arquitecturaArchive for the ‘’ Category

Eu: cesura

28 de Xuño de 2009

 

xv-atalaia-goethe-iii

3 de abril

Se cadra poeta é aquel, aquela que fai concordar a súa disposición coa identidade dun idioma. A identidade dun idioma, de calquera idioma, pronuncia o mundo pero as súas declaracións non converxen co mundo.

Quizais (psicoloxía?) ser poeta sexa facerse cargo da cesura, constituírse en secesión, nesta imposibilidade que teñen as linguas para que conflúan as cousas e as palabras. Un poeta asevera eu          eu é un lugar despoboado, un silencio, un corte, unha distancia.

Por ese horizonte pasa o idioma, nesa liberdade pulsa as cordas da lingua (da cítara, do eco, do vento), reverbera o ritmo. Unha poeta escoita a cadencia, as infinitas voces do mundo —as emancipadas, as que son escravas— e que nunca cadran, nin estarán en conformidade co mundo. Un poeta lembra as escrituras que o preceden, as que virán, as que aínda non naceron. Unha poeta admira as imaxes que agroman da veloz materia que é un acorde, un soño, unha voz. Un poeta sabe que as palabras nunca terán poder para harmonizar. Que ningún poema será nunca señor de si, nin do idioma, nin do mundo.

(Chus Pato, “Mentres escribo”, Secesión, 2009)

[Xesús Vázquez, Atalaia Goethe III, 1987] 

A torre

27 de Xuño de 2009

 

Comprace tamén escribila en minúscula, agora que se lle recoñece fóra algo que nós, os nenos, sabiamos de sempre. Os nenos dos anos 60, quizais os últimos en xogar ao fútbol, ao che, ao gua… nas rúas de Monte Alto, nas penas da rúa Friol subindo a San Xosé; quizais os últimos en asar patacas decomisadas nalgunha leira non cobrada aínda polo irredentismo do asfalto, os nenos visitantes de ferranchinas e fabriquíns, os nenos da canteira e a vía para o dique de abrigo; quizais os últimos en explorar after hours os edificios en construción e xogarnos a vida con saltos imposíbeis desde un segundo andar á area da obra, alí embaixo, no abismo; quizais os últimos tamén en celebrar o rito do “ingreso” no bacharelato dos dez anos a pedradas, cos tirabalas ou sen mediación de maquinaria de guerra ningunha, aquelas batallas entre rúas no campo da Fábrica de Lentes ou no Secadoiro, cativos de nove ou dez anos das rúas identitarias (Camariñas, Santo Tomás, Washington, Cantábrico, O Conto, As Lagoas, Doutor Ferrant, Forcarei, Adelaida Muro, Areal…), case estados autárquicos ao efecto de estabelecer comunidade. Europa comezaba talvez en María Pita, como moito no Campo de Marte, por iso os nenos non acabamos de entender arestora os lugares onde…,  pero non, isto non é para hoxe. A torre de Hércules! A súa fortaleza de séculos presente alí, sempre, testemuña de todo, sendo do mar e emerxendo na rocha, despois do cárcere e antes da praia de San Amaro, unha das dúas nosas. A torre. As nenas e os nenos que na noite sentiamos entrar o fulgor seu sobre a cama e contabamos logo as veces que faltaban até sermos guerreiros doutro tempo, aves, nubes, danza, sombras da humanidade. Os nenos despois do exilio. O meu aos once anos: Cidade Vella, Europa (1969).

A torre. Que alegría!

 

_MG_1315

 

 [Fotografía de Amador Lorenzo, publicada en Xornal de Galicia]

 

Poe na Granell

26 de Maio de 2009

cartel-maraton-092

Mañá mércores desenvolverase na Fundación Granell de Compostela a xa tradicional maratón de lectura que organizan sempre por estas datas de maio. Nesta ocasión o autor homenaxeado e lembrado será Edgar A. Poe. Penso ir por alí e talvez ler algo da prosa crítica do bostoniano. Se me deixan, claro. Recoñezo que pode resultar raro facelo nun acto deste tipo, pero non só os contos son interesantes, non só os poemas. Igual leo a “Filosofía da moblaxe”, onde Poe compara a maneira de entender a decoración interna de diversos pobos europeos e dos propios norteamericanos (di por exemplo que os rusos deixan as habitacións sen móbeis; e di que os españois abusan das cortinaxes, ao que engade esta frase pouco morna: “segundo corresponde a unha nación de verdugos”). Claro, todo iso, refírome á cuestión xeral da ocupación dos espazos habitacionais, ten repercusión logo na configuración dos interiores nos que ocorren cousas, cousas como que un corvo entre no cuarto dun poeta (con cortinas de seda, por certo) e vaia pousarse sobre un busto de Palas, cousas como as que ocorrren na sobrecargada Casa Usher.

Resulta simpática esa percepción dos estereotipos nacionais, xa tan cultivada no século XVIII, entre outros polo case sempre serio Emmanuel Kant en tratadiños como as Observacións sobre o sentimento do belo e do sublime. Neste libro lese, por voltarmos ao de antes, que os españois son tan temperamentais como extravagantes, motivo polo que carecerían de capacidade para o cultivo das artes e tamén das ciencias. Como en Poe anos despois, en Kant non é doado falar de España sen referirse á cor do sangue, por iso saen de inmediato no seu discurso as referencias esperábeis: corridas, duelos e autos de fe. Curiosamente, todo o que tamén retomarían de mil e unha maneiras na súa narrativa tanto Granell coma… Valle.

E é que si, en efecto. Como as cousas son sempre azarosas a propósito dun surrealista debo engadir algo notábel que me aconteceu aínda onte. Xantei apacibelmente con Dru Dougherty, prestixioso valleinclanista e profesor en Berkeley, e comentei con el os plans para o mércores. El decidiu sumarse ao acto da Fundación Granell se remataba antes uns compromisos. E despois acabou contándome unha historia que ten algo de inverosímil pero que é rigurosamente exacta: a orixe da súa aproximación a Valle-Inclán nos anos 60 nun college do norte de Nova York (lecturas das Sonatas) e o feito, estraño, de naquel momento ler el e estudar naquel lugar La novela del Indio Tupinamba (1959) a primeira das tres que escribiu Granell. Non só iso: a persoa que o levou a facelo, a persoa que conduciu a Dougherty a esas lecturas, foi Elton Anglada Segarra, o fillo que Amparo Segarra tivo antes de partir ao exilio. Amparo, si, a compañeira de Granell.

Creo que non mencionei que das paredes das habitacións da Casa Usher penduran grandes tapices. É curiosa a correlación entre tales tecidos e o sangue sacrificial en Poe. Como tamén o é en Granell a brutalidade dos clérigos e a súa permanente proximidade á idea do sacrificio, a súa bestialidade. Sacerdotes, bruxos, xamáns… como os do Paxaro Pí. Velaí ese Fraile de Zurbarán (1946) do cartaz, a súa animalidade entre entomolóxica (mantis?), metamórfica en dirección arbórea e pre-(post-)Disney. Non lembro ben agora mesmo se no Pazo de Bendaña hai cortinas. Dá algo de medo pensalo. 

[Cartaz da maratón de lectura E.A. Poe na Fundación Granell, mércores 27 de maio de 2009]

 

ps. Pois todo transcorreu segundo o previsto. Veu tamén connosco outro californiano, Mark, que leu o relato “O gato negro”. Dru leu, tamén na lingua orixinal, o poema “As campás”. E eu lin, por non me desmarcar tanto deste blog, algo da prosa crítica de “Marginalia”. Interesante onde Poe retruca a Montaigne ou a Novalis, sempre para reforzar a entidade autorial, a figura do control absoluto do artificio verbal (razón ou beleza segundo se trate, respectivamente, de contos ou de poemas). O autor existe, Poe non o dubida. E non só existe. Ademais, exerce autoridade, dominación sen paliativos sobre os lectores, sobre cada lector. De modo que, contra Novalis, o tema non se impón nunca ao autor; e contra Montaigne: se non se sabe exactamente o que se pensa e como se pretende desenvolver na escrita o mellor é non escribir. A literatura en Poe: cálculo infinitesimal. Sempre mo pareceu. E iso, agora, distánciame del algo máis que  antes. Engado algo: estiven pendente no tempo que alí pasamos de en cantos textos dos lidos por outras persoas aparecían cortinaxes. Alcanzo unha conclusión sobre isto. Sen cortinas e tapices Poe non sería Poe (27 05 2009).

Guindastres

19 de Febreiro de 2009

Falabamos aí atrás da cabalgata de guindastres no Festival de Perfopoesía que organiza en Sevilla estes días a xente de La Revuelta Sureña. Creo que algúns poetas suben aos guinches e fan declamación poética megáfono ou micro en man alí enriba sobre xente que pasea ou anda ás súas actividades cotiás. Poesía peripatética, pois, peripatética, con altofalantes e en contrapicado para a leria e a festa colectiva e para desaxuste individual das cervicais e da distinción dos paseantes menos en forma.

Esa diagonal suprematista levoume a lembrar, non sei por que, El Lissitzky e a Tribuna Lenin, pensada nos primeiros 20 cunha finalidade pode que semellante, moi en débito co soño aquel magnífico do Tatlin piramidal e cilíndrico, tamén espiral, como nunha babel obreira e internacionalista para Leningrado. Pero se un o pensa ben, a idea está xa en capiteis e ménsulas románicos ou góticos. O músico ou o trobador que desde alí arriba di o seu canto, ás veces en performance ben máis construtivista, dinámica, escatolóxica, hormonada e queer que as que agora se estilan. E os medios veñen facendo o mesmo, non si? Doutrina e lecer é a receita desde Horacio. Diso falaba Reixa na radio con Quintela, máis ou menos.

[Deseño para a Tribuna de Lenin, El Lissitzky, 1920-1924]

ps. Eis o punto de vista de Ferradura en Tránsito en relación coas prácticas referidas, tamén sobre unha posíbel diferenciación entre poesía e actitude poética (23 02 2009).

Curación

11 de Outubro de 2008

Eis un dos bocetos do Sanatorio Antituberculoso de Cesuras (1924), do arquitecto coruñés Rafael González Villar, autor do Café Kiki en Compostela (posteriormente, Edificio Castromil), da Banca Núñez en Betanzos ou, entre moita outra obra, do cine Avenida nos Cantóns coruñeses e dos edificios da rúa Ramón de la Sagra que se deixan á man dereita saíndo da Coruña moderna polo Viaducto del Generalísimo, apelativo este que eu case conservaba na saca vasta da nomenclatura fascista polo que ten de autocaricatura involuntaria e lerda e porque, en definitiva, ninguén ten a súa residencia nesa vía, polo que a ninguén mancha agás a destinador e destinatario de tanta megalomanía (tan esaxerado é o sufixo anti-complexo-de-anano coma o de viaduto para denominar esa obra de mínima enxeñaría civil).
Das artes canónicas, a arquitectura é a única que asigna unha referencialidade non só virtual á idea de proxecto. Esa indefinición do límite entre proxecto e concreción efectiva conserva un grande atractivo, porque permite o xogo co que puido ser e non foi dunha maneira que sobarda o delirio e a gratuidade. Así, a arquitectura non construída sitúase en canto á relación proxecto-culminación á marxe dos modos da historia contrafactual. Cunha vantaxe enorme, a de pluralizar o campo do que puido ser (multiplicación de proxectos para un único espazo), en especial pola dimensión que alcanza o deseño do espazo urbano asociado ás grandes intervencións arquitectónicas. Fálase de urbanismo e de máis cousas.

Dos proxectos non realizados de González Villar (1887-1941), entre os cales resulta estimulante para manter o ton dunha reafirmación antifascista non tan aletargada o seu bocexo dun Monumento para el Movimiento Nacional de Salvación (1936) —que habería que contrapesar (?) coa maqueta igualmente irreal pero menos fatua do Monumento a Curros Enríquez , resposta súa a unha convocatoria da Real Academia Galega en 1927—, escollo como ilustración unha das súas alternativas para a grande zona sanitaria de Cesuras, uns 20 km ao sur de Betanzos e 400 m sobre o nivel do mar, cunha finca de case 10 hectáreas. Contra 1929 González Villar deseñaría un proxecto de Asilo para Incurábeis, pero o proxecto de 1924, do que se reproduce unha figuración arriba, marcaba xa a tendencia do que o arquitecto pensara para unha convocatoria que en termos de financiamento proviña do Centro Galego da Habana e que aspiraba no fundamental a erradicar de Galiza a tuberculose. Todos os datos tómanse da monografía de Antonio Garrido Moreno El arquitecto Rafael González Villar (1999).