autoríaArchive for the ‘’ Category

A pluma e a espada

3 de Setembro de 2009

 

celso_emilio_ferreiro

Ás veces pensamos que a escrita é para o vento, o cal non sería pouco en todo caso. Os amigos convencen de que non era así. O vento, se acaso, leva e trae de volta onda nós un aceno. Hoxe chegaron varios, de distintos lugares do continente.

Darase agora continuidade a unha anotación de madrugada, nacida dunha mesurada irrigación interna e do desaxuste entre o reloxio mental e os externos calendarios, crudelísimos, que marcan ritmo de galera a esta altura do verán. De limiares era o conto. E se lese naquela hora da noite, entre o gin e o yang, un limiar en concreto, este de Celso Emilio Ferreiro ao libro Mis pobres versos (1965) dun mando ourensán da Guardia Civil, malia estar advertido reiteradamente sobre o caso, creo que non daría ningunha caste de creto aos ollos e pasaría moi logo a considerar que chegara o momento de facer algo diferente a esa entrega pagá ao body-building.

Digo con este circunloquio, en suma, que Anxo Tarrío leu a dúbida e resolveu disipala enviando o arquivo que se xunta na ligazón de arriba (clíquese, por favor!). E nel, no arquivo, por xunto, glosa e exemplos abondos da poética autorial como para preguntarse moitas cousas, como para preguntarse en realidade… todo.

A análise do prologuista incorpora de modo progresivo e sabio a lenta sedación precisa para que o vate aquel que aquí non nomearemos dubidase, como nós agora, sobre que era aquilo que tiña entre as mans, sobre que facer: se crer que a carta-limiar de Celso Emilio era inocente na pauta que sinala —acompañándoo— o delirio misóxino e babeco do poeta ou se levar ao de Celanova, de pillalo, a algún lugar incómodo con tricornios nas perchas. Pero a intelixencia obnubilada é o que ten. Puido máis a vaidade do bardo e aquel querer vivir seguido en risco nietzscheano, acatado polo militar con absoluta e cega determinación. Non convén engadir nada á provocación do narciso, nada á traca satírica de resposta. Nin sequera sobre a condición moral do prologado. Nin sequera sobre a posibilidade de que descoñecese a publicación, tres anos antes, de Longa noite de pedra. E de Celso Emilio, que engadir? Brincadeira tabernaria levada ao prelo. Non se acredita nin lendo.

 

Darlle a volta

28 de Xullo de 2009

  

 

 

bouffardwhite

Entre nós, os de aquí do NW, a arte dos contrafacta sempre tivo bastante éxito. Lembro en particular un dos cánticos nas manifestacións posteriores ao afundimento do buque Prestige. A xente cantaba cunha música bastante ben sabida, a de Guantanamera, unhas cousas relativas á idade do máximo mandatario da Xunta naquela hora e a non sei que máis sobre a esperanza de vida nesta parte de Occidente. Non lembro ben o retrouso, que era ao único que se limitaba o que en orixe foi unha composición poética de José Martí encol do traballo, da vida, da camaradaxe e da morte. Porque si, hai que recoñecer que o poema de Martí fala dun señor algo lírico (“mi verso es un ciervo herido” e así) que anceia morrer cara ao sol e non sei que máis (pensen que, desde a intervención de Pete Seeger, a Guantanamera se converteu nunha das cancións máis contrafeitas do mundo). Volvendo a 2002, o que o pobo cantaba (o pobo, Feijóo, o pobo; ou sería cousa de pérfidos intelectuais e da elite transgresora e manipuladora?), o que cantaba o pobo, era isto: “Hai que ir correndo, / Manolo, hai que ir correndo!, / hai que ir correeeeeendo, / Manolo, hai que ir correndo!…” (con algo burda sinalefa queir). En fin, algo así, non estou seguro, xa digo que a miña memoria non é a que foi noutra altura.

O procedemento poético é de tanto interese hipertextual que agora o aplican no think tank de San Caetano para devolver aquel favor e fervor das camadas populares. Con efecto, Feijóo vai aos sitios e solta a música tradicional que se solta nos sitios pero con letra nova. Un pouco en plan surreal, e hippy-oulípico, porque de colleita propia San Caetano cola nos contrafacta das albas de groria mitemas peculiares sobre a conversión do Obradoiro nun melting pot, como convidando á peregrinaxe toda a montar alí mesmo a tenda e a reproducirse ipso facto para hibridar de vez o fogar de Breogán e fomentaren eles a natalidade interracial e intercultural. En ocasións, dado que neses sitios (panteóns, catedrais, consellos, iñases, balcóns, banquetes, parlamentos…) a xentiña está adormecida, resulta difícil decatarse de que é o que se dixo exactamente. Nada!, dirán os máis prudentes. Que se vai dicir? Nada! Pero, si, algo se di e algo se fai. Faise o contrafactum que reconverte Alba de Groria en Alba de Gloria e, en definitiva, equipara Castelao con Lago, ás elites co que o think tank sucursalista de San Caetano deu en chamar, e non é problema de imaxinación (élles outra cousa) pobo.

Ocorría algo similar a todo o anterior na interpretación que de cativos faciamos de determinadas letras de cancións que andaban na radio. A min sempre me quedou na cabeza como cantaba eu aquela Bambola de Pattty Pravo ca. 1968. A versión castelá dicía (no meu criterio): “Baratillo soy…” (meus pais dábanme daquela dous reais para pasar o sábado) e non “Para ti yo soy…” (ollo: non pasen a isto se non o consideran estritamente imprescindíbel para a verosemellanza do conto e non están vacinados contra todo; é simplemente unha proba de que algo de razón levaba o neno Lándoas). Tanto me gustou, de sempre, o procedemento da contrafactoría que cheguei a poñelo en práctica sobre textos propios. Sen maior éxito de público, a verdade. Direi só que en certa ocasión me pediron algo para un suplemento literario dun xornal de sona no país e eu remitín uns contrafacta do meu primeiro e francamente esquecíbel libro de poemas, titulado Sombra de unidade. E agora que o digo, permitirán que lembre algo que ocorreu noutro suplemento tamén dun xornal de renome co que eu me meto aquí ás veces (non creo que sexa por resentimento con aquilo, con isto que agora direi). Resulta que nestoutro xornal publicou alguén que aínda anda por alí unha recensión do meu segundo libro de poemas, só algo mellor que o primeiro. O libro tituleino Pedra de Nadir e resulta que alguén tivo a ocorrencia de rotular, seguro que por mandato directo do editor Rey Fernández-Latorre, do seguinte xeito a recensión: “Os poemas de Arturo Casas pasan pola pedra de Nadir”. Aquel día, non hai por que reservalo, pois pasaron xa case quince anos e durante ese tempo ninguén escoitaría unha queixa en voz alta de quen soubo sufrir en silencio, aquel día, digo, algo se moveu no meu interior, creo que entre o duodeno e o colon transverso, non sabería localizar exactamente onde (está nas hemerotecas, é verídico; o titular, digo), algo que me conmoveu por dentro e me fixo repensar durante polos menos quince minutos a pertinencia da escritura poética en tempo tan menesteroso como aquel era, case tanto coma este.

Pero regresemos ao conto. Titulei o xogo contrafáctico para o outro xornal, localizado noutra ría do país, máis meridional, “Montadito lumbar. Pola unidade da sombra”. A persoa á que llo enviei, a quen quero e valoro moito, nunca me dixo nada sobre o particular. Pasaron xa moitos anos e nunca máis me dixo nada. Eu a el tampouco, por suposto (a finais dos 70 fixera un curso en Mariñán de “Hermenéutica do silencio”, impartido por uns señores da Complutense e un poeta reservado pero moi didáctico).

O caso é que insistín na teima, como Feijóo, que cada día nos larga unha amplificatio nova coa carallada do Medulio. Total, que remitín o feito e refeito para unha antoloxía posterior, varios anos posterior, que se ía publicar en Portugal. Que se ía publicar… e non se publicou na fin pois a iniciativa acabou igualmente fanada. Hai xente que le isto e non me deixará mentir. Agora o contrafactum que presento xa remeda en pouca cousa os poemas de orixe. Pero algo hai deles. Reproduzo o poema en homenaxe a min mesmo, á resistencia propia, xa que agora está en desuso. Tamén como manifesto adiado de estima hormonal por Pattty Pravo, o seu xeito de mover as mans no escenario, mesmo en circunstancia tan dura como a de ter diante depredadores da clase do que comparece no segundo vídeo. As italianas con carácter sempre foron para min o único salvábel de Italia, entre o que non sexa restrita natureza morta. Que país! En fin, deixémolo, que xa abonda de onfaloscopia confesional e isto vai acabar onde acaban tantos e tantos blogues que polo mundo hai. O título do poema é “HLU”, que significaba segundo creo lembrar Historia da literatura universal. Consiste nisto (inédito até hoxe, primicia por tanto):

  

 

—E díganos, poeta:

 

 

Bancadas interminábeis nun estadio sen fondo, cru­ces, pértigas e insignias abandonadas no centro do cena­rio, súbito eclipse e silencio das aves que, deso­rientadas, deixan a ría e se acollen na torre?

 

[TODOS: Nación!!!!]

 

Angustia por se sentir encrucillada na adivinación da morte ou na resolución dun capítulo da historia?

 

[ALGÚNS ILUSTRADOS: Télos!!!]

 

Busca do rastro propio nun espello que­brado ao que se furta­ (oh, cruel envite) aquilo que se nomeou “presenza”?

 

[VARIOS: Identidade!! Encontro!!]

 

Céfiro mesto entre a basa inerte e a gándara de estrelas?

 

[UNS POUCOS: Sacrificio! Amor! Corpo!]

 

Asíntota que lambe o carrusel dos signos?

 

[OUTROS, AFÓNICOS: Babel, xogo, perda…]

 

 

 

 

Cunqueiro fala sobre Colmeiro (Ourense, 1933)

16 de Xullo de 2009

 

Onte á tardiña, despois do panel que tivo lugar sobre a obra de Xoán González-Millán no IX Congreso da Asociación Internacional de Estudos Galegos, asunto ao que volverei con calma calquera día destes, compartín café con Antón Figueroa, Álex Alonso e Miguel Anxo Seixas nunha das terrazas da Praza de Mazarelos. Falando con Seixas sobre papeis, cousa que non parecerá rara a ninguén, comentei que tiña un texto de Álvaro Cunqueiro sobre Manuel Colmeiro (acaso inédito) de 1933. Quedamos en tratar o asunto e hoxe púxenme a localizar a conferencia entre as carpetas que andan pola casa. Apareceu por fin e agora contarei unha parte de certa historia por ser ela algo curiosa e porque a carpeta azul estaba chea de fichas e pequenos apuntamentos acumulados en distintos momentos que tiran uns dos outros como cereixas e conducen a memoria a tempos pasados, a outras conversas, que sei eu… Algúns preguntan se haberá algunha ficción cruzada, acaso inducida pola novela L’Œuvre na que Zola fabula sobre a vida dun Paul Cézanne presentado ficcionalmente como Claude Lantier.

colmeiro-o-sono-19331

Calculo que contra 1993 o amigo e compañeiro Claudio Rodríguez Fer, con quen naquel momento compartía gabinete no que era Colexio Universitario de Lugo, con nós estaba tamén Luís Miguel Fernández, tivo a xentileza de pasarme o texto dunha conferencia que localizara no Arquivo Luís Pimentel e que pensaba que correspondía a Rafael Dieste. A min tamén mo pareceu naquel primeiro momento. Cedeume unha copia (17 páxinas dun total que pola numeración ascendera en orixe a 20, polo que faltaban tres) e eu fixen despois o propio para que a viúva de Dieste, Carmen Muñoz, a quen daquela visitaba con algunha frecuencia no seu piso da Coruña, puidese ver aquel texto. Non só o leu ela, tamén enviou copia ao máis querido discípulo de Dieste, o enxeñeiro e poeta Gabriel Zaid, a México.

A conclusión compartida por todos era que a letra non pertencía ao escritor rianxeiro, pero que o pensamento crítico e as referencias parecía que si podían ser súas. Como é sabido, Dieste dedicou varios traballos á estética pictórica do seu amigo Colmeiro en distintos momentos da súa vida, de modo que non había nada raro en que aparecese un texto novo. Algunhas desas referencias que menciono aparecerían incluso no ensaio de 1936 La vieja piel del mundo, que para min é. xunto con algúns de Unamuno, un dos libros fundamentais da hermenéutica española anterior á Guerra Civil (por certo, a práctica totalidade da edición orixinal dese libro ardeu nos talleres da Editorial Signo de Madrid no verán de 1936 a consecuencia dun bombardeo da aviación franquista). Indaguei algo máis posteriormente e, segundo observo polas notas acumuladas na carpeta, nalgún momento anterior a 1996 cheguei á conclusión de que o autor daquela conferencia era Álvaro Cunqueiro. Hoxe non hai dúbida posíbel sobre a autoría. Aínda que si me quedan, reitéroo, sobre a veracidade dalgunhas incorporacións ao texto, como a da historia de xove poeta occitano Henri Souvent e a visita en 1906 ao seu paisano Cézanne para ver o cadro Jeune homme a la tête de mort, leit-motiv da primeira parte da conferencia. Cunqueiro chega a ofrecer uns versos traducidos de Souvent, quen segundo observa morrería en 1914 de tuberculose: “Eu ando a buscar a miña testa de morto. / Eu ando a chorar pol-a miña testa de morto. / Eu quero têr, agora de mozo, testa de morto […]”. Como complemento da historia transcribo unha das miñas notas, de data non coñecida, pegada sobre as fotocopias do texto da conferencia: “Á vista dos textos autógrafos de Cunqueiro editados en 1991 polo Consello da Cultura Galega (téñoos) non hai dúbida de ningunha clase: é Á. Cunqueiro o autor deste texto. Tamén interesa ver as respostas de Cunqueiro a Filgueira en 1936 [seguramente fale aí da antoloxía consultada que Filgueira Valverde estaba a preparar por encargo do Seminario de Estudos Galegos]. Colmeiro figuraba entre as súas máis claras preferencias culturais“.

A finais dos anos 90 a bibliotecaria Carmen Barbosa, da Biblioteca Pública de Ourense, facilitoume copia cunqueiromecanográfica a partir da microficha dunha páxina de La Región correspondente ao día 15 de xuño de 1933. Nela dábase conta da conferencia de Cunqueiro no Liceo ourensán dous días antes, nun acto que acompañou á exposición de pinturas de Colmeiro e que fora presentado por Eladio López, presidente do Liceo naquela altura. Cunqueiro publicou no mesmo ano 1933 un breve traballo crítico titulado “Colmeiro, pintor” no Boletín de la Universidad de Santiago (17, pp. 145-153). É curioso que nel falase de Cranach o Vello, a vida ten coincidencias. En Grial tamén volvería a falar do pintor de Silleda en 1976.  Algunhas ideas reaparecen. O caso é que a conferencia é interesante non só polo que di sobre a obra de Colmeiro senón por moitos outros motivos. Entre eles, que axuda a entender a evolución estética do propio autor de Poemas do si e non. Tamén é atractiva polo potencial informativo e crítico sobre a arte europea do primeiro terzo do século XX. Transcribo de seguido, sen modificación ningunha, unha breve mostra do manuscrito, ignoro se da propia man do mindoniense:

Cezánne pintara xa un arlequin. Veñen logo os de Picasso, os de Metzzinger. Souvent conta que Cezánne dou un consello trascendental a un pintor novo: Pinta o tubo da tua estufa. Souvent anuncia a verdade inaugural, que fará logo que os homes de Rafael Barradas perdan os ollos. A verdade, unha das mais grandes verdades da pintura de todos os tempos é ista: “Toda pintura debe ceder ao ar ou resistirlle. Ceder ao ar é negar os colores locaes. Resistirlle é dar nos colores a sua forza i-a sua variedade. A luz non eisiste pra o pintor”. Braque ouce  ista verdade e responde con outra: “Non hai que imitar aquelo que se quer crear”, e pra que ninguen s-esqueza, Picasso di que o primeiro que se precisa pra pintar unha mesa é o medila”. Na pintura castelá foi sempre unha preocupazón a profundidade. Picasso reivindica ista preocupazón. Por iso Picasso acaba en pintor italián e L’Ermont fala do “andalucismo” en arte. Ven a perspeitiva do llo, salvada pol-o cubismo a forza de xeometria esencial. Todo limita ao Norde e pasa a cuaresma, a vixilia qeu nos ensiñou a todos Euxenio d’Ors. O cubismo, ponto esencial despois de Cezánne. Era inevitável. Salvou todo o preciso, o que debia ser salvado. Algús quedaron n-el, como matemáticos do aburrimento. O cubismo non creou ningún mito. A xeometria é cenza primitiva, purísima, de esenza, de facer e refacer, exaita, intuitiva, e non podia creálo.

[O soño (1933), de Manuel Colmeiro, e retrato de Álvaro Cunqueiro correspondente ao seu carné de alumno da Universidade de Santiago de Compostela en 1928]

 

Eu: cesura

28 de Xuño de 2009

 

xv-atalaia-goethe-iii

3 de abril

Se cadra poeta é aquel, aquela que fai concordar a súa disposición coa identidade dun idioma. A identidade dun idioma, de calquera idioma, pronuncia o mundo pero as súas declaracións non converxen co mundo.

Quizais (psicoloxía?) ser poeta sexa facerse cargo da cesura, constituírse en secesión, nesta imposibilidade que teñen as linguas para que conflúan as cousas e as palabras. Un poeta asevera eu          eu é un lugar despoboado, un silencio, un corte, unha distancia.

Por ese horizonte pasa o idioma, nesa liberdade pulsa as cordas da lingua (da cítara, do eco, do vento), reverbera o ritmo. Unha poeta escoita a cadencia, as infinitas voces do mundo —as emancipadas, as que son escravas— e que nunca cadran, nin estarán en conformidade co mundo. Un poeta lembra as escrituras que o preceden, as que virán, as que aínda non naceron. Unha poeta admira as imaxes que agroman da veloz materia que é un acorde, un soño, unha voz. Un poeta sabe que as palabras nunca terán poder para harmonizar. Que ningún poema será nunca señor de si, nin do idioma, nin do mundo.

(Chus Pato, “Mentres escribo”, Secesión, 2009)

[Xesús Vázquez, Atalaia Goethe III, 1987] 

Pacto

20 de Xuño de 2009

corpo-estrado5Hai uns anos o amigo Carlos Quiroga incluíu este poema meu nunha escolma que preparou para a revista Mealibra (nº 13, 2003-2004), publicada en Viana do Castelo polo Centro Cultural do Alto Minho. Fora grata a compaña dos poetas que iamos xuntos. Agora reviso a nómina e entre todos os nomes hai un, o de Luísa Villalta, que reconduce o ánimo a outros espazos. Pensaba, e este é o caso neste post de hoxe, en qué modo a (orto)grafía recoloca a palabra poética e algunhas cousas máis. Pensábao en relación con algún texto que escribín para ocasións festivas ou lúdicas en portugués ou en castelán. Algún día hei recuperalos aquí, talvez. Pero o curioso é que no poema de hai anos, o de Mealibra, do que houbo que lembre agora versión anterior publicada nun encarte, comparecen un par de asuntos sobre os que reclamo a atención lectora se non é moito pedir. Ante todo polo que supoñen de vínculos premonitorios con este sitio chamado, coma min, Lándoas. Ou Ländoas, como por gralla se lle foi nun comentario hoxe mesmo a Von der Stein. Que curioso, volto aos nomes, ese intrusismo xermánico. Non o de Von der Stein, porque el é máis da casa ca min. Digo o dos lander. Ou o lánd-oas, que aquí, en galego, é terra de fóra, terra do límite, inculta. O que estaba a indicar antes de que se entrometese a digresión era que Inone Depretto andaba xa arredor e que, como na identidade desta paxinuca, había tamén polo texto un ser-do-ente. Pero hai máis. Ese texto ten orixe na percepción tantas veces reiterada de que a vida, cando se fai morte, é un rexistro aberto e aleatorio sobre o que circula o tránsito de terceiros logo (os recordos, o que fica, todo aquilo que Valente meteu nun poema que titulou “Criptomemorias”). Alegorizaba cos animais mortos na estrada e cun erotismo algo surreal, de xeada e seme. Os animais atropelados, que van imprimíndose como un texto sobre asfalto a medida que pasan as horas, os días, os camións. Cada un de nós, pasando por riba do cadáver esmagado do can, somos demiúrgos que corrixen o texto na páxina do tempo. As vísceras acaban estradas en quince ou trinta metros de contacto neumático. As nosas mans conducen e deciden. Mentres hai líquido no corpo hai desesperanza, grafía.

  

 

 

  

Pacto com o Fazedor

   

A Inone Depretto, no esgoto de Liubliana

 

1.

A geada deita-se nos cômaros na melhor tradiçom dum ready-made pactado com o Fazedor.

 

*       *       *

*       *       *

*       *       *

*       *       *

*       *       *

*       *       *       *       *       *       *

*       *       *       *       *       *       *       e assi sucessivamente.

 

O escrivám deitava a mirada nos teus olhos, e dormias mentres. Dormes ainda deitado/a nele. Abraça o teu corpo deitado e casa prósulas que inscreve na curva da nádega, irremediavelmente pletórico de afectos. A confusom derrama-se na doçura do ser.

[TODOS: —Quanta angústia e erotismo!]

 

Pingotas agora, ilativas:  ·  ·  ·    ·      ·      ·         ·         ·            ·           ©

 

Corpo deitado, cantai.

[TODOS: —Corpo deitado! A cadela na estrada!!]

 

(Dasein. Fulgor e golpe).

(A publicidade está a chegar) /… / (E chega).

 

 

2.

O anseio: ficardes vazios da escultura vossa. // A morte: infusom na doçura do nada.

ESCRITURA: CANTO: GLOTE, cuida o escrivám.

Esvaziará-se o vosso deus na lomba do seu fracasso? // E tu, amor, erguerás da estrada quando cante?, erguerás do leito? // Que hino vai soar?

 

 

3.

Na latitude das vísceras derramadas: existência, desvairo. Litoral morto*. A confusom das musas no asfalto —km 73—: prósula vermelha que instala o acaso.

Cantai-lho aos que se deitam na inópia do ser doente.

 

[TODOS: —Corpo deitado! A cadela na estrada!! Um ready-made pactado com o Fazedor!!!]

  

 

   _____________________________________________

* G. Trakl: “um litoral morto em silencioso mar” (op. cit.).

  

Guiñol e República

14 de Xuño de 2009

debuxo-misions1

Atopo na rede a edición da Sociedad Estatal de Conmemoraciones Culturales relativa ao Retablo de Fantoches das Misiones Pedagógicas da Segunda República, con textos de Rafael Dieste (La doncella guerrera) e Rafael Alberti (El enamorado y la muerte), escenificados en febreiro de 2007 no Centro Conde Duque do concello de Madrid por Os Monicreques de Kukas e a Compañía de Títeres El Retal, respectivamente. O Teatro Guiñol das Misiones, nacido como proxecto da capacidade de convicción de Dieste en conversas con Pedro Salinas e Manuel Bartolomé Cossío, fixo a súa primeira representación no outono de 1933, precisamente en terras galegas, en concreto en Malpica. O Teatro Guiñol complementaba así o labor levado a cabo por Alejandro Casona, orientado á representación escénica dos clásicos do teatro español, e en xeral o amplo programa de intervención social e cultural dirixido por Cossío.

O debuxo que se reproduce figura atribuído a Dieste na edición arriba ligada, entendo que por erro. Debe de ser máis ben da autoría de Cándido Fernández Mazas. Dieste ilustrara en 1929, en efecto, a edición xornalística do Romance de Barba Azul do escritor e artista ourensán (El Pueblo Gallego, 25 de xullo), texto este no que aparece xa unha Margorí malmaridada (“¿Quién es la alegre mocita? ¿Quién es la blonda galana?”), un precedente algo máis que nominal da protagonista da única obra dramática pubicada en vida por Fernández Mazas, Santa Margorí (1930), pero creo lembrar que aquel debuxo retrataba en realidade ao protagonista masculino da historia saíndo do castelo camiño da guerra. Un Barba Azul, penso, de aspecto inofensivo. Habería que miralo.

 

Grafar a nada

3 de Xuño de 2009

tormento

 

Hai quen non o entende. O tormento da escritura, que non hai motivo para pensar que sexa menor cando se trata de grafar o pensamento, a análise, e non obrigadamente iso que alguén denominou hai tempo belezaarte verbal, poesía. […] O corpo a corpo retórico, observabas… Ti, xaora, un pronome bastante persoal. Pero quen anda nisto sabe que esa é só unha parte do asunto. Unha parte que pervive o instante estrito que dura a grafía e o tacto recorda. Concordarei cos vellos cirenaicos que denunciaron a trivialidade da indagación, o suplicio de acudir á escrita, como indicio de malversación de algo —a vida— ou como simple rasto da antiga vaidade humana. Concordo con quen considera que todo remate neste instante (era preciso mencionalo). Falo apenas do oficio de escribir. Neste tempo.

 

Tactos da grafía

1 de Xuño de 2009

22_001-jouissance-productions-the-woman-who-left-herself-elenb-photography-sorcha-kennyresizeresize1

 

Hai quen non o entende. O pracer da escrita, que non hai motivo para pensar que deba ser menor cando se trata de dar forma ao pensamento, á análise, e non obrigadamente a iso que alguén denominou hai algún tempo beleza, elocuencia, ficción, arte verbal, poesía… nocións limitadas a miúdo nun sentido empobrecedor, estetizante, no peor valor que esta expresión posúa. En ocasións si que o é, si que é menor ese pracer, hai que recoñecelo; pero cando menos para quen aquí asina esa circunstancia resulta excepcional. O pracer de escribir calquera cousa parte xa da grafía, desta materialidade, deste tacto. E comparece case sempre. Iso é o estraño da doenza de escribir. Presentes tamén —pracer e grafía— cando non se usa de forma directa o papel e foi en realidade unha selección previa a determinante da ocupación do espazo polas palabras: tipos de letras, tabulacións, formato. Aquí, sen ir máis lonxe, nesta pantalla. Ou nun aviso para alguén, xa o teño dito. Nunha mensaxe trivial, calquera cousa. Ou nun ensaio longo. Nunha breve nota a rodapé. Nun recordatorio para nós mesmos (“Nota para o futuro *”, escribiu un día meu fillo * a propósito dun videoxogo, aparcado temporalmente aos 10 anos, que pensaba retomar cando pasase un tempiño). Todo iso… Tamén nun poema, claro está. Tamén nun poema, si, tamén nun poema. 

 

O blog é unha ferramenta extraordinaria de causar pracer para quen goce con esta inocencia sen consecuencias de xuntar sílabas e non dicilas en voz alta nun lugar con xente á vista. Todo queda a man para quen escribe. Xúntase e fica logo ao alcance dos dedos (o que non lle ocorre ao xornalista tradicional, por procurarmos agora un paralelo socorrido): o dito onte, o dito hai uns anos, o medio dito. Os ríos visíbeis e as correntes submersas das procuras e dos cruces de palabras, ideas, imaxes. Ao alcance dos dedos propios, diso estou a falar, de pel e tacto; porque a lectura allea aínda non existe nese momento que menciono, ás veces nin se prevé. Creo que nunca existe cando se escribe co propósito cabal de procurar o goce de concretarmos algo específico (sabido enteiramente ou non tanto) e logo xa se verá qué pasa con quen veña…

 

Hai quen non entende que alguén serio (non afirmo selo) diga e faga algo como un blog, perda así o tempo no espello alienador e serial, como nun ascensor de grandes almacéns no que un se contempla repetido, multiplicado, oco. A dimensión pública dese pracer e dese mostrar algo, que no blog alcanza un punto dificilmente superábel de autonomía como discurso, tamén como texto ou tecido preciso do que se quixo poñer, constituiría de seu unha inconveniencia para tal ou cal cousa… Do que se quixo poñer, insisto. Ou expresar, comunicar, activar…, de preferírense estoutros termos que supoñemos máis nobres. Ninguén enmenda, ninguén corrixe aquí no blog, ninguén suxire ou media… se un non quere. Nada entre o propósito autorial —sabido e prefixado ou non, ao xeito dun Poe e dun Auden ou un Montaigne (falamos disto hai pouco)— e a recepción inmediata por parte de quen agarda ou simplemente coincide que pasaba por alí. Nada? Nada que non sexa o encrucillado absoluto de signos no que respiramos, nada que non sexa a grella semiótica e imaxinario-simbólica das linguaxes e limitacións que nos constitúen, incluída a que permanece en cada un de nós na forma mínima dos monosílabos da caverna, os utilizados como berro de furia, de medo, de paixón… pola especie. Nada, agás todo iso, que nalgún sentido, si, o é todo. Todo e nada. Por iso hai tantos blogs nos que algúns dos considerados grandes escritores e publicistas esvaran, aquí e acolá. Ninguén lles pon no sitio correcto as comas das frases e das argumentacións. Ninguén lles tira un punto sobrante. Ninguén dita preceptos sobre gramática ou sobre semántica e mundos e estratexia. O pracer insuperábel do espello só para un, o narcisismo ao cubo, pensará alguén. A eficacia discursiva como responsabilidade só persoal, dirá outro. O mercado reducido a sensación, a onanismo intelectual… A hipóstase outravolta do concepto e da función autor, acusará displicente aquel de alí. O corpo a corpo retórico, digo eu. Eu, un pronome bastante persoal, si. Pero quen anda nisto sabe que esa é só unha parte do asunto. Unha parte que pervive o instante estrito que dura a grafía e o tacto aínda recorda. Non concordo cos moralistas que denuncian o pracer da escritura como indicio de malversación de algo ou como aburguesamento. Tampouco con quen considera que todo remate nese instante (pensaba que non sería preciso mencionalo). Falo apenas do oficio de escribir. Do oficio de escribir un blog nun país como o noso neste tempo.

 

[A fotografía, The Woman Who Left Herself, tómase da páxina Performance – Jouissance Productions de M-E Photographers]

 

Visibilidades

11 de Maio de 2009

 

Leo a entrega G de Escrita Contemporánea, a publicación da AELG, que recollín o sábado na Cea das Letras en Compostela. Dedícase monograficamente ao III Encontro de Novos Escritores, celebrado no Pazo de Mariñán en setembro de 2008. O título do volume é Entre dous séculos. Vexo a mesa redonda sobre presenza e invisibilidade das escritoras e dos escritores na sociedade actual, coordinada por Elvira Riveiro, con participación de Ana Acuña, Samuel Solleiro e Iolanda Aldrei. Quedemos agora coa relación de preguntas que a coordinadora da mesa lanzou ao auditorio e aos relatores convidados. Estas dez:

Realmente somos pouco visíbeis?
Menos do que deberiamos ser?
Debe ser o autor/a responsábel da visibilización da súa obra?
Debe visibilizarse o/a autor/a ou só a obra?
Debe o/a autor ser apenas visíbel no texto que escribe?
É a soidade e o illamento condición necesaria do oficio de escritor/a?
Cales son as estratexias de visibilización —se as houber— necesarias?
Todos/as os/as invisíbeis queren selo?
Existen, entón, invisibilidades forzadas —tamén— na literatura?
Importa realmente algo todo isto?

Sempre e bo preguntar, solicitar respostas. E aquel día houbo reflexións ben articuladas e moi lúcidas dos tres relatores que logo interviron arredor deste asunto ás veces algo frivolizado da visibilidade de escritoras e produtoras artísticas en xeral.

Na Cea das Letras atopei, antes de recoller esta e outras publicacións, vellas amizades que había moito tempo que non vía. Puiden saudar tamén novos amigos e amigas que se achegan a Lándoa e dos que só tiña constancia nominal, ou nin sequera iso. Unha cuestión reiterada na conversa foi a de canto tempo dedico ao blog. As lectoras pensan que moito. Contesto sempre o mesmo: menos do que parece. Escribo rápido, directamente sobre a infausta caixa de Blogger. E logo repaso e resolvo grallas ou recoloco algunha coma mal posta. Xantei e bebín, non excesivamente ben, nunha mesa con colegas de oficio e con moi caros amigos e amigas. Lembramos, rimos, ponderamos os premios, debuxamos, aloumiñamos ao lindísimo fillo de María Lado, que aínda non entende de aplausos…

Celebrei con emoción, no momento final da rolda, o premio a Marcos Valcárcel por As uvas na solaina. Marcos é para min unha referencia intelectual e ética de primeirísima orde, no blogomillo e en todas as cordas que el leva tocado na súa traxectoria como investigador e como home da cultura. Son consciente de que As uvas na solaina é un acontecemento que ten algo de rara e irrepetíbel alquimia. Movido por esta convicción, díxenlle a Apicultor,

alí presente, que o premio era tamén para todos os amigos de Marcos, a tertulia que un día considerei senado máximo da Gallaecia e da que os nenos e nenas na escola deberían aprender os nomes todos que alí deitaron humor e saber, como meu pai era quen de repetir varias dianteiras do Athleti da posguerra e aínda hoxe o é. Apicultor, que ten sorriso de home santo, discreto e sabio, díxome que non. Que o premio era de Marcos. E eu non retirarei nunca unha sílaba de Apicultor nin de ninguén dese Senado que tantas horas de lecer e de reflexión leva proporcionado aos lectores e lectoras do país, a todos quen, nalgún xeito, lemos no blogomillo a nación que podemos e debemos ser. De modo que perder unha votación (perdérmola, os nominados e nominadas todas ao mellor blog literario do blogomillo), nunca tan gratificante foi.

[Arriba, Elvira Riveiro Tobío intervén no XXV Galeusca (Valencia, 2008). Na foto que figura abaixo, tomada da páxina da AELG, Marcos Valcárcel e algúns dos galardoados/as na Cea das Letras, ou representantes seus, Ana Romaní, Xosé Cobas, Teresa Moure e Inma López Silva, flanqueados por Cesáreo Sánchez Iglesias e José L. Troitiño, á esquerda, e Mercedes Queixas e Elena Poniatowska á dereita]

3 comentarios perdidos no proceso de mudanza

Apicultor disse…
Discreto? Si. Home sabio? Dificilmente. Home Santo? Protesto: Eu non aspiraba a iso!

Un post de pura elegancia o seu, amigo Lándoas.

Apertas.

12-05-2009 19:30

Iacobus Von der Stein disse…
Vostede, Apicultor, polo que está a facer por Marcos merece o ceo.

12-05-2009 20:32

Anónimo disse…
Lándoas, compartir mesa e mantel con vostede foi unha ocasión magnífica para o riso. E lembre que as gráficas só foron posibles grazas ao seu boli elegante (e verde-oliva)…
m.

13-05-2009 10:19

Hexagónica

11 de Maio de 2009

Lía en René Char o poema “Sobre a superficie dun estanque xelado”: “Ámote, / inverno de chuvieiras belicosas. / Agora escintila a túa imaxe / alí onde o seu corazón se inclinou”. E fun directo a un vello Teorema en bruma que logo foi titulado Informe para unha álxebra da cidade. Non lembro as datas. Pode que finais dos anos 70. O peculiar é a aparición alí mesmo dunha ficha cun hexágono debuxado e seis nomes nos vértices. Anotei daquela, non sei cando, a observación sabida de que o hexágono é a figura de maior número de lados que pode facer composición con outros polígonos semellantes. Logo fálase dun Editor e dise isto: “Existirá como figura do relato e presentará aos seis do colectivo. Quedará a dúbida de se el é un invento deles ou eles o son del”. Os nomes dos vértices van acompañados da idade, a procedencia xeográfica e unha mínima descrición do carácter. Anoto: “Arnalte G. Prádanos, 26, Baralla, epistológrafo logorreico, escribe un Tratado sobre a ineptitude“, “Xulia Bértomo, 24, Guísamo, alegórica, seguidora de VW [?]”, “Rafael Louzao, 20, Moeche, seguidor de Chesterton”, “Artur Muíños Paz, 19, Guitiriz, lírico, toques cunqueirianos”, “Manuel Seoane Brizzola, 23, Rábade, teórico, metarrelati[… ilexíbel] “, “Margarida Amieiro, 23, Lugo, épica e disfraces [sic]”. Eses. Os seis vértices do relato. Os do colectivo… Isto último é o que maior entusiasmo induce na memoria. Porén, nada máis consigo lembrar. Nin iso lembraba. Non creo que sexa de hai tanto tempo. Non pode ser.

[Botón de nácara]

Cóctel

10 de Maio de 2009

Hai uns días, nunha velada literaria non moi estimulante seguida dun cóctel algo máis animado e desde logo bastante mundano, unha dama achegouse á persoa coa que eu estaba a falar, creo que dos nosos respectivos plans para as vacacións, e sen importarlle en absoluto a miña presenza, naquel momento diría que sen considerala sequera (pero logo se verá que esa percepción era errada), fixo a seguinte proposta á miña interlocutora: “Quero que escribas un blog como se foses eu, poñéndote no meu lugar e relatando con xeito o que eu che irei contando”. O que aquela muller solicitaba á miña amiga era que dese forma ás súas impresións e reflexións diarias, aos seus biorritmos, ás súas experiencias xornada a xornada, e que o fixese na primeira persoa que correspondía non á escritora senón a quen fora, a quen iría sendo, suxeito deses acontecementos. Naturalmente, a miña amiga ficou uns instantes pendente dalgún complemento á proposta, recibida por certo de alguén que non coñecía de nada, de alguén que vía por primeira vez pero que declarou auténtica paixón pola forma de entender o literario que asociaba á traxectoria pública de X, a miña amiga. A dama ofreceu unha cantidade importante por anotación e un plus por mes se o blog chegaba a consolidar unha audiencia relevante, fixada de inicio en 350 hits por día antes de se cumprir o primeiro mes desde a activación. Ía mediar na conversa, quizais simplemente para desculparme e para as deixar falar con algo máis de privacidade, pero a muller, que percibiu o aceno, cortou con sequedade algo excesiva e brusca, sen ollar para min: “Vostede cale e escoite. Preciso unha testemuña do que estamos a acordar”. X aceptou. Ten un contrato en prácticas que non dá para moitas alegrías e aceptou o trato daquela dama de ollos grises que se atribuíu a si mesma talento literario pero que dixo carecer de tempo para a escrita e o mantemento periódico do blog. Imaxino que axiña lerei os primeiros resultados desa colaboración, que polo que oín dicir terá fundamento en conversas telefónicas que ambas van manter a primeira hora da mañá martes, xoves e sábados. Comprometinme a non revelar dato ningún do alí falado (penso que o sucinto relato que acabo de ofrecer non supón quebranto da promesa). Engado que a velada e o cóctel referidos non tiveron lugar aquí.

 [Integrantes da Orquestra Cocktail Latino]

Terceto atopado nun Citroën

30 de Marzo de 2009

Por conduto malabar, chega a nós unha rectificación dos tres versos de peche para o soneto interruptus do outro día enviados polo ínclito lírico tudense Artemio P. Canorrio, cuxos ancestros por parte de nai chegaron hai cinco xeracións de terras sardas, vía marítima, ignórase exactamente con que propósito. Malia a calidade xeral das achegas recibidas para o que en orixe non era concurso de ideas senón simple astrinxencia palatal do autor do texto —e debe indicarse expresamente, tamén malia o prodixio rupturista métrico-rimante perceptíbel no estro inxel mas invulgar do vate togado Iacopo di Reccatello, alquitara a súa na que destilan, pinga a pinga, verso a verso, uvas petrarquistas de alta escola hispalense con delicados taninos alvariño(sic)-mindonienses—, o xuri, reunido nun taxi Citroën C4 Sedán, atopa de xeito inexplicado un sobre con remite do devandito Sr. Pérez Canorrio alí no chan vehicular, como se conta!, un envelope pisado, desairado e obliterado por clientes anteriores, dirixido a Lándoas & Asociados. Aberta, en consecuencia rauda, tal misiva, e contrastada inter pares a aquilatada contundencia épico-ilírica daquela maxistral execución, non exenta de pulsión profética, de impares hendecasílabos esdrúxulos (impares pola orde, pois en realidade son dous, os esdrúxulos), o xuri, integrado por tres destacadas plumas locais da parte esta das Mariñas dos Condes, en plenitude de faculdades gustativas e sen mediar inxesta ningunha de substancias delicuescentes do xuízo estético nin outra caste de mecanismos compensatorios por débitos cruzados non impropios, todo hai que dicilo, da vida trobadoresco-institucional, o xuri, digo, dicimos!, decide por maioría de tres cuartos (o taxista acabou sumándose e non se considerou dolosa para as musas a súa proposición), decide, dicimos, outorgar o I Premio Completa un soneto e pasa unha fin de semana onde xa tiñas pensado facelo ao texto intitulado “Terceto atopado nun Citroën”, o cal resultou ser obra do eximio vate e profesor reformado de Tui, don Artemio Pérez Canorrio, da xeración dos Fastos Edelweiss. Complétase así, xa que logo, até o catorceno límite natural o soneto de marras, que fica agora para os séculos vindeiros deste xeito que se enuncia e publicita co obxecto de proporcionar coñecemento e lecer a case todos e todas, acaso coa única excepción dos utentes da celebrada colonia Eau d’Été, tan popular na Cidade das Burgas desque a Deputación a introduciu no pack de felicitación das tradicionais festas de Natal, a carón dun bocal de trombón usado e un par de condóns benditos polo bispo coas inopinadas siglas PPPP, trasunto posíbel segundo algunhas obscenas e reviradas mentes da fortaleza viril de non sabemos que militancia baixo que clase de estímulo carrexo-electoral [Dise isto en Betanzos dos Cabaleiros, a tal de tal de tal, asinan… (ilexíbel) tres sabios locais e un taxista que vive na Condesa]:

Demandas, oh Feijóo, o transo breve
do outro que che ocupa o Monte Pío,
e advirtes que non toquen nin un fío
das teas e enxovais que aquilo leve.

Remoo na memoria o mesto prebe
das
últimas funcións do teu plantío
de saldos e mercés que esquece a plebe
agora que
o estipula o vocerío.

“Negoocios son negoocios, meu ruliño”,
apréndenche os mentores ideolóxicos
que saben de enerxía máis que o Miño.

Lanzáronte á carreira, ornitolóxicos,
seis corvos camaradas do Mesquiño.
Os froitos han de ser teratolóxicos!

[Taxi!]

Cantiga de proseguir

24 de Marzo de 2009

Non acabo de sacar o terceto de peche. Rogo colaboración.

MUDANZA

Demandas, oh Feijóo, o transo breve
do outro que che ocupa o Monte Pío,
e advirtes que non toquen nin un fío
das teas e enxovais que aquilo leve.

Remoo na memoria o mesto prebe
das últimas funcións do teu plantío
de saldos e mercés que esquece a plebe
agora que o estipula o vocerío.

“Negoocios son negoocios, meu ruliño”,
apréndenche os mentores ideolóxicos
que saben de enerxía máis que o Miño.

[A foto é de EFE]

Apoteose da forma?

22 de Marzo de 2009

Agora vén o problema. Como rematar un auto sacramental que ao tempo é farsa inmóbil? Tira un á apoteose da forma?, á celebración cultural do louco engado escénico?, a esa extraordinaria (en termos espectaculares e tamén relixiosos) invención cristiá da comuñón dos mortais todos (case todos) na divindade dun? Ou tira, polo contrario, a non deixar títere con cabeza entre a catropea de quirópteros e xentalla incomún do batallón dramático (including myself)?, ao riso golseiro e agit-prop do volcán?, ás tripaxes morais exhibidas sobre o escenario xa quieto e gore, como nas cortadorías do antigo réxime e nos economatos franquistas? Opinen. O público sempre ten razón.

[Rob Zombie, House of 1000 Corpses (2003)]

Escatoloxía de π

14 de Marzo de 2009

Falou aquí esoutro día un distinto parroquiano desta casa sobre poesía e escatoloxía feminina, traendo tal marbete a conto desde certos discursos críticos, distantes coa incorporación da diferenza semántica e pragmática no texto de autoría feminina (parler femme e tal) e en particular coa clase de resposta articulada polas poetas mulleres ao que desde os renacentistas, ou xa antes con Godofredo de Vinsauf, recoñecemos como brasón. Xa se sabe, a descrición convencional máis ou menos pormenorizada e usufrutuaria de determinados lugares do corpo da muller; todos sabemos cales e todos sabemos tamén que entre eles non figuran polo regular axilas, xionllos, moas, esfínteres, calcaños, duodenos… e que tampouco adoitan incorporarse nel referencias maiores á menstruación, ás mamografías ou á histerectomía, nin sequera ao recorte da penuxe púbica nin a outras porcarías da clase das testemuñadas nunha auditoría popular por Berenguela.

O peculiar dalgunhas desas distancias críticas consiste para min no feito, creo que probado, de que a escatoloxía, nos dous sentidos desta sofrida palabra, é algo no que os varóns, a partir dos tres ou catro anos, non cesamos de sumar méritos, tanto privados como públicos (boa mostra no que ao blogger concirne é o actual post). Por non ridiculizar a ninguén diferente de min mesmo direi que aínda hoxe, onde vai que deixado atrás il mezzo del cammin di nostra xeira, sorrío con aceno sandeu e chego incluso, baixo determinadas condicións meteo-ambientais, a pingar algo de baba cada vez que lembro certo episodio dos meus once anos, altura na que comezaba a intentar resolver, como todos os cativos daquel tempo, pequenas ecuacións e outros problemas alxebraicos.
No dormitorio-taller do meu avó paterno, reloxeiro na cidade vella coruñesa, el, que estaba ao tanto dos progresos matemáticos do neto dixo que me ía poñer un exercicio para comprobar se a intelixencia da estirpe estaba asegurada. Sentei con protocolo na súa cama de cabeceiro metálico gris e collín papel e lapis. Sen alzar a vista da mesa de traballo, con aquela lupa prodixiosa montada sobre o cristal dereito das súas propias lentes, ditou o problema (para min, o reto). Falou lento, coa dicción grave dos seus 66 anos, e eu copiaba aquel enunciado, aquela proba: “Dada la estrella polar […pausa…] y el coeficiente de π […pausa…] averiguar si es aquí […pausa…] donde se puede cagar”.

[Os comezos de π]

Escribir por vicio

23 de Febreiro de 2009

Nunha entrevista que hoxe publica Galicia Hoxe pregunta Vidal Villaverde a Bieito Iglesias que por que se escribe. E o novelista responde: “Eu escribo por vicio”. É notábel o modo no que o entrevistado, declarándose na entrevista, dicindo o que el é, procura unha distancia moral consigo mesmo. E abofé que dá con ela. Distancia consigo e con case todo, malia o cal esta é quizais a perorata da serie “Conversas contemporáneas” que maior profundidade humana e política ten das que un leva lidas.
Se a min me preguntase alguén pola xenialidade literaria e non me demandase exceso de explicacións sobre en que consista tan entrambilicada cousa é moi probábel que o nome primeiro que me viñese á boca fose o de Valle-Inclán. Por riba doutros, Shakespeare ou Dante incluídos, xa que nos poñemos. E se a min me preguntase alguén logo diso se penso que a xenialidade literaria caracterizadora de Valle-Inclán pervive hoxe dalgún xeito nalgún dos nosos escritores vivos daría en primeiro lugar o nome de Bieito Iglesias. Nel está o Valle do Retablo de la avaricia, la lujuria y la muerte. Está tamén o de La corte de los milagros. E outros. Nel como en ninguén, considero eu. E non de modo menor nas columnas e colaboracións xornalísticas, por certo. Como a do outro día en ANT, “Caza grosa”. Unha razón? Collan entre as mans o conglomerado linguaxe-mundo e ollen para el movéndoo logo como un cubo de Rubik. O primeiro que a min se me ocorre cando penso en Valle ou cando penso en Bieito Iglesias, Rubik por medio, é isto e só isto: eficacia.
Logo hai outro punto en común. Os dous traducen mal. Quero dicir, os dous son complicados para a tradución.

[Bieito Iglesias na fotografia que ilustra a entrevista na edición dixital de Galicia Hoxe]

A catro mans

23 de Febreiro de 2009

Unha das experiencias máis intensas da etapa inicial dos meus estudos universitarios foi a epistolar. Viña dun grupo bastante amplo de amigos que carecía dunha delimitación estrita, de xeito que en función do plan de traballo/diversión o núcleo tomaba unhas ou outras dimensións, compúñase dun ou doutro xeito. O caso é que unha parte importante daquel núcleo (Hervada, Pedreira, Cuco, Orzo e Janolas) decidiu facer Enxeñaría, algo que en 1975 implicaba cursar un selectivo na Faculdade de Ciencias compostelá e logo saír con destino Madrid xa para concretar se Industrial, Camiños, Telecomunicacións, Naval ou o que for. Outros amigos optaron por quedar na Coruña, en Arquitectura, por exemplo. Outros foron a Económicas. Ninguén a Letras, eu tampouco. O caso é que tras o selectivo, fiquei bastante desasistido de camaradaxe naquela inhóspita Faculdade de Ciencias, até que como é lóxico apareceron outros vínculos e relacións, os meus amigos matemáticos.

Coa separación de 1976 xurdiu a posibilidade de mantermos contacto epistolar. Só querería hoxe mencionar unha clase de escritura que daquela me causaba unha diversión incomparábel, un profundo pracer intelectual e vital. Eran as cartas que viñan de Madrid a catro mans: Janolas e Orzo. Amigos que decidiran compartir habitación e que escribían xuntos a carta. Normalmente, comezaba un deles e se estendía en asuntos académicos, sociais, existenciais, musicais, pecuniarios ou da militia/furor amoris, todo o que un ten na cabeza aos 18 anos. Cando cansaba, retomaba a carta o outro colega. Eran cartas longas as que viñan. Pero o que quería comentar era unha práctica que a min me facía rir como un tolo. Tras a escrita de A viña como digo a escrita de B, pero a escrita de B consistía ante todo en rebater o dito por A, en tumbar por completo toda a súa construción de identidade persoal ou mundo exterior, non só mediante unha argumentación consecutiva e dialéctica tras os folios redactados previamente polo compañeiro senón mediante moi subversivas, dialóxicas, grosas e carnavalescas impugnacións en notas laterais ou a rodapé, tachóns, debuxos ad hoc, remedos estilísticos e outras falcatruadas textuais e gráficas que posteriormente retomaría A no corpo textual adxudicado a B coa finalidade de lle devolver a graza.

Cartas a catro mans, bakhtinianas, paródicas, polifónicas, heteroglósicas, sen nós sabérmolo entón, porque naquela altura Spivak, por exemplo, era Michael e non Gayatri, e a irracionalidade de π resultaba moito máis motivadora que a correspondente de Apollinaire (ou así así). Lembrei isto porque recibín a semana pasada unha mensaxe por correo electrónico tamén a catro mans escrita desde París por persoas moi queridas, xa xubiladas. E pensei en que medida ese desdobramento pode darse en casos de autoría individual. Porque, como é natural, eu intentaba estar ao nivel dos amigos de Madrid e procedía a inventar alteridades, dobres e réplicas nas cartas de resposta. Muriel xa estaba alí, ou case, estaba cando menos ¿Qué es un axioma? Movilidad y semejanza, pode que un dos primeiros libros que lin de Dieste e que conduciu logo a unha publicación en prensa.

Nos blogs hai un desdobramento parecido entre o xeito no que escribimos o post e a forma na que intervimos nos retruques e comentarios. A min compráceme de maneira moi especial esa heteroloxía, esa esquizoleria que move incluso a refutarse ou a rirse dun mesmo, manxar olímpico. Lembreino tamén, aquel mundo dos vinte anos, porque o outro día recibín un regalo de aniversario moi especial, o libro de Xenaro García Suárez Dos signos de Stendhal aos imaxinarios de Musil, atento ás relacións entre matemáticas e literatura e pendente non só dos autores mencionados no título senón tamén de Mallarmé, Dieste, Dostovievski, Calvino, Mann…

[M.C. Escher, Autorretrato en espello esférico, 1935]

Memorabilia

22 de Febreiro de 2009

Andaba na procura doutra cousa e lembraba a Psicopatoloxía da vida cotiá de Freud, todo aquilo das chaves equivocadas (querer abrir a porta do traballo coa chave da casa, p.e.), todo o de Lou Andreas-Salomé a ferver leite nos días da Gran Guerra e a morte do seu terrier branco, todo o de cruzar os contrasinais entre contas bancarias e teléfonos de persoas queridas, o de non atopar ese papel que sen dúbida está sobre a mesa e marca unha obriga perentoria… Freud resulta simpático cando vai tan directo á explicación. Ben, o caso é que eu ía por outra cousa non sei onde e dei cunhas notas de lectura de Memoria de poeta, de Pepe Cáccamo, de cando presentamos o libro no Casino de Compostela, en xuño de 2006.

Recupéroas (algunhas). Estaban destinadas a pensar o que ía dicir eu aquel día. Logo dixen outras cousas.

Creo que estaría ben cargar tintas no que de exploración autopoética hai no libro. Sorprendeume constatar que detrás de cada texto poético de Cáccamo haxa xa non unha experiencia senón mesmo unha anécdota. Incluso en títulos, como Praia das furnas, hai por suposto unha praia real. Semella que a operación é sempre semellante e diso se fala arredor da páxina 220 cando Pepe comenta unha impresión de Rodríguez Padrón. Pártese sempre dun acontecemento, ás veces mínimo. Desde aí opera unha abstracción simbolizante, unha categorización fotografada e deshistorizada, no sentido de que parece paralizada ou acristalada, museizada?, desconectada das coordenadas reais e efectivas de carácter xeohistórico, aquel lugar naquel momento. Esa categorización procura dotar o texto dun valor moito máis amplo que o ligado á súa radicación auténtica, universaliza o seu sentido e suspende toda incidencia co real aparentemente. Coido que o procedemento procede dunha circunstancia: o moitísimo que PC escribe, a súa entrega febril e constante á escrita. Iso activará moita reescritura, moito proceso de categorización meta-física e meta-histórica, case no sentido Chirico.

Outra: PC almacenou sempre moreas de notas, documentos, cartas, diarios, cadernos de viaxe, poemas, textos. En que medida estas memorias son glosa ou expansión de todo ese material/canteira? En que medida estas memorias son un arquitexto? En que xeito son produto da relectura das memorias en directo por el transcritas cada día da súa vida (anterior)?

Pensar o xogo memoria/memorias/memorial/memorando e tamén memorabilia co valor García Bacca (“o recordábel”) pero tamén no sentido anglosaxón de obxectos que teñen un certo valor simbolizante. Por certo moi próximo ao que os Álvarez Cáccamo conceden á idea de microtopofanía (concepto técnico en antropoloxía?).

Pensar tamén nos esquezos, no que “caeu da memoria”, como di a frase coloquial.

[Pepe Cáccamo en Compostela. Foto de Otto AGN para Galciae]

Fantasmagorías

16 de Febreiro de 2009

Que boa é esta imaxe de Jaureguizar na Ronda da Muralla! Esa lectura súa da metaplasia posmoderna! Pero, en fin, ía falar doutra cousa, aínda que tamén desa, claro. Ía falar de fantasmagorías. E para iso Hamlet é perfecto. Logo ocorre que na vida ocorren estas cousas das coincidencias, que tanto interesaron aos surrealistas. Por exemplo, o mércores pasado acudín á presentación do acordo Google – Galaxia e alí coincidín con moitos amigos. Fomos algúns despois do acto tomar unha cervexa e acabamos nun lugar ao que non estaba previsto acudir. Foi curioso xa ese dato. Pasando ao carón do Monroy, en Fonseca, comentei que alí escoitara eu un discurso de Arias Navarro que en 1976, tras morrer Franco, quería enlazar con aqueloutro famoso do espírito do 12 de febreiro. Espírito, diso ía eu falar aquí. Espíritos e pantasmas. Pasaron como 33 anos daquela noite no Monroy. E pasaban 35 anos xusto esa noite en relación co 12 de febreiro de 1974 e eu non era consciente exactamente dese paso entre tantos febreiros. O feito é que entre os contertulios da cervexa a carón do Monroy estaba Xesús Constela, o autor de Shakespeare destilado. Con el fomos tamén Marilar Aleixandre, Anxos Sumai, Xosé Monteagudo e eu mesmo. Houbo unha epifanía moi lúdica cando Constela, co que falamos moito sobre Irlanda, descubriu que eu era Lándoas. Dixo que me lía con frecuencia e engadiu que pensou que era unha muller, algo por certo que nunca cheguei a descartar. Pero non sei por que razón a lío tanto. Seguro que por falar con prosistas. O caso é que ao día seguinte tiven unha conversa prodixiosa con MB no que algúns chaman a Fuck. Prodixiosa, polo dicilo sen vaidade, porque basicamente me limitei a escoitar a MB. Falábame de T.S. Eliot, do seu ensaio sobre os problemas de artellamento funcional do Hamlet e da súa idea de que no comezo desa traxedia pasaba algo extraordinario, vaticinante. Algo que Eliot, sen chegar a precisalo, cifraba como o momento de máxima manifestación do xenio dramático do autor inglés. Xa se sabe, ese instante do cambio da garda en Elsinor no que a pantasma do rei morto está e non está entre os soldados que fan garda no pazo real. MB conecta ese momento coa crise da ecuación “identidade = subxectividade”, introducida da man da apelación á pantasma do rei morto e fundamental para entender o que significou o paso á modernidade. Non me estendo tampouco nisto nin na súa conexión con algo que Eliot non chega a explicitar no seu coñecido ensaio “Hamlet and His Problems”, de 1922. Pero regreso xa ao correlato obxectivo do blog nestes días: o jacuzzi, claro. Por certo, e vou parecendo Tristram Shandy, que hoxe no chat de El País con quen desde Madrid nese xornal chaman con perseveranza biblica, malia telo en nómina, Suso del Toro hai unha consideración sobre o propósito último do xa celebérrimo manifesto (pregunta 13, formulada por Mortimer): para Suso non outro que o de forzar un entendemento PP-PSOE, con acomodo exacto á doutrina Vázquez. Concordo. Pero iamos a outra zona, seica. A das coincidencias. Resulta que un dos comentarios que entrou aquí no post arriba mencionado, xusto a noite antes á conversa con MB, preparaba unha teatralización dos acontecementos destes días fixando precisamente Hamlet como hipotexto [Unha mañá de domingo. Dereita e esquerda as dos lectores de xornais. Un tipo en chándal contempla o porto da Coruña. Chámase Arana. Outro está nun jacuzzi, e saca os pés por fóra. Repártense as dúas metades do escenario. Vaise a luz na parte dereita, a que ocupa o tipo do jacuzzi. Na Coruña vira o vento a Noroeste. Vai fedendo na sala mentres quince autobuses entran en escena e cruzan por diante do tipo do chándal, Arana, quen acaba de recibir unha chamada do tipo do jacuzzi, alporizado porque en Oleiros se foi a luz]. Chama a atención o nome do autor dese comentario: Ventoso. Que non será o subdirector de La Voz, supoño, senón outra persoa interesada igualmente na evolución do concurso eólico. O caso é que Ventoso retomou ao día seguinte a súa proposta de teatralización da intervención política de Galicia Bilingüe, nun interesante travestimento burlesco (Genette, Palimpsestes) da primeira escena da obra de Shakespeare que aquí andamos a citar:

O TIPO DO JACUZZI.- Quen anda aí?
ARANA.- Son eu quen pregunta, que por algo recibín a chamada e son o delegado.
O TIPO DO JACUZZI.- Viva o bilingüismo!
ARANA.- Zoliñas, es ti!
O TIPO DO JACUZZI.- E logo, quen vai ser?
ARANA.- Chamas cando dixeches.
O TIPO DO JACUZZI.- Veña, que son as 12. Tes listos aos antidisturbios?
ARANA.- Claro, non vou ter? O caso é que me doe o lombo con esta friaxe.
O TIPO DO JACUZZI.- Foi ben a garda?
ARANA.- Aquí non se move un furelo sen que eu o saiba.
O TIPO DO JACUZZI.- Veña, come on!
ARANA.- Se ves a Gabi dille que bula.

[Entra Gabi]

ARANA (saíndo).- Alto, quen vai?
GABI.- Amigos desta terra.

Como é posíbel todo isto, Jaureguizar, Constela? Non dou creto. En particular a esa reelaboración da fantasmagoría, correlativa en fin da persecución que sofre o castelán na Galiza e das tribulacións que algúns pasan por causa diso. Pantasmadas? Que diría Eliot, rico e conservador pero intelectualmente honrado? Que diría MB a propósito da recondución espect-acular e espect-ral da pantasma como saída posmoderna e local(ista) á quebra definitiva de calquera fío condutor entre subxectividade e individualidade?

[Na fotografía Jaureguizar na Ronda da Muralla de Elsinor o pasado xoves (Cortesía de Plásticos Santi)]

Arredistas e irredentistas

29 de Xaneiro de 2009

Agora que Ferrín pide facermos outing colectivo no debate sobre a soberanía nacional e que a demanda coincide no tempo coa floración de mimosas e mais de facemillos, con todo o mundo a bombardear para que un abra trinque e faga amigos, vénme aos miolos unha dialéctica estraña, que non modulo nin matizo e que, como dirían os poetas posrománticos finiseculares (finiseculares de aí mesmo, non só os do XIX), abrocha de modo espontáneo e ceibo da ialma.

Percibo, en efecto, un movemento de contrarios a percorrer pantallas. Poñámoslle nome: arredismo do eu e irredentismo do nós. O primeiro mangonea en chats e foros, funciona e desarma no espacial-identitario. O segundo goberna en Facebook, sen ir máis lonxe. O seu funcionamento especialízase no crono-identitario.

O arredismo do eu implica unha pulsión por abandonar o que se é, a identidade individualizada que cansa e provén xa do vello ennui pascaliano (nada a ver coa frivolización Gainsbourg, que lembra máis ben a ensoñación dun Pour-soi sartreano a percorrer corredores filolóxicos e a custodiar todo parler-femme). O arredismo do eu conduce á multiplicación viral da identidade. Senta un cos dedos no teclado e xa é tantos coma teclas. En minutos a identidade abisma ao exponencial. Nun chat paquistaní que espiei esoutro día preguntaban segundo entrabas: casta? relixión? E un pode arredarse de si, centrifugarse na voráxine, evadirse do sangue e do fedor que emana de boca e horario. O vicio é individual.

O irredentismo do nós consiste nun movemento de ex-pulsión, de auto-propulsión no carrusel da vida xa vivida ou case vivida, pero conduce a outro territorio, a territorios comúns. Basicamente, hai unha nostalxia do tempo neste caso. Facebook alela acenos e os acólitos desa mística acoden en comuñón ás campás da vella infancia para reconquistar pasados, vidas que puideron ser, anagnórises diferidas, como no atildado Eliot. Alí, onda a terra usurpada da xuventude ida para sempre, localizamos nomes, pasos, sombras. Ou tamén onda a fronteira deíctica que constitúe a linguaxe e anuncia estou aquí. Nunca só, na horda.

[Xardín da Place André Maginot de Nancy, La Lorraine et l’Alsace retrouvée]

Silencio administrado

23 de Xaneiro de 2009


Creo que este venres sairá na edición galega de El País algo sobre os autores que calan. En fin, todo o que se convoca coa expresión “preferiría non facelo”, xa moi ecoica e impostada pero aínda enigmática pola asimilación cultural prevalente da figura do escritor, a quen poden adxudicárselle unha pluralidade grande de veleidades, pero raramente a da discreción, a da vontade de non ser percibido como voz ou conciencia. A xente pensa que escritoras e escritores sempre queren estar. Mesmo estar antes que ser. Por diferentes motivos, Melville, Rimbaud, Kafka, Joe Gould, Oreiro, Salinger, Vila-Matas e todas as tanxencias que saen da postulación dun eu que fala procuran logo algunha forma de ocultamento dos discursos e do suxeito, na vida persoal ou na figuración dun personaxe de ficción. Abandono das quintelas literarias, silencio administrado. Quintelas: Beatriz, Anxo. A pares, Paulino, a pares. Incontábeis pero contados, porque logo están os que non se contan. Espero que M exculpe algo que talvez saia o venres no xornal mencionado: calar porque alguén entendeu (e publicou) que un desexaba calar; non contradicir esa interpretación; facer diso un compromiso. Ou velo todo como unha miraxe entre os espellos, un terceiro home que pasa. Compénsese iso entón cunha poética para un proxecto fanado. Foi escrita hai catro anos, pero algo conservará do que daquela puido haber de certo:

Se non resultase histriónica e excesiva a palabra para case calquera balance, se non parecese letra de tango ou reclamo dunha atención que non desexo, diría, como en forzada conversa de ascensor, que o poeta do meu nome fracasou en todos os obxectivos que algún día fixo propios. E dado que só subo até o segundo andar e le temps s’en va, declaro, a xeito de apeo das leiras de meu, isto que segue: asumín en Sombra de unidade (1990) un discurso próximo a un esencialismo metafísico e abstracto no que as quietudes místicas e os non-rostos pintados por De Chirico foron referente principal (RD diría que quixen facer poesía a-confesional e estatuaria, con demouca do eu); concretei nas circungrafías de Momentum (1997) unha historia non desemellante sobre o eu/ti inalcanzábeis, que quixo ser tamén gravura e danza sobre un taboleiro de xadrez/corpo para explorar o descentramento das identidades e o abismo que sempre representan as accións de coñecer ao outro, autocoñecerse e despois contalo. En Pedra de Nadir (1995) acougara na lírica para ollar a morte e a oquedade. Conmovido acaso polo tango aquel e non sabendo dominar o silencio, a poesía —escasa— que escribín nos últimos dez anos non me parece outra cousa que a impugnación —pode que algo cínica e oportunista— do previamente dito.

[Carátula do DVD da edición alemá do filme Blast of Silence (1961), de Allen Baron]

ps1. Saíu o anunciado en EP. O texto é de Daniel Salgado (23 01 2009).
ps2. Complemento imprescindíbel de Helena González en Das orixes de marzo: “Elas e a síndrome de Rimbaud” (31 01 2009)

Voces no blog (case unha poética)

29 de Decembro de 2008

Hernán Casciari dixo hai unhas semanas no Evento Blog 2008 celebrado en Sevilla que existen dous grandes grupos de blogueiros. Os que xa escribían ou facían algo con signos e símbolos antes de que se inventase o formato blog e os que descubriron que tiñan algo que dicir ou que escribir xustamente cando souberon da existencia dos blogs. O razoamento de Casciari é que só serían blogueiros os segundos, porque os primeiros deberían seguir denominándose escritores. Escritores que aproveitan un novo formato, si, pero nada máis. Malia a distancia irónica activada polo experto, é claro que o termo blog queda rebaixado de categoría nesa polarización súa.

Non me convence por completo Casciari. De entrada, pola relevancia que outorga ao autor efectivo do blog, en detrimento palmario das voces que neles se localicen, asociadas a suxeitos non necesariamente existentes no mundo real. Ademais é un pouco inxusto, por canto semella priorizar os individuos que tiñan relación coa escritura pública antes da emerxencia dos blogs, non hai tanto tempo. E engade algo máis Casciari: os blogueiros da liña B e os seus subprodutos teñen os días contados.

Debo reiteralo: tampouco me convence esa xerarquía, nin ese vaticinio. A cuestión é que existe bastante xente, cada día máis por motivos biolóxicos, que entra en relación coas literacidades electrónicas e cos actos comunicativos a distancia en simultaneidade co seu acceso aos formatos tradicionais e ás literacidades lineais. Digamos que todos os que aínda non alcanzaron a maioría de idade, boa parte deles nativos dixitais, polo menos no mundo occidental. Cabe adoptar, pois, unha perspectiva máis flexíbel.

O relevante é o tipo de pacto que o blog estabelece entre quen o administra e quen sexan os destinatarios del. O pacto blóguico, podemos chamalo así, con pedantería suficiente, incorpora canda el unha serie de decisións que se ofrecen aos lectores e aos visitantes (distinción nada banal). E é máis: ese pacto non se instaura con firmeza. En realidade, o pacto é cambiante, pode modificarse a vontade. O único que se precisa para iso é activar o cambio, sen previo aviso.
As decisións dependentes do marco comunicativo que chamamos pacto blóguico son moi diversas. Unha das máis relevantes é a determinación do suxeito ou suxeitos con voz e a clase de vínculo que se afirme mediante a concorrencia desas voces-suxeitos. Atención: non se está a falar das voces que entren discrecionalmente a comentar un determinado post ou anotación. Esa é outra dimensión. Fálase, previamente a tal continxencia, do feito de que a voz-suxeito pode comparecer como unha entidade singular ou como unha entidade polimorfa, polifónica, polidiscursiva. Así que unha das iniciais acoutacións do pacto blóguico afecta á permisividade sobre a multiplicidade dos suxeitos.

De aí depende outro parámetro fulcral: a autoridade blóguica. Unha lei aparentemente válida sería esta: a maior monoloxismo nas voces-suxeitos maior posibilidade de exercitar a autoridade blóguica (que quedará en mans da voz eminente, case sempre nestes casos equiparábel en termos discursivos e de control á voz do administrador do blog). Outra cousa será a dirección que se dea a tal autoridade, tendente unhas veces a un discurso profesional / pericial / testemuñal e outras a un discurso directamente autográfico e expositivo, ou como dirían algúns, onfalo-céntrico.

Observarase: pero esa delimitación é en realidade trasunto dunha chave distinta, a da ficcionalización (ou non) do blog. Pois non exactamente. Aquí anotarei unha peculiaridade que desde logo converxe coas prácticas escriturais que veñen recoñecéndose co rótulo autoficción. O que quizais ocorra é que o blog se instaura de raíz, en tanto pacto, xusto como iso, como autoficción; unha autoficción que renuncia mesmo á rebaixa do narrativo que é consubstancial a ese modo. Algo así como preasumir a disnarratividade da experiencia, aceptar que xa non é preciso romper ningún relato.

De modo que, de non sinalarse de modo explícito o contrario, queda activada, por defecto, unha advertencia do estilo seguinte: “Canto aquí se diga pode ser certo e pode non selo; pode ser verídico e pode ser inventado; pode ser pensado ou asumido e pode non selo; pode adxudicarse ao emisor anónimo, anickado ou arriba asinante, ou non”. Pero ademais, segunda parte: “A suposta asunción por parte do autor das decisións que caiban respecto ás correlacións anteriores dista de ser un compromiso en firme, pois é susceptíbel de modificación sen previo aviso”. Estariamos, en consecuencia, perante unha autoficción pluscuamirónica capacitada para impugnarse como tal, post a post.

[Publicado co mesmo título no terceiro número do suplemento cultural “Nós” do Xornal de Galicia, (27 de decembro de 2008, p. 4). O suplemento, baixo o título xenérico “A forza do blogmillo”, recolle artigos de Manuel Ángel Candelas Colodrón e Anxos García Fonte, coordinadora do suplemento “Nós” e xefa de Cultura e Sociedade no xornal. Candelas Colodrón presenta un completo panorama crítico sobre os blogs en galego, e apunta que non estar no blogomillo (con blog propio ou como autor de comentarios) significa hoxe non estar. García Fonte, nun artigo titulado “Un mundo sen cancelas” [sic; cancelas, non Candelas] detense nas motivacións que están detrás dun blog e tamén no eixe privacidade / publicidade, para o que cita a idea de Juan Varela sobre as “identidades de dominio público“.
Non lembro a procedencia do cartel soviético que abre o post]

Aquel libro escrito en Reboredo

16 de Decembro de 2008


Vaia. O vello e eu xa andamos por Google Books da man. A sensación é de estrañeza. Alegría? Non. Polo menos de entrada e acabado de saber de xeito casual, non. Escribín aquel libro con man solta, con soltura quero dicir, en poucos meses. Logo veu o ano Dieste. Daquela, 1994, non había blogs, pero xa a xente rifaba ao autor polo exceso de discurso, esta facundia. A algún colega ofrecinlle, non con ese libro pero si con outros daquel tempo, despezar o sobrante e deixar a prosa no esencial, que como máis dun saberá (en particular algúns recensionistas) son as lapelas. Vendérase moi ben ese RDeasOLG, lapelas e exceso colateral por xunto. Nunca pensei que se puidese gañar cartos con aquilo. E gañei algo, como unha nómina se tal. Mesmo chegou a ser finalista o libro do premio nacional da crítica de aquí e (case?) do premio nacional de ensaio de acolá (ai, se eu non tivese tan mala memoria para os adaxos e as contas…). Mas a tiraxe fora enorme. E os xuris probos.

Hai dous ou tres anos dixéronme da editorial que o descatalogaban, que se quería exemplares, que o resto iría a un purgatorio. Quixen. A monografía aínda non chegara á maioría de idade. Tiña apenas doce anos, na práctica non fora presentada nin lida no sistema, ou en sociedade, como diría aquel pensador, aquel vicetiple rouco-cómico que pola hora da nacencia de RDeasOLG silabeaba xa ao público os iniciais embustes do primeiro goberno aznarí. En fin, que con eles, cos libros sobros, fixen unha torre e nela morei uns días de hai dous anos. Até que pasou o impo, até encher o lacrimatorio que ela me pasou acolá pola parte da fiestra baldeira. Agora, coa crise do tixolo, non hai torre. E a palabra é gratuíta. Hei falar cos detectives que van ás vodas. Igual, con iso, abonda para pasearmos o río. Non si, vello?

[A foto de Rafael Dieste tomouna Javier Alfaya, pode que mediados os anos 70]

Eu sei quen son (aprox.)

25 de Novembro de 2008

Non lembro de onde tomei esta imaxe. Tampouco lembro exactamente quen son eu ao entrar aquí. Quixen primeiro ser lándoas ou casas. Observei a rendibilidade de ser unhas veces aquel e outras veces estoutro. Ou os dous por xunto. Ou a súa intersección. Ou o espazo que mediaba. Agora, desde a resurrección, son lándoas. Só. Pero o caso é que esa decisión non é doado que teña correspondencia fóra do espazo dela mesma. Non é sinxelo trasladala a quen le, fágao desde a confianza e unha cordialidade non expresa, fágao desde algunha clase de raro resentimento; fágao desde a indiferencia intelectual, fágao desde algunha forma de proximidade afectiva.
Por que un nick? Por que non o nome directamente, o rosto? Isto preguntoumo onte no traballo unha amiga moi querida. Non o preguntou como obxección. Moito menos para impugnar nada. Era, máis ben, unha dúbida sobre os sistemas comunicativos que a blogosfera abre e sobre os graos de proximidade e responsabilidade entre o que a voz-blog afirma e o que o nome propio real asume ou asumiría chegado o caso. O nick tradúcese a este propósito, así o entendo, como unha declaración relativa á correspondencia non directa entre o dito e o pensado, entre o efectivo e o fictivo. O nick advirte sobre a convivencia de textos adxudicados a un nome que non se compromete plenamente. Que se reserva. Non por introducir a falsificación de nada (nin sequera dunha identidade) senón por debilitar desde o incipit a presunción de que falar nun blog e como falar na vida real. E non é así.
Quero dicir, non ten por que ser necesariamente así. O nick, por exemplo, admite e acolle a contradición interna. E ninguén ten dereito a chistarlle a iso. O nick abre a caixa lúdica e propicia as escalas do eu (1:10, 1:100, 1:1.000). O nick libera tensión aínda que só sexa calzado como un chapeu fungo. Dramatiza e teatraliza o escenario do blog, cancha que non é probabelmente a idónea para a práctica dunha dialéctica sobria e pautada. Escóitese ao sabio Medela Kabuki onte mesmo aló polo comentario 50 (aprox.) dunha anotación do blog de Marcos Valcárcel, As uvas na solaina: “porque a risa, o teatro, ao abrir un terceiro escenario dialéctico nos libera da sobre-abundancia emocional”. E así fai o blog. O anickado e anicado máis ca o desnickado e crecho, coido. E escóitense aliás as voces todas dos case 300 comentarios dun post recentísimo do blog …mmmm…, de Estíbaliz Espinosa, xa teatro en período de aclimatación ao écran (todo chegará), nunha procura ceiba e brava de norma nova. Teatro, si, o de …mmmm…, porque incorpora a expectación in fieri, aínda que sexa unicamente para os conxurados nesa cerimonia, nesa ebriedade, non todos anickados nin agochados por certo.
Por que un nick? Só por iso? Creo que só cando se garante un anonimato sen reservas o discurso é percibido no espazo blogosfera como iso e nada máis: un discurso pendurado de si mesmo. Un discurso que, por selo, depende dunhas condicións de enunciación e dunha identidade, dunha autoría se se quer (nada diso pode ser neutralizado, e ademais non é preciso), de todo o resto de consideracións que se desexe concretar a propósito da ineludibilidade dun lugar desde o cal se di e que permite dicir e intervir… Pero, en calquera caso, ese blog vido da anonimia limita consigo mesmo e coa rede de ideas e de temas, emocións, imaxes… acumulados no marco interno. Fóra, nada determinado, nada tanxíbel. Só linguaxe e mundo.
Porén, cando existe un (re)coñecemento da voz-blog é moi complexo desligala do personaxe sabido ou real. Tamén do que iso representa no plano funcional (a famosa función-autor, que en Foucault tiña un valor redutivo á vez que de configuración dunha autoridade). Hai quen estará satisfeito con isto. Entre eles, pero non só, aquelas persoas que escriben blogs como unha forma de continuidade coa súa actividade profesional, do tipo que sexa, ou como unha forma tamén contigua doutra parcela tamén importante, a sentimental. Aquí, a miúdo, a ecuación “nick = nome real” acaba reducindo a primeira parte desa fórmula a puro alcume.
Asinar blogs co nome real a min paréceme ben, tan lexítimo como facer o contrario, tan gallardo, tan dialéctico…, máis arriscado. Si, tamén mais arriscado. En especial, por que hai máquinas varrendo o espazo exterior. Ora, a idea de presentarse como lándoas supuxo nalgún momento para min a posibilidade de extirpar a cerna do que, para a maioría dos que me len, sexa eu. Na miña familia directa ou no meu vecindario, nas asociacións ás que me ligo ou nos cenáculos nos que conspiro, ninguén sabe que ando por aquí. No 99% das comunidades que len/fan blogs en Galiza tampouco non se sabe. Nalgún 1% restante, ou menos, si. E para esa porción o meu nome real ten un significado bastante preciso que eu, en cambio, non me atribúo a min mesmo como eixe de ren. O nick sería entón todo o contrario dunha máscara, ou sería unha máscara tal como a puido entender só algunha clase de dramaturxia moi antiga.
Iso é: o nick como alegación de pluralidade na propia máscara, no seu aceno invariábel posto aí á dereita, na convexidade da kettle. Como reclamación en voz baixa de sermos varios os que levamos o nome real que nos puxeron (e isto non é Pessoa, ou é Pessoa moi pero moi poluído por Bakhtín). De fastío sobre a autoridade atribuída e de fastío sobre o orneo estepario. De querencia de fratria sorora e de sororidade fraterna, en horizontalidade, en compañía, sen xerarquía, sen púrpura nin desprezo. Na diferenza, habitándomos a diferenza e cuestionando a certeza. Dando e recibindo xénero de toda caste, en pé de igualdade. Leña e rosas só se for en pé de igualdade. Como algúns medievais que debatían e bebían, partimen-vai-partimen-vén a catro ou nove bandas. Rindo, porque o riso iguala (ás veces, non sempre, claro). Querencia de irredutibilidade, si. De novo esa palabra, de novo esa idea necesaria. Aínda que (certo, pero non sempre) a fiinda é só dun, o dono do local, que diría Fragmentos, digo Juan Luis.

[A fotografía tomeina doutro blog que agora non podo concretar]

Palabras extremas

22 de Novembro de 2008

Estiven onte ao serán na Libraría Couceiro de Compostela. Na moi concorrida presentación do libro coordinado por Manuela Palacios e Helena González Palabras extremas: Escritoras gallegas e irlandesas de hoy (Netbiblo, 2008). O volume, plural en contidos e análises, reflexiona sobre algunhas das liñas de debate abertas a propósito da poesía escrita por mulleres das dúas culturas referidas no título: o corpo, o territorio, a nación, a lingua, a identidade, o sexo, a enfermidade, a paisaxe, a linguaxe, a relixión, a sexualidade, a política, o mito, a hibridación, a poscolonialidade… Os referentes son en particular a obra de Chus Pato, Anne Le Marquand Hartigan, María do Cebreiro, Ana Romaní, Mary O’Donnell, Celia de Fréine, Xela Arias, Lupe Gómez, Eavan Boland e outras poetas de Irlanda e de Galiza. Un traballo colaborativo, asentado na irredutibilidade das propostas, as poéticas, os métodos, as obras e as autoras. Un traballo que indaga na posibilidade de xuntar textos críticos, entrevistas, autopoéticas, manifestos, contrastación metodolóxica e teorización no campo delimitado por feminismos e posfeminismos non só baixo o prisma do xénero. Reproduzo, en tradución, un parágrafo dun texto teórico e manifestario de María do Cebreiro (asina a poeta, por tanto) que, na miña opinión, está destinado a ser peza de referencia nos debates por vir. O título do texto é “Nuestro cuerpo es un campo de batalla. El sentido político de la poesía gallega escrita por mujeres”:

Era político, de verdade, o corpo cantado polas mulleres galegas nos anos 90? A miña resposta é que non. Un paradoxo derivado das condicións que instaurou a modernidade tardía é que, ao expropiar de sentido as categorías “fortes”, a palabra política entre elas, estamos na obriga de repetirnos para sermos escoitados —xa non digo comprendidos. Resulta cáseque estúpido ter que precisar qué entendo por política en contextos onde debería darse por suposto. Pero haberá que descender (ou ascender) na escala de concreción todas as veces e todos os graos que for preciso. Ao meu entender, é político o texto que aborda criticamente determinadas áreas de problematicidade. Para simplificar, parécenme especialmente pertinentes o campo das relacións de produción, o campo da desigualdade xenérico/sexual e, para a literatura vehiculada en lingua galega, o campo do conflito lingüístico/nacional.

[Ilustración: Ana Mendieta, “Untitled”, Body Tracks, 1974]