todo vive, os seres, as plantas, ¡todo menos el!

Entro no xulgado, unha sala espaciosa con esa cheirume a humidade, ese cheiro tan característico de Galiza. Estou diante dun home novo ao que miro desconfiada, aínda que en verdade non lle atopo nada estraño. É un home alto, delgado, cun pálido rostro que iluminan uns escuros ollos de franca e nobre mirada e un afectuoso sorriso cunha marcada expresión de piedade.

Despois de cambiar con el unhas palabras de simples saúdos, vai cara ao armario. As súas mans collen un groso caderno e le con voz un tanto insegura o que hai escrito nel:

“Número 29. Cadáver sen identificar. Cadáver descoñecido, aparecido no punto chamado de Margade, do lugar de Que de Arriba [Queo de Arriba] da parroquia de Bértoa. Un home de trinta a trinta e tres anos, alto, viste traxe gris, camisa branca, xersei color beige, zapatos e calcetíns castaños; todo en bo uso. Ten a cabeza desfeita e tres feridas, unha no ombro esquerdo e dúas no ventre, ao parecer de bala”.

O xuíz fai unha pausa como se desexase poñer punto final á lectura.

¿Francisco Miguel, desposuído no cuartel  da garda civil de toda a súa documentación, pensou talvez en dicirme o derradeiro adeus neste pano de mesa que a noite do 28 lle levara coa cea á prisión?, ¿neste pano de mesa que o xuíz atopou no seu cadáver, suxeito entre o xersei e a camisa cun alfinete? Tremendo de emoción collino entre as miñas mans, bicábano os meus beizos, as vermellas manchas de sangue falábanme da súa morte.

Acabo de ler algo que o xuíz coas súas mans intenta agacharme naquel groso caderno.

Rematamos a lectura, doume conta de que a súa conciencia parece tranquila por terme permitido ler o que a lei lle prohibe, pero o que a súa persoa non admite. Sen embargo, o certificado que veño de ler é substituído polo que segue:

“Número 29. Nome e apelidos: Francisco Miguel Fernández Díaz. Na vila de Carballo, provincia da Coruña, ás dezasete horas e quince minutos do día cinco de outubro de mil novecentos trinta e seis, procédese a inscribir a defunción de Francisco Miguel Fernández Díaz, de trinta e seis anos de idade, natural da Coruña, provincia da Coruña, fillo de don Román e de dona Marcelina, domiciliado na referida cidade da Coruña, de profesión pintor e de estado civil casado con Syra María Alonso Brufau, matrimonio do que deixa tres fillos chamados Francisco Alberto, Xoán Ramón e Sandro de trece, sete e tres anos de idade. Francisco Miguel faleceu dun colapso cardíaco, no punto chamado campo de Margade, do lugar de Que de Arriba da parroquia de Bértoa. Asinan o xuíz e mais as testemuñas”.

 

[Syra Alonso nunha fotografía tomada en Lisboa en 1942. Natureza morta (1930), pintura de Francisco Miguel]

Illa en terra

31 de Maio de 2009

 maria-lado-fotografada-por-hector-fernandez

María Lado publicou hai agora un ano o seu cuarto libro de poemas, titulado Nove, unha especie de parábola na que combina con decidida implicación narrativa os feitos que foron e mais os feitos esquecidos axiña sobre cómo foi aquilo da illa-mundo visitada pola besta de nome Prestige. Alegoría entón da catástrofe que leva o nome dun buque e de todo o que veu despois? Non creo que só alegoría, porque no relato de Nove aparecen outras pezas, outras liñas de forza ou puntos de fuga; con tendencia simbolizante, sen dúbida, pero ao tempo cun sentido descritivo e narrativo no que o pequeno e continxente, todo o azaroso humano, comparte escenario coa fabulación mítica dun espazo case fóra da historia. E iso presupón outro lugar enunciativo para cartografar a alegorese, para dicir “ti” ou “eu” e logo dicir “mundo”; tamén, por suposto, unha certa ironía no trato coa categorización do histórico, ás veces minimizada diante do íntimo dun círculo de sentimentos fugaz entre actores ou entre eles e público, diante dunha peripecia de ollos ou pel que cruza a páxina e a crónica non sabida como un cormorán con piche nas alas. Porque no fondo a parábola éo sobre amizades e sobre temporalidades, sobre a épica (menor) de poñer remedio ao que nin sequera foi a natureza ou a historia quen desfixo (como un coloso en último extremo eficaz), senón a besta outra de teléfono e informe diante das cámaras, a da xestión do apocalíptico e a dos heraldos seus, ridiculizados polo esforzo titánico de nomes para sempre olvidados por case todo o mundo, porque é certo que as marés fan o seu oficio e os ventos mudan e, logo, o recordado é diverso do vivido e do esculpido sobre pedras e mares. Nunha entrevista en Vieiros, coa fotografía debida a Héctor Fernández que abre esta anotación, xuntou a poeta detalles da súa traxectoria e sobre a composición do libro. Poño un lugar del, o poema número trece, onde acaso entren os fíos que tecen a lectura dita agora: 

 

aínda novembro por un momento en calma, detido en bálsamo

e o sono do cetáceo destila profundo desespero.

 

somos estación derrotada, admito.

somos e así doe.

porque a terra é escasa. e prados mínimos

non enchen as bocas de miles de cabalos de prata.

 

cada unha destas bestas -sábeo-

mesmo consumidas pola escaseza,

busca entre nós a quen cargar cortando a chaira

como bisturí de pálida brisa.

 

cordas e coitelos colgan dos abrigos

para que lamentar a despedida.

xa nada acala a dor senón o abismo,

estrema última á que esta viaxe se dirixe.

   

Tiki

4 de Abril de 2009

Ámote diante dos mares
Vermella igual que o ovo cando é verde
Lévasme ondia o clareiro
Delicada ás mans como unha paspallás
Sitúasme sobre o ventre da muller
Como contra unha oliveira de nácara
Dóasme o equilibrio
Déitasme
A propósito do feito de ter eu vivido
Antes e despois
Baixo estas pálpebras de caucho

Je t’aime à la face des mers / Rouge comme l’oeuf quand il est vert / Tu me transportes dans une clairière / Douce aux mains comme une caille / Tu m’appuies sur le ventre de la femme / Comme contre un olivier de nacre / Tu me donnes l’équilibre / Tu me couches / Par rapport au fait d’avoir vécu / Avant et après / Sous mes paupières de caoutchouc

[André Breton nunha fotografía de Man Ray, contra 1930. O poema “Tiki” pertence ao libro Xénophiles (1948)]

Ámena menos, úsena máis

22 de Febreiro de 2009


“1. Manifestamos nuestro máximo respeto por las dos lenguas oficiales de Galicia, el gallego y el castellano. Ambas forman parte del patrimonio cultural de Galicia y por ello merecen ser objeto de nuestro reconocimiento y protección.

[…/…]

3. La Administración debe abstenerse de imponer hábitos lingüísticos a los ciudadanos, y de establecer cuotas mínimas de hablantes. Cualquier coacción o imposición en este sentido debe ser rechazada, por constituir una clara vulneración de su libertad individual”.

[Galicia Bilingüe, Declaración de Principios, puntos 1 e 3]

“Protesto porque el idioma que antes fue negado ahora se quiere imponer sin contemplaciones ni concesiones al sentido común. Y la lengua se parece en esto al amor. Si nadie por la fuerza pudo retirarla, nadie por la fuerza podrá tampoco imponerla”.

[Santiago Rey Fernández-Latorre, “Yo protesto”, La Voz de Galicia, manifesto presente na edición dixital do xornal desde a data da súa primeira aparición, o 7 de febreiro de 2009]

“No pasaré nunca, reitero, por el aro de la imposición lingüística, porque las lenguas ni se prohíben ni se imponen, se aman, se aprecian y se valoran, —porque— son instrumentos de unidad […] Quiero una Galicia sin adoctrinamientos de ningún tipo, no gobernaré a cualquier precio. Mi precio es alto: se llama Galicia y nunca se deberá a nada que no sea Galicia y los gallegos, y quiero ser y seré el presidente de todos y, sino, tenéis mí palabra y no lo seré; trabajaré para todos sin colores ni distinciones”.

[Emilio Pérez Touriño nun mitin en Noia o 22 de febreiro de 2009, segundo La Voz de Galicia, edición dixital do mesmo día baixo o título “Touriño quiere ser un presidente sin ataduras y no gobernará a cualquier precio”, co destacado en subtítulo da frase citada (os erros ortográficos proceden do orixinal)]

[Xirafa bastante monolingüe rumiando no xardín de Monte Pío, xusto no momento no que se detén a considerar en que medida a historia se repite e os presidentes cansan, mentres lle vén á memoria aquela dramática frase, algo timorata en todo caso, pronunciada no hemiciclo do Hórreo en altísima ocasión histórica (outubro de 2004): “Descanse un poquito, Prisidente”]

In medias res (i)

5 de Febreiro de 2009

Alvéolos

Consideraba que o amor, ou para dicilo directamente, o erotismo, era antes que unha cuestión de atracción física unha cuestión fónica. Non de ortofonía nin nada semellante, por favor. Namoraba só, ou para dicilo directamente, notaba algo en todo o corpo agás nos xionllos, cando localizaba na voz das mulleres un punto de amarre fónico. Ás veces era a prosodia, outras a forza dos bilabiais, ou o timbre, menos veces algún asunto de morfoloxía verbal ou de campos semánticos baixo determinadas condicións de proximidade ou de efusión parótide. Porque hai quen ten usos lingüísticos completamente impredicíbeis baixo determinadas inflexións emocionais, iso sabémolo todos. Esa sorpresa, aparecendo, tiña unha forza eróxena inadiábel. De aí que fose tamén algo impetuoso cando existía esa clase de provocación, ou do que el percibía como tal. Ora que tamén podía funcionar como inhibidor sexual, o fónico-articulatorio. Había palatalizacións decisivas nese sentido. Non as aturaba. Eran como un escarapote no perineo. Tamén estaba a parte figurativa ou estritamente elocutiva, malia non ser a máis determinante. Comprobara unha vez, falando cunha loira do Ebro, o efecto fulminante da desaparición do amor, ou para dicilo directamente, dun principio inseguro de erección. El fóralle coa angulemia de lle preguntar por unha ruta entre tal e tal sitio, simple manobra de distracción cartográfica por xuntar dedos e cráneos. Poñamos que pola parte do río Cidacos, a ruta. Puro vicio. Ela contestou que había unha estrada “no excelsa pero hacible”. Foi o finiquito, malia os eles dela seren delicados na parte alveolar como nubes de abril no ceo de Verona.

[Fotografía tomada dun manual de biolingüística inaplicada]

Ismene en Colono

13 de Xaneiro de 2009

Abre Sófocles Edipo en Colono coa chegada do vello cego ao bosque sagrado das Euménides. Vén en compaña de Antígona, a filla fiel, guía súa nos camiños do desterro. Colono dos Xinetes está moi preto de Atenas, talvez comunicado por un subterráneo. Hoxe é un bairro da capital grega. Edipo e Antígona descansan. Falan cun colonense que por alí andaba e que advirte sobre o carácter prohibido do lugar. Logo o coro, estrofas, antístrofas… De súpeto, Antígona ilumina o rosto. Ve chegar á irmá, a Ismene, lonxe, montada acaso nunha burra, ou non, nunha égoa siciliana, do Etna. Escríbeme Jeny a propósito de monturas como as tratadas no post de ontes. E a lándoa abre paso a ese instante seu e de Sófocles. De todos nós agora. O reencontro, antes de Ismene relatar ao pai a ambición fratricida en Tebas de Polinices e Eteocles, os fillos varóns de Edipo. Transcribo: “non sabería dicilo moi ben, pero para min esta imaxe de Ismena é dunha felicidade absoluta, e todas as cantigas do mundo están contidas nesta secuencia: Ismena ao lombo dun burro, tocada cun sombreiro de Tesalia e viaxando soa (non como mendiga, desde logo) polos camiños do mundo que non son os da transfiguración; eu adoro a Ismena, penso que é o único ser intelixente de toda esta traxedia”.

[Antígona e Ismene, pintura atribuída a Thomas Armstrong. Acaso represente o momento no que Ismene declara que quere para ela a mesma morte que Creonte ordena para Antígona, ser enterrada viva xunto ao corpo de Polinices, o irmán acusado de traizón a Tebas]

Un home feo, un tratadista do amor

8 de Decembro de 2008

Stendhal escribe, a punto de cumprir cincuenta anos, verán de 1832, os cadernos de Souvenirs d’egotisme. Traballa no consulado de Francia en Civitavecchia, preto de Roma. Talvez tivese pensado xa entón o epitafio que ordenaría rotular para o sepulcro en Montmartre, coa célebre falsificación sobre as súas orixes (Arrigo Beyle, milanese, di o epitafio redactado todo el en lingua italiana) e unha descrición acaso exacta sobre o que para el representou a vida: “escribiu, amou…”. Traduzo desas lembranzas súas algo sobre a sinceridade, a ambición e o autocoñecemento:

O xenio poético finou, pero sobre el instalouse no mundo o xenio da sospeita. Estou completamente convencido de que o único antídoto que pode facer que o lector esqueza os eternos Eu que o autor escriba é unha perfecta sinceridade. Terei eu o valor de contar aquí as cousas humillantes sen as xustificar con inacabábeis preámbulos?

Malia os fracasos da miña ambición, non creo que os homes sexan malos; non me creo perseguido: considero aos homes franceses como máquinas apuxadas pola vaidade e, aos doutros lugares, por todas as paixóns, incluída a propia fatuidade.

Non me coñezo a min propio, e isto, cando o penso algunhas noites, causa en min desolación. Son eu bo, malo, intelixente, necio? Souben obter partido das circunstancias nas que me puxo a omnipotencia de Napoleón (a quen sempre adorei) en 1810, na nosa caída na lama en 1814, no noso esforzo por saírmos dela en 1830? Temo que non: obrei segundo o humor, ao azar. Se alguén me tivese pedido consello sobre a miña propia posición, teríao dado máis dunha vez con gran transcendencia; algúns amigos, rivais en intelixencia, eloxiábanme nese aspecto. En 1814, o conde Beugnot, ministro de Policía, ofrecérame a dirección de abastos de París. Eu non pedía nada; atopábame nunha óptima posición para aceptar, e a miña resposta, porén, foi como para non animar a monsieur Beugnot, home con tanta vaidade coma dous franceses xuntos. Debeu de se ofender moito. O home que finalmente obtivo o cargo retirouse tras catro ou cinco anos, farto de gañar cartos e sen roubar, seica. O extremado desprezo que eu sentía polos Borbóns —para min, daquela, un lameiro fétido— fixo que emprendese a marcha de París aos poucos días de rexeitar a garatuxeira proposición de monsieur Beugnot. Desolado polo trunfo de canto desprezaba e non podía odiar, confortábame só en parte o amor que comezaba a sentir pola condesa Du Long, a quen vía a diario na casa de monsieur Beugnot e que tan importante sería na miña vida dez anos máis tarde.

[Retrato de Stendhal, por Dedreux-Dorcy, Biblioteca Municipal de Grenoble]