bestiariosArchive for the ‘’ Category

Oviparidade e ideoloxía

20 de Agosto de 2009

 

ovos-desideoloxizados1

 

 

Acaban de informarme. O Conselleiro de LibrePensamento e Moita Liberdade ten mentes de promover en setembro, en colaboración coa Consellería de Medio Rural Libre, un novo control de paternidade/maternidade no marco do que el mesmo redenominou antonte Escolas de Redes Infantís (0-3 anos). Prevese un kit de acompañamento entre cuxos elementos se incluirán, como gancho para a participación, packs con media ducia de ovos azuis importados de Chile, unha libreta de aforro infantil de Caja Madrid, unha noveliña de Kundera titulada L’Ignorance e unha rifa para unha viaxe de tres ou catro persoas a Agadez, onde se poderá ver apurando o paso unha exposición itinerante sobre a cultura dos tuaregues ou homes azuis. Coa foto superior hai idea de facer cartaces na entrada das galescolas desinfectadas, seica. A pregunta prevista é: “Cales destes ovos non son ideolóxicos?“. Ignórase a día de hoxe se tamén tomará parte na consulta a SXPL. O que si se sabe é que os resultados do inquérito serán coñecidos con absoluta dilixencia, pode mesmo que antes da celebración da consulta.

ovos-azuis

O erro Berg

19 de Agosto de 2009

 

kristina-berg1Kristina Berg equivócase facendo o préstamo que fai para a demolición do que foron as galescolas do goberno anterior. Un préstamo por outra banda innecesario, porque o mundo está cheo de galiñas azuis (a da Universidade de Delaware, por exemplo), non sempre asociadas en termos simbólicos ao mesmo que o conselleiro Jesús Vázquez —ignórase se tras inspirarse en Cirlot ou en Eranos, ou ficando só nunha lectura algo perversa, oportunista e cínica do conto de Carlos Casares— atribúe atropeladamente á pita celeste e desideoloxizada. Así que xa temos icona nova para a rede que Vázquez e Mato rescatan do gulag entre lapsus, coñas e desidia estival, con sol moi torero e rojigualdo sobre a nube azul ao fondo do cartaz (por certo, o sea). Documéntase  todo de modo suficiente nestes vídeos da Axencia Galega de Noticias que rexistrarán para a historia, sen deixar espazo á incredulidade de quen veña tras nós, en que consistiu exactamente en fondo e formas este Goberno Feijóo.

Berg non só cedeu aquilo que non se acaba de ver por que motivo é materia de cesión (a diferenza cromática?, a diferenza articulatoria que xa tratou Platón no Crátilo?); que non se acaba de ver fóra dunhas circunstancias socio-culturais como as nosas, claro. Como as nosas postas do revés, patas arriba, dándolle a volta ao escrito por Casares, algo que a estas alturas é evidente que tonifica a libido de quen manda no país. Moi alén da cesión non lucrativa de dereitos, Berg tomou parte no acto gubernativo e acompañou na mesa aos conselleiros Mato e Vázquez, quen, obviamente, utilizaron esa marca (a marca Casares) dun xeito que poderá cualificarse como se queira pero nunca como desinteresado.

A estratexia é, máis unha vez, perceptíbel e barata. Cáptase lexitimidade galeguista (individual, faniliar, institucional…) mediante acordos non descritos nin publicitados, probabelmente tácitos. Deconstrúese, en paralelo e sen rubor ningún, a cerna estruturante do ideario nacionalista, presentando por exemplo a Castelao, diante da súa tumba!, como un rexionalista estetizante. E así sucesivamente por academias, clubes e consellos.

Berg decidiu libremente incorporarse ao traxecto Feijóo, a esa planificación trazada ao milímetro por estrategas que ninguén debe menosprezar na súa capacitación técnica e que case todos sabemos cara onde dirixen a máquina, malia os erros e os despistes concretos dalgúns subalternos no aparato, como os penosísimos na dicción e na formación do conselleiro Vázquez  na súa intervención de onte (a ver o que di a Conferencia Episcopal cando escoite iso de que o obxectivo da Consellería de Educación do Goberno Feijóo é “formar dende o berce a cidadáns librepensadores”, 43-45″ do vídeo ligado; se iso o di noutro tempo o agora vicesecretario da Mesa do Parlamento veriamos a Martínez Camino con escordadura de larinxe terminal) ou outras veces do propio Feijóo, presunto xefe dun goberno obsesionado con muíños de vento.

Kristina Berg, en fin, faría ben en ler o escrito por Damián Villalaín no último A Nosa Terra baixo o título “Piñeiro, Feixóo e o galeguismo“. Na versión impresa do semanario este artigo ocupou enteira a páxina 6 e viña ilustrado precisamente cunha foto na que Piñeiro escoita unha intervención do propio Carlos Casares (a foto pertence ao Arquivo Familiar Casares-Berg). Déixenme concluír co penúltimo parágrafo de Villalaín. Teño a impresión de que vén ao caso:

Se Núñez Feixóo ten algún respeto por Ramón Piñeiro, e eu non quero dubidar de que isto é así, debería ser máis coidadoso á hora de esgrimir o seu nome con finalidades completamente alleas ás causas ás que Piñeiro dedicou toda a súa menesterosa vida. E calquera que coñeza un pouco a obra do de Láncara, sabe que entre esas causas nunca estivo a desprotección da lingua galega nin o bilingüismo harmónico, ese mítico constructo de pai descoñecido por cuxa definición precisa seguimos agardando moitos galegos.

 

[Kristina Berg nunha fotografía tomada por Xoán Carlos Gil na Fundación Carlos Casares en 2008]

Microrroturas (ix)

26 de Xullo de 2009

 

b_black_fly

Afonía

Costara erguerse despois daquela noite. Foi directa a unha bolsa con claudias que deixara Mon a tarde do venres. Había unha mosca de tamaño medio pousada alí, no vértice superior da pirámide verde. Preparou o dispositivo e soltou con forza o dedo, como tantas outras veces. O insecto rebotou por dentro da bolsa. Refíxose logo mentres ela puxo cara de lembrar algo. Ignoraba que as moscas emitisen un son audíbel. Aquela fíxoo mentres ía directa ao cristal da ventá. Laiándose, en efecto. Con afonía. Ollou para ela e puido pensar, como ti vendo a foto: está fóra! E o certo é que estaban.

[A imaxe procede do buscador Cepolina Photo]

 

Quaggas

11 de Xullo de 2009

 

 quagga-south-africa

 

O derradeiro quagga que habitou no planeta morreu no zoo de Ámsterdam o 12 de agosto de 1883. Estas cebras da foto superior non son propiamente quaggas, voz esta de natureza onomatopeica que imitaría na lingua dos khoikhoi ou hotentotes o rincho do animal, senón que forman parte dun elo máis no longo proceso iniciado hai vinte anos para intentar recuperar, sen recorrer á clonación, unha subespecie de cebra que se extinguiu nas planicies sudafricanas a finais do século XIX pola intervención directa do home.

Haberá quen o saiba, eu non o sabía: existe un Proxecto Quagga que tratará de facer ese camiño tan estraño de chegar a borrar por selección xenética as raias dos cuartos traseiros das cebras para que dentro de varias xeracións haxa animais parecidos aos que enchían as chairas do sur de África hai cento cincuenta anos: cebras que só tiñan raias na parte dianteira do corpo, basicamente na cabeza e no pescozo, segundo pode verse na que ao parecer é única foto existente dun quagga real, tomada nun zoo londinense no ano 1870.

Chegados a este punto é probábel que alguna lectora se pregunte polos motivos de eu contar todo isto no blog. Haberá malintencionados que sospeiten que acabarei falando, por vía alegórica, de algo con pendor nacional. Algún conselleiro, que sei eu… Pero non, o único motivo para falar aquí dos quaggas é filolóxico. Pregúntome, desde a inocencia, se a razón de ser dos quaggas, a súa identidade como subespecie, non radicaría antes que na ausencia de raias no lombo e nos cuartos traseiros na súa especialísima forma de rinchar. A cuestión é esta para min: logrará o Proxecto Quagga que as cebras metamorfoseadas tras vinte ou vintecinco xeracións de remexerlles no ADN cheguen a emitir un son tan peculiar como aquel “quaaaaagggaaa!” orixinal. Eu, modestamente e con todo respecto pola ciencia (co respecto que a bioloxía e a xenética non teñen pola lingüística diacrónica), limítome hoxe a deixar constancia das miñas reservas. Digo máis, xa posto: se os quaggas se chamaron así por dicir “quaaaaagggaaa!”, non sería máis lóxico que o proxecto, tal como vai, se chamase, poño por caso, Proxecto Cebras-Sen-Raias-no-Cu? E por se algún repugnante vir co ruxerruxe de que todas as cebras din como mínimo “quaaggaa!” e que os hotentotes tampouco diferenciaban nomes de subespecies de cebras pola diferenza de rinchos porque no fondo todos os rinchos de cebra son iguais, engado: iso vosté non mo di a min na rúa!

O poema é a política futura

29 de Xuño de 2009

 

oswiecim

20 de abril

As palabras da Literatura só se acomodan co alarido da dor, co alarido do pracer.

A consistencia dun poema non pode ser medida máis que por esa concordancia coa materia.

Articular o alarido, introducilo dentro das palabras, esa explosión. Non poder, aproximarse, facelo.

O poema é a política futura.

A política futura é o real.

O real son os habitantes do poema.

Os habitantes da Literatura son anónimos, un pobo futuro.

 (Chus Pato, “Mentres escribo”, Secesión, 2009)

 

No cadro de Van Gogh nin sequera podemos dicir onde están estes zapatos. Arredor deste par de zapatos de labrego non hai nada que marque pertenza ou correspondencia, hai só un espazo indeterminado. Nin sequera hai adheridos a eles terróns da leira ou do camiño, algo que cando menos puider constituír para nós un indicio do seu uso. Un par de zapatos de labrego e máis nada. E, porén…

Na escura boca do luído interior bocexa a fadiga dos pasos laboriosos. Na ruda gravidez do zapato está representada a tenacidade da lenta marcha a cruzar longos e monótonos sucos da terra labrada, sobre a que zoa un rouco vento. No coiro está todo o que ten de húmido e graxo o chan. Baixo as solas escorrega a soidade do camiño que perdura na tardiña a caer. No zapato vibra a tácita chamada da terra, a súa repousada ofrenda do trigo que madura e o seu enigmático rexeitamento no ermo campo do vougo invernal.

 (Martin Heidegger, Der Ursprung des Kunstwerkes, 1952) 

 

[Zapatos en Auschwitz. Fotografía de Paweł Strykowski]

ps. Ana Romaní fala con Chus Pato sobre o libro Secesión no Diario Cultural da Radio Galega (07 07 2009).

Pacto

20 de Xuño de 2009

corpo-estrado5Hai uns anos o amigo Carlos Quiroga incluíu este poema meu nunha escolma que preparou para a revista Mealibra (nº 13, 2003-2004), publicada en Viana do Castelo polo Centro Cultural do Alto Minho. Fora grata a compaña dos poetas que iamos xuntos. Agora reviso a nómina e entre todos os nomes hai un, o de Luísa Villalta, que reconduce o ánimo a outros espazos. Pensaba, e este é o caso neste post de hoxe, en qué modo a (orto)grafía recoloca a palabra poética e algunhas cousas máis. Pensábao en relación con algún texto que escribín para ocasións festivas ou lúdicas en portugués ou en castelán. Algún día hei recuperalos aquí, talvez. Pero o curioso é que no poema de hai anos, o de Mealibra, do que houbo que lembre agora versión anterior publicada nun encarte, comparecen un par de asuntos sobre os que reclamo a atención lectora se non é moito pedir. Ante todo polo que supoñen de vínculos premonitorios con este sitio chamado, coma min, Lándoas. Ou Ländoas, como por gralla se lle foi nun comentario hoxe mesmo a Von der Stein. Que curioso, volto aos nomes, ese intrusismo xermánico. Non o de Von der Stein, porque el é máis da casa ca min. Digo o dos lander. Ou o lánd-oas, que aquí, en galego, é terra de fóra, terra do límite, inculta. O que estaba a indicar antes de que se entrometese a digresión era que Inone Depretto andaba xa arredor e que, como na identidade desta paxinuca, había tamén polo texto un ser-do-ente. Pero hai máis. Ese texto ten orixe na percepción tantas veces reiterada de que a vida, cando se fai morte, é un rexistro aberto e aleatorio sobre o que circula o tránsito de terceiros logo (os recordos, o que fica, todo aquilo que Valente meteu nun poema que titulou “Criptomemorias”). Alegorizaba cos animais mortos na estrada e cun erotismo algo surreal, de xeada e seme. Os animais atropelados, que van imprimíndose como un texto sobre asfalto a medida que pasan as horas, os días, os camións. Cada un de nós, pasando por riba do cadáver esmagado do can, somos demiúrgos que corrixen o texto na páxina do tempo. As vísceras acaban estradas en quince ou trinta metros de contacto neumático. As nosas mans conducen e deciden. Mentres hai líquido no corpo hai desesperanza, grafía.

  

 

 

  

Pacto com o Fazedor

   

A Inone Depretto, no esgoto de Liubliana

 

1.

A geada deita-se nos cômaros na melhor tradiçom dum ready-made pactado com o Fazedor.

 

*       *       *

*       *       *

*       *       *

*       *       *

*       *       *

*       *       *       *       *       *       *

*       *       *       *       *       *       *       e assi sucessivamente.

 

O escrivám deitava a mirada nos teus olhos, e dormias mentres. Dormes ainda deitado/a nele. Abraça o teu corpo deitado e casa prósulas que inscreve na curva da nádega, irremediavelmente pletórico de afectos. A confusom derrama-se na doçura do ser.

[TODOS: —Quanta angústia e erotismo!]

 

Pingotas agora, ilativas:  ·  ·  ·    ·      ·      ·         ·         ·            ·           ©

 

Corpo deitado, cantai.

[TODOS: —Corpo deitado! A cadela na estrada!!]

 

(Dasein. Fulgor e golpe).

(A publicidade está a chegar) /… / (E chega).

 

 

2.

O anseio: ficardes vazios da escultura vossa. // A morte: infusom na doçura do nada.

ESCRITURA: CANTO: GLOTE, cuida o escrivám.

Esvaziará-se o vosso deus na lomba do seu fracasso? // E tu, amor, erguerás da estrada quando cante?, erguerás do leito? // Que hino vai soar?

 

 

3.

Na latitude das vísceras derramadas: existência, desvairo. Litoral morto*. A confusom das musas no asfalto —km 73—: prósula vermelha que instala o acaso.

Cantai-lho aos que se deitam na inópia do ser doente.

 

[TODOS: —Corpo deitado! A cadela na estrada!! Um ready-made pactado com o Fazedor!!!]

  

 

   _____________________________________________

* G. Trakl: “um litoral morto em silencioso mar” (op. cit.).

  

Poe na Granell

26 de Maio de 2009

cartel-maraton-092

Mañá mércores desenvolverase na Fundación Granell de Compostela a xa tradicional maratón de lectura que organizan sempre por estas datas de maio. Nesta ocasión o autor homenaxeado e lembrado será Edgar A. Poe. Penso ir por alí e talvez ler algo da prosa crítica do bostoniano. Se me deixan, claro. Recoñezo que pode resultar raro facelo nun acto deste tipo, pero non só os contos son interesantes, non só os poemas. Igual leo a “Filosofía da moblaxe”, onde Poe compara a maneira de entender a decoración interna de diversos pobos europeos e dos propios norteamericanos (di por exemplo que os rusos deixan as habitacións sen móbeis; e di que os españois abusan das cortinaxes, ao que engade esta frase pouco morna: “segundo corresponde a unha nación de verdugos”). Claro, todo iso, refírome á cuestión xeral da ocupación dos espazos habitacionais, ten repercusión logo na configuración dos interiores nos que ocorren cousas, cousas como que un corvo entre no cuarto dun poeta (con cortinas de seda, por certo) e vaia pousarse sobre un busto de Palas, cousas como as que ocorrren na sobrecargada Casa Usher.

Resulta simpática esa percepción dos estereotipos nacionais, xa tan cultivada no século XVIII, entre outros polo case sempre serio Emmanuel Kant en tratadiños como as Observacións sobre o sentimento do belo e do sublime. Neste libro lese, por voltarmos ao de antes, que os españois son tan temperamentais como extravagantes, motivo polo que carecerían de capacidade para o cultivo das artes e tamén das ciencias. Como en Poe anos despois, en Kant non é doado falar de España sen referirse á cor do sangue, por iso saen de inmediato no seu discurso as referencias esperábeis: corridas, duelos e autos de fe. Curiosamente, todo o que tamén retomarían de mil e unha maneiras na súa narrativa tanto Granell coma… Valle.

E é que si, en efecto. Como as cousas son sempre azarosas a propósito dun surrealista debo engadir algo notábel que me aconteceu aínda onte. Xantei apacibelmente con Dru Dougherty, prestixioso valleinclanista e profesor en Berkeley, e comentei con el os plans para o mércores. El decidiu sumarse ao acto da Fundación Granell se remataba antes uns compromisos. E despois acabou contándome unha historia que ten algo de inverosímil pero que é rigurosamente exacta: a orixe da súa aproximación a Valle-Inclán nos anos 60 nun college do norte de Nova York (lecturas das Sonatas) e o feito, estraño, de naquel momento ler el e estudar naquel lugar La novela del Indio Tupinamba (1959) a primeira das tres que escribiu Granell. Non só iso: a persoa que o levou a facelo, a persoa que conduciu a Dougherty a esas lecturas, foi Elton Anglada Segarra, o fillo que Amparo Segarra tivo antes de partir ao exilio. Amparo, si, a compañeira de Granell.

Creo que non mencionei que das paredes das habitacións da Casa Usher penduran grandes tapices. É curiosa a correlación entre tales tecidos e o sangue sacrificial en Poe. Como tamén o é en Granell a brutalidade dos clérigos e a súa permanente proximidade á idea do sacrificio, a súa bestialidade. Sacerdotes, bruxos, xamáns… como os do Paxaro Pí. Velaí ese Fraile de Zurbarán (1946) do cartaz, a súa animalidade entre entomolóxica (mantis?), metamórfica en dirección arbórea e pre-(post-)Disney. Non lembro ben agora mesmo se no Pazo de Bendaña hai cortinas. Dá algo de medo pensalo. 

[Cartaz da maratón de lectura E.A. Poe na Fundación Granell, mércores 27 de maio de 2009]

 

ps. Pois todo transcorreu segundo o previsto. Veu tamén connosco outro californiano, Mark, que leu o relato “O gato negro”. Dru leu, tamén na lingua orixinal, o poema “As campás”. E eu lin, por non me desmarcar tanto deste blog, algo da prosa crítica de “Marginalia”. Interesante onde Poe retruca a Montaigne ou a Novalis, sempre para reforzar a entidade autorial, a figura do control absoluto do artificio verbal (razón ou beleza segundo se trate, respectivamente, de contos ou de poemas). O autor existe, Poe non o dubida. E non só existe. Ademais, exerce autoridade, dominación sen paliativos sobre os lectores, sobre cada lector. De modo que, contra Novalis, o tema non se impón nunca ao autor; e contra Montaigne: se non se sabe exactamente o que se pensa e como se pretende desenvolver na escrita o mellor é non escribir. A literatura en Poe: cálculo infinitesimal. Sempre mo pareceu. E iso, agora, distánciame del algo máis que  antes. Engado algo: estiven pendente no tempo que alí pasamos de en cantos textos dos lidos por outras persoas aparecían cortinaxes. Alcanzo unha conclusión sobre isto. Sen cortinas e tapices Poe non sería Poe (27 05 2009).

Teatro proício 3

18 de Marzo de 2009

Fin de Lándoas etc.

Momento central
19,40 h. da xornada electoral referida. O mesmo espazo cúbico do momento inicial, envolto agora nunha luz como de placenta asnal, amarelecente por tanto. O público, que na parte anterior non chegou nunca a gozar dunha posición axeitada nin cómoda para seguir a obra, por rodear en O a alta mesa camilla central na parte baixa do escenario, na mellor tradición Fluxus 70s, pasa agora a situarse nun lugar que para algunhas sensibilidades podería parecer de privilexio, por canto supón ascender no cubo e colocarse na superficie cenital do mesmo, en toda a súa extensión. Orabén, sería discutíbel tal condición de privilexio. De feito, unha parte dos espectadores nega a colaboración e abandona a sala de San Marcos (dez ou quince destes son reclamados polo seu nome e dni por unha furgoneta azul con megáfono exterior que rube a cen a costa vindo de San Lázaro: last-minute carrexo?, desgraza familiar?, ignórase). Outros fican na sala, pero deambulan abaixo, como nunha circunferencia ou espiral circunscrita á mesa camilla, facendo roda, se cadra maledicente, ao xeito de groundlings non plenamente decididos a quedarse. O caso é que un sector moi amplo do público accede á proposta da Directora de Escena e ocupa o lugar cenital mencionado, aparentemente de privilexio, segundo xa se dixo nesta didascalia. A pega, motivadora da sedición parcial, é que esa posición pública pasa a ocuparse por suspensión corporal. Con efecto, cada espectador/a aparece pendurado/a dos nocellos a xeito de Pipistrellus pipistrellus, isto é, como unha pequena colonia de morcegos ananos (arredor de cento once, cento trece individuos). Perigo de caída non hai ningún, razón pola que incluso acceden, os pipistrelos humanoides, a que os tremoístas lles aten os pulsos nas costas. Por se acaso algo pasar, portan, iso si, sostido nas manciñas á altura do óso sacro, cadanseu pequeno abano de Manila a xeito de penuxe caudal. Reitérase que o perigo é limitado para os individuos da colonia, por canto desde a posición cenital até os cabos de groso aceiro que sosteñen o jacuzzi hai non máis de tres metros de distancia. Malo sería que en caso de caída os pipistrelos non puidesen reaccionar e alcanzaren con algunha parte do corpo un deses cabos. É máis, a dirección de escena (isto non se dixera até agora), como medida precautoria invisíbel estendeu xa no momento inicial unha ampla malla metálica 9 x 7, un metro por baixo dos cabos de aceiro, de modo que nin o tipo do jacuzzi nin o cátedro en manguites do monociclo circense pasaron nunca perigo ningún como frontispicio distópico da farsa. Aliás…, aliás nada. Abonda! Só unha outra consideración. O público contempla agora o jacuzzi (envolto durante o momento central nunca especie de arielita que o protexe dos elementos e do guano quiróptero), o teléfono glauco e a mesa camilla en picado cenital. Para evitar seren cegados pola brillante epiderme craneal do Académico, levan todos lentes de sol. Os groundlings fican aló embaixo/enriba nunha anamorfose que para os morcegos máis centrados podería describirse así: hai un planeta central cun tipo dentro, logo, atrás, como nunha eclipse hai un satélite con protuberancias periféricas (a mesa de autopsias) e, ao fondo, móvense corpos astrais, meteoritos, lixo espacial. Fosbury salta agora para eles dun xeito epifánico e como sen mérito: por baixo do listón. Tres ou catro pipistrelos son incontinentes emocionais e vendo esas imaxes ceden a unha ouriñaxe secuencial, ampliada a vontade e segundo o grao de perversión individual a todo o momento central da peza. A fluencia minxitoria deslizándose corpo arriba até faciana ou guedella (segundo constitución e idade dos incontinentes) e logo caendo en mélica pingada sobre o tapete azul da mesa camilla fai que acorde da sesta o Intelectual Morto, quen declama como recén chegado de ultratumba “Oye, patria, mi micción!” en castelán do que en tempos fora arrabalde da Gaiteira (con caída de velar implosiva). Os obreiros do porto exterior voltaron ao traballo. Do coito tectónico colexiado e da epéntese de iodo nas praias sobrevoadas de Bens, Malpica, Gures, Corrubedo e A Lanzada —Eros polítropo, Chibo raptor, voo nupcial de sesta plurilingüe e multiorgásmica— naceu, en acelerado portento biolóxico, un bebé multicontinental, multirracial e polifónico que medra dous anos por minuto e sorprende en primeiro lugar á nai que o krew, unha fermosa muller de Carnota que ha lembrar á Cecilia d’O Castro – Sargadelos, serie 1984, entre exipcíaca e atlántica, poderosa. É unha nena a criatura. Póñenlle Orquialxia da Emancipación Relativa Fanada Wyspianski Paredes Mbengue da Silva Paruhum Ledo (en adiante, Orquialxia da Emancipación Relativa Fanada). Desempeñará un papel relevante no momento final da auto-farsa. Seguen no escenario os personaxes do momento inicial, pero incorporáronse tamén Galicia Milindres, o Sistema Literario e a Inocencia Pública. A medida que avanza o momento central aparecen outros personaxes, segundo se irá vendo.

TI > [Nefroloxicamente húmido/a] Xa estamos!

A INTELECTUAL DESMARCADA > [Baixo o paraugas negro] Mexan por nós e dicimos que chove [Riso breve].

A INOCENCIA PÚBLICA > [Simultaneamente. Baixo o paraugas verde] Nunca choveu que non escampase!

GALICIA MILINDRES > [Simultaneamente. Paraugas amarelo] ¡Llueve sobre mojado! Co Patrón non pasaban estas cousas. [Riso].

O SISTEMA LITERARIO > [Ton empírico malia reflexivo] Ben sei que non me corresponde a min dicilo, porque eu non valoro, eu constato. O meu é ver e calar, nunca exercer a crítica. [Pausa]. Ben o sei, pero hoxe… se calo rebento. O caso é que a esta peza se lle vai toda a forza dramática pola boca teatral. Moito espectáculo, moita pantalla, moita danza quieta e pouco drama. Que se fixo do diálogo? Da tradición moral-sacramental e dos seus repertoremas que se fixo? Pero sobre todo, quen paga isto? Non me dirán que todo é unha montaxe de don Arengas.

O ACADÉMICO > Oiga, un respecto!

O SISTEMA LITERARIO > [Con retranca pouco sistémica] Home, falou a institución… Non foi sen tempo, señor. Aínda que un esperaba outra actitude e outra gallardía da(s) súa(s) parte(s), e non llo digo só a título persoal.

O INTELECTUAL INTEGRADO > [Paraugas vermello. Vaticinante] Meu deus…! Aquí aínda vai pasar algo.

A POLITOLOXÍA ILUSTRADA > [Incorporándose ao xuntoiro] Que quen paga isto? Eis a única cuestión de peso que se pronunciou arredor desta mesa desque comezou a comedia.
LÁNDOAS > [Emerxe outravolta para recuperar o fío metateatral. Ti volves brincar na cadeira, diante da túa computadora] Non é comedia, que é farsa sacramental. [Dío silabeando, e xunta sen querer, ridiculamente, o -sa de farsa co sa- de sacramental: far – sasa – cra -men -tal] Fóra do cal, ten razón o Sistema. Aquí non hai drama, señores, non hai dialéctica. E a culpa é, claro está, da Directora. [Tusidos reiterados, de discrepancia]. Se me deixasen a min só, verían vostedes o que era a forza dramática. Pero ela non. Ela [pedante] deturpa o dialóxico. Todos acabamos sendo como bonecos de ideas fixas sobre o escenario, sen tensión interior, sen conflito íntimo nin na conciencia, nin no peito, nin nas éngoas. Claro, á señora Directora [retintín e espavento esaxerado] interésalle o efecto teatral, a interacción escénica, o sampler, a luminotecnia sen emoción, a suxestión pop, o ruxe-ruxe coral e o salto de altura repetido e repetido. [Berra] Sen paixón ningunha! Traizoa a tradición!

A DIRECTORA > [Desde abaixo, que para o público é arriba] Vostede a calar, langrán! Isto non é Marat-Sade, por moito que haxa un tipo na bañeira escribindo unha redacción de tema libre. Aquí o autor non pinta nada. E, ademais, vostede nin autor é. É per-so-na-xe, como o tipo do jacuzzi, outro bobo con ínfulas de ira-do-pobo, igual que vostede, só que con pasta e cínico, con moitísima pasta e moi cínico. Así que deixe de presentarse aquí como o factótum do couso, señor Weiss. Ou queda só en vinculeiro de Rubia Barcia e o tres-en-uno ferreteiro? [Aceno frívolo-burlesco de medio corpo para arriba mentres mo di. Logo dá media volta e farfalla algo, coido que isto]: Tal para cal, maragato e medio! [Acciona o sampler agora e repite, distorsionándoo, o discurso de Lándoas, ou sexa, o meu. Repíteo varias veces… Risada longa da Directora, aplaudida por unha das gavelas de ñáñaras peripatéticos que non dá decidido se fica no teatro ou marcha de tazas. Queda ecoando a miña frase distorsionada no sampler “Ela deeeeeeeeeeeturpaodialóxico”, “Ela detuuuuuuuuuuuuurpa odialóxico”, “Ela deturpa turpa turpa turpa…”].

LÁNDOAS > [Aparte] Heina sacar no meu blogue á tipa!

GALICIA MILINDRES > [Almibarada e algo prima donna, simula dar unha coitelada pero non perde o sorriso histórico] Ay, yo me pido el papel de Carlota Corday. [O tipo do jacuzzi altérase e váiselle un borrancho na redacción. O seu auxiliar, atento a todo, acude solícito no monociclo cunha restra de folios limpos. Entra na arielita e deita unha presada de sales de baño por toda a parte. Algo desa caspa olímpica cae na mesa camilla, segundo xa se dixo, tamén sobre Galicia Milindres, que nese momento declara:] Tráioche os nomes, Marat!

O CORO QUIRÓPTERO > [Máis de cen voces, unísonas] Gloria a deus nas alturas! [Neste momento soa o teléfono glauco e comezan a moverse as aspas do aeroxenerador, lentamente de principio, sen efectos perceptíbeis sobre a sala durante os primeiros cinco minutos alén do bambeo que empezan a experimentar os colgados. Continúa a chuva de caspa e auga de jacuzzi]. Eses paraugas! Non se ve nada!!!

A INOCENCIA PÚBLICA > [Dramática de vez] E lo? Somos personaxes todos? Eu tamén? As nadas reptantes tamén? [Olla para o chan] Esqueceuse de nós a Natureza? [Pausa] Quen carafio manda aquí?

O TIPO DO JACUZZI > [Próelle o lombo e usa unha rascadoira vermella. Olla reiteradamente cara a abaixo mentres o fai. Finalmente berra, molesto pero engolado] A ver se calan a boca aí abaixo. [Pausa e subidón de clase despois, entre quixotesco e cínico, entre Señor Vences e Laudamuco] Chamo aos corazóns nobres, como fan adoito os grandes medios en momentos centrais da vida como este que representamos no gran mercado do mundo. Eu teño por norma cumprir coa miña responsabilidade: rañala, mollar os pés, gardar a roupa, compor esquelas e facer de BT. [Sube desde a mesa camilla neste momento unha minestra de murmurios e comentarios. Pausa. O ton agora pasa a ser de tenente coronel] Calen, coño! Van dar o resultado das enquisas a pé de urna!

A SOBERBIA POLÍTICA > Pois mira ti! Como se iso tiver algún interese para nós. [Pausa] Pan comido.

A INOCENCIA PÚBLICA > BT? [Tose].

O ACADÉMICO > [Burlón] Si, BT. Claro que BT.

GALICIA MILINDRES > BT, banda transportadora, correa de transmisión, mulleriña. Faino como dios ahí onde lo ve. No le sé cómo, pero hasta autobuses del Ebro mobilizaron os que pagan para la movida nuestra en la precampaña. Que ben saíu todo! Que contenta quedou Rosa! E Paco nin lle conto! [Risada].

O TIPO DO JACUZZI > Silencio, Milindres!

[Cae un quiróptero polo exceso de acaneo eólico. Era o máis próximo ao muíño. Mentres descende, intenta alzar o voo, ou como pouco pairar a media altura, mediante un movemento compulsivo e mecánico da penuxe caudal administrada pola equipa de tremoia-atrezo. Non o consegue. Sesenta e tantos anos, elegante, baixote, discreto na caída, diríase mesmo que digno. Da súa boca non se oe unha palabra de queixa ou medo. Ruído apreciábel no impacto, que é dobre: primeiro nunha beira da malla e logo, tras rebotar nela e subir momentaneamente como medio metro (instante que dá azos caudais ao pipistrelo), nunha beira do escenario. Este último ruído é menos metálico, máis serio. Cae xusto a carón dun grupo de casulos metamórficos. Fica quieto no chan, como morto].

CASULO METAMÓRFICO > [Voz profetizante, como de xornalista deportivo despois de rematado un partido] Víase vir.

A INOCENCIA PÚBLICA > Pobre pipistrelo!

O INTELECTUAL INTEGRADO > Dioloteñanagloria!

[Óese aquí de novo a risada longa de Medela, que vén súbita desde Lobeira sobre serras e vales. Dial radiofónico a procurar emisora. Radio Voz, RNE, COPE, Radio Galega… Sinais horarios das 20 h. Anuncio de inquéritos. Montaxe: sete minutos de cortes. O público empeza a amosar incomodidade cervical e problemas respiratorios. Toses compulsivas, como entre dous movementos dunha sinfonía de Sibelius. Por certo, soa de fondo, moi baixa, Finlandia, op. 26: andante sostenuto, allegro moderato, allegro, nove minutos longos (por tanto dous máis que os cortes informativos). Proxéctase asemade na pantalla do fondo unha entrevista televisiva a Th.W. Adorno, en alemán con subtítulos en finlandés, na que se desprestixia a música de Sibelius. Unha dama do público en posición quiróptera recita de memoria, parte inicial en francés e parte final en portugués, o capítulo “A estética tradicional como irreconciliábel coa arte actual”, da Teoría estética (1970) do francfortiano. Tamén lle leva sete minutos. As toses aumentan en especial en dous momentos: cando menciona A colonia penitenciaria de Kafka e cando se fala dos risos en Final de partida de Beckett. A dama recitadora, extraordinariamente delgada e móbil na corrente eólica, viste unha saia gris longa que lle cubre o rosto. De non ser pola arquitectura obtusa dos xeonllos semellaría unha lámpada parlante de deseño milanés. Sábese aproximadamente quen é, ou onde está, apenas polas liñas de miradas cruzadas entre o conxunto dos espectadores pendurados. Segundo vai dicir as derradeiras palabras do capítulo, cae tamén por efecto da lufada, cae como unha folla lenta de ameneiro, como nunha danza irónica de Palucca durante os bombardeos de Dresde. Mentres descende até o escenario, allea a toda xesticulación, declama: “se é que alguma vez pôde chegar de outra forma].

O CORO DE MORCEGOS > [Máis de cen voces, pero dúas menos que antes, ao unísono] Sáquennos de aquí!! Imos morrer todos, como nunha peli de Bruce Willis furioso!!

SANTA MADRE > [De mitra e incensario, con acólitos como recén saídos dunha sesión de terapia electro-convulsiva. O vento zoa mil zoares] Pipistrelos de pouca fe! Deus apreta pero nunca afoga. Estes dous que caeron fixérono por todos nós, nun sacrificio nobilísimo que os conduce á vida eterna. O vento é fonte de vida, é alento divino, plusvalía de isobaras. Confiade no Altísimo para que as xunte co seu debuxo preciso sobre cuíñas e castros, sobre cabos e esteiros, desde o Courel a Compostela con dixitación perfecta de megawatios de amor. Pai, Noso Señor, fai que o nordés sexa nordés na Capelada e o suroeste entre aurífero nas rías e lucre mesmo os vales agochados. [Caen seis ou sete máis. O tipo do jacuzzi abandona a oblea a todo correr, tapando cu e sexo con senllos suplementos culturais que tiña alí apartados. Coa sección “Letras No Ficción” dun deles oculta a parte dianteira e coa sección “Letras en Galego” doutro suplemento fai o propio co zafanario. Fica pois a arielita deshabitada. A auga conxunta de jacuzzi e chuva cae a eito sobre a mesa camilla e desátase unha certa desorde anímico-política. Os tertulianos todos, incluída a Politoloxía Ilustrada e unha recén chegada Mentira que non abre a boca, suben á mesa porque as cadeiras tamén foron caendo. Usan pastecas e poleas para recuperar caídos. Compoñen un grupo que finalmente remeda o tableau danzante do Géricault na Balsa da Medusa, como unha patera camilla, pero non se sabe a quen fan sinais cos panos]. Confiade no Altísimo, fillos! Confiade na magnanimidade do seu aloumiño ventoso. Vaiamos todos xuntos da man en comuñón: comunidades de montes, poderes públicos, asociacións de viciños, banca e caixas de aforros, parafarmacias e multinacionais da enerxía, cooperativistas e construtores, xornalistas e quiosqueiros, pensionistas e ecoloxistas, dentistas e burócratas, bipartito e dióceses, moinantes e intelectuais. O vento é de todos e todos somos vento, todos somos Igrexa! [Caen tres máis. Logo dous. A mitra vai boa que voou. Collérona os operarios do porto exterior. Un caboverdiano que coidaba de Orquialxia da Emancipación Relativa Fanada intenta calzarlle a mitra, por protexer á nena, pero o bebé é xa de obra de vinte anos e o perímetro craneal seu supera o do arcebispo. O caboverdiano tira coa mitra. Dous gatos chutados de Penamoa fan disputa por ela no momento en que na pantalla do escenario coagula un sorriso que xa non val un pataco. O gato sen mitra cruza o escenario e fabula para si: “República e independencia ou nada”].

A INOCENCIA PÚBLICA > [Arriba, na mesa, caendo da burra e movendo un pano en dirección oeste, o que fai que emerxa un peito redondo e materno por baixo da blusa rota] Weiss, que nolo conte todo Weiss!

CORO DE CASULOS > [No chan, case afogando en metade da tormenta] Tarde piaches!

[Riso pánico de Medela, agora desde a Praza do Azougue de Betanzos. Tras parolar cos restos de Andrade o Boo, en San Francisco, avanzan ambos en dirección ao Lastras. Un gato cunha mitra suxa pasa fulgurante entre os peronés enfraquecidos do conde eumés no momento en que se dispuña a subir os chanzos da taberna. O ruído da osada contra helmo e loriga conmove ás vellas que fan fiada sen fío pé da fonte. O riso de Medela dura e faise nesa altura pancreático, carnal. Inopinadamente, o Azougue énchese de xente, tras a porta do Lastras pecharse ao mundo. De xente que accede desde oito rúas ou ruelas que alí embocan. En silencio, con cadanseu móbil na man. Veñen de Xinzo e de Viveiro, de Zas e de Baiona, do Barco e da Fonsagrada, de Melide e de Melón. Son unha ciberturba e ninguén sabe de donos].

[Mentres, no espazo cúbico envolto nunha luz como de placenta ovina, cae o jacuzzi. Caen doce pipistrelos máis. Cae a malla. Quen negaría que aquí remate o momento medio do auto sacramental intitulado Fin de Lándoas?]

[Na fotografía, morcegos da Galitzia ucraína profunda, doutra clase distinta. Este texto é un perpetuum mobile. Modifícase sen previo aviso e reformúlase sen pausa. Continuará?]

O rito mecánico do Paxaro Pí

15 de Marzo de 2009

Hai menos dun ano que a Fundación Granell presentou a exposición comisariada por Eugenio Castro O Paxaro Pí e a lingua dos paxaros. Son consciente da relación difícil de Granell co discurso prevalente na cultura de noso. Son consciente da complexidade de procurar alternativas a ese problema, que existe e vén de vello. Internacionalismo e nacionalismo, malia todo o que se diga, só conxugan ben cando a razón é libre de lastre. E o curioso é que aí está o horizonte. O único horizonte que temos. De modo que é difícil, xa digo. Logo están as biografías, por suposto. Granell marcha a Madrid para estudar música con só 16 anos cumpridos. Logo vai e vén, naturalmente. Non xustifico nada. Quen son eu? Limítome a apuntar que falei diso con Granell.
Coñecino nos anos 90 en Pontevedra. Rimos moito. Estaba tamén Filgueira Valverde aquel día. Un foi descubrindo que hai vidas e vidas. Nas nosas, en xeral, hai filfa, trienios e moita tutela. Nas deles, en xeral, falo dos antifascistas, houbo capítulos, outra liberdade, valor. Un deses capítulos, por ilustrar, lido nos seus biógrafos e algo máis. Escribo de memoria, sen determe, e podo confundir datos. En 1934, mobilizado no exército que reprime a revolución de Asturias, Granell (22 anos, militante de Izquierda Comunista, un dos partidos que no verán de 1935 converxería no Partido Obrero de Unificación Marxista) recibe ordes de incorporarse a un pelotón de fusilamento. Négase a fusilar obreiros, mineiros. Consello de guerra e condena a morte para el, como era plenamente previsíbel e el propio ben sabía. Vano fusilar, é inminente o momento, pero ignoro se por casualidade a sentencia chega a oídos do xeneral Rogelio Caridad Pita, viciño seu nas proximidades da Praza de Pontevedra coruñesa cando a familia Fernández Granell moraba alí, antes de se trasladar a Compostela. Iso sálvao. A Caridad Pita fusilaríano os fascistas o 9 de novembro de 1936 no castelo de San Filipe, en Ferrol.
Hai un ano, traducín un texto de Granell de comezos dos anos 50, un texto para min extraordinario do vello trotskista (un foi trotskista de belvedere no vasto período 1977-1979, sáibase se se quer). Traducir é un exercicio complexo, un corpo a corpo do que persoalmente podo dicir que nunca saio satisfeito. Quizais un dos días máis felices desas prácticas foi aquel no que me puxen coa prosa poética de Granell El rito mecánico del Pájaro Pí. Está editada como encarte trilingüe (castelán, galego, inglés) no catálogo da exposición (Fundación Eugenio Granell, 2008). Eis a parte final desa prosa en tradución ao galego:

A negrura selvática é propicia á proba suprema. O rito celébrase ás escuras. Nel nunca intervén o Gran Sacerdote. O Gran Sacerdote non é senón a aparencia que serve para agochar unha áspera verdade: A verdade consiste en que os dous pequenos sacerdotes xémeos, axudantes seus, son os posuidores da chave ritual.

No abrente, pasada a gran proba, só permanece un dos dous pequenos sacerdotes. O outro xace exsangüe, se ben aínda palpitante, no porto de laranxas de Valencia. Unha lene lapiña escintílalle no cello. É a marca que aviva o seu enxeño folclorista.

Neste punto xusto procede efectuarse a decapitación póstuma do corpo fornecido. Se xa decapitado, o corpo provisto ausentarase veloz. Entre árbores, flores, insectos e follas medra e ensancha entón unha branca poeirada. Paseniñamente, elevarase o ofidio que cerca nove veces a pirámide sen endexamais a tocar.

A proba suprema, celebrada á noite, careceu de cocuis: por tanto, de luz. Isto quere dicir que ocorreu na data seguinte a unha erupción volcánica, á vista dos cómputos.

Velaquí como foi o acontecido en plena paréntese nocturna: O sacerdote axudante fornicou coa sacerdotisa axudante, que sempre fora presentada e tratada como sendo outro sacerdote macho secundario. A proba suprema, cabería dicilo, realízase ás cegas. Aspirando, con obxecto de propiciar o dobre encontro. Apalpando, para trocar amor en sacrificio. Despois do coito, o sacerdote arrinca o sexo á sacerdotisa, servíndose para isto de finísima folla de obsidiana. Vibra e fosforece. É un cocui, o único na inmensidade interminábel do escuro. Servíndose agora dunha fina culleriña de xade érgueo até os seus labios, untados previamente co óleo de polpa de aguacate. Xa se pode interpretar o porvir. ¡Albízaras, albízaras! Así o sacrificio convértese en aloumiño.

Namentres, no frío silencio que nace da noite, o Paxaro Pi manipula o resorte vexetal que funde ao diurno o nocturno; a máquina que serve para atizar ciclóns e grazas á cal mesmo se pode, de así querelo, borrar a memoria.

Todo se renova. Todo continúa. Todo se repite. Todo segue igual. O ciclón é ciclón, o volcán terremoto, a selva é o río, o río é o volcán, o día é o ciclón, a noite xa non é máis noite ou si o é aínda. Ao manexar a máquina de seu, o Paxaro Pi extasíase. Fica envolto nun turbillón de miraxes que xuntan nos aires as cúpulas urbanas de Coria, Burgos, Guanaxuato, Soria, Manila, Charleston, Valparaíso, Lima, Bogotá e Xerez da Fronteira baleiro de dentistas e ciganos.

Reina a máis estrita orde lóxica.

Unha vez fecundado o Paxaro Pi, que é paxaro-nube, que é paxaro-chuva, que é paxaro-pedra, que é paxaro-puma, que é paxaro-espello, a súa varonil palmeira capital rega as terras. A maquinaria de follas, raíces, aves e luces non fai máis que engulipar luscofuscos e auroras.

Se bate as ás, o Paxaro Pi abanea o volcán.

[Eugenio F. Granell, Pájaro Pí, 1954]

Lupe Gómez, fascículo 3

9 de Marzo de 2009

Rematan entregas con varias propostas do B:

Bailar: baile e danza son os nomes autorizados da unión sexual. Representan a ocupación corporal do espazo e son como unha cifra en miniatura da vida e dos procesos polos que coñecemos e recoñecemos (non só os corpos, pero ante todo os corpos). En Lupe, como en Matisse, a danza non se concibe á marxe da nudez e da circularidade. Nos textos de Lupe, mesmo se o eu espido baila en soidade, hai sempre ou invocación a algunha esfera ou chamada ao baile compartido, ao coñecemento común, á unión sexual: “Bailo para que os demais bailen” (entrevista en Do lado dos ollos). Outras veces o que importa é a contemplación, adoito alucinada: “Hai catro cabalos / na miña habitación / danzando” (Pornografía). Por certo ese poema ten un título soberbio: “Hípica”. Vou confesar que unha das cousas que máis boto en falta nos libros posteriores de Lupe son os títulos dos poemas, en xeral magníficos.

baleiro: o baleiro é a incomunicación, o sentido común paralizante.

bar: sílaba empregada polos gregos para, mediante xeminación, determinar o eido escuro dos que non falaban a súa lingua nin a entendían. Os bárbaros son os outros, sempre. O mesmo que os nacionalistas. Nun bar non hai outredade, supostamente. A poesía dos 90 confiou na posibilidade de fundamentar unha poesía pública sen l, unha poesía —por tanto— púbica, de bares, de pubs. O bar non é a academia nin é o ateneo, non é ágora nin stadium. O bar como territorio íntimo onde compartir a palabra. O bar como gaiola libre de culturalismo. Lupe dixo: “Non me gusta o misterio que entraña a poesía difícil e culturalista”. Teño escrito algunha vez a propósito desta poesía de simposio, de convivio, de banquete, desta poesía simposíaca converxente coa conversa e coa música. A súa xeira semella esmorecer.

beber: beber é un acto necesariamente dionisíaco en Lupe. As galiñas beben pouco e mal. Por iso non saen nos seus libros.

beleza: é unha obsesión menor en Lupe Gómez. A beleza non está no corpo senón na descuberta e na mostración do corpo.

berro: Parece ser que Munch pintou catro ou cinco berros, razón pola que importa menos o roubo do Museo de Oslo. En Lupe hai moitos berros máis e, ao parecer, as súas motivacións están menos claras que no pintor noruegués. Isto pensaba explicalo na letra K, a propósito de Krakatoa, pero como non vou dar chegado alí será cousa de incorporalo canto antes. Lin hai uns días que o ceo pintado por Munch nos seus cadros era o ceo real daqueles días en Escandinavia, un ceo vermello. Durante meses pairaron no aire frío do norte as partículas que botara fóra o volcán Krakatoa, situado a milleiros de kms, nunha illa próxima a Sumatra. O volcán estoupou e matou corenta mil persoas, provocou un maremoto e, tamén, os cadros de Munch. En Lupe o berro está igualmente asociado a unha realidade externa estraña e inaturábel. O eu que berra nos seus textos é un eu-muller en movemento, un eu-que-corre, por dicilo en alemán. Corre e berra. Case toda a poesía de Lupe Gómez ten fortes contidos e implicacións plásticas. É pintura. Chama a atención a escasa representación da muller en movemento na pintura e en xeral na iconografía de Occidente (moito me temo que en Oriente a cousa pode ser peor, acaso coa excepción da India, onde os brazos poden ser os radios do cosmos, non sei). Inclúo aí a pintura revolucionaria, a pintura mural mexicana (non sempre), por exemplo. Piedades, maternidades, esfinxes, venus, duquesas, prostitutas… todas se aboan á quietude sedente ou tendida. Ou, en todo caso, a un andar que olla cara atrás, como o anxo da historia en Benjamin, como as vitorias e as pestes na iconografía romántica. Só o expresionismo corrixiu algo esa pauta. Correr cara adiante e berrar levantando as tetas é algo relativamente novo. Só as mulleres pintarán mulleres que corren, berran e ollan o futuro para destetarnos a todos do pasado patriarcal.

[Volcán Krakatoa e Dos mujeres corriendo en la playa (1922), de Pablo Picasso]

Microrroturas (viii)

7 de Marzo de 2009

Desertos (Mt 4, 1-11)

Inexistes, díxolle mentres coas mans trazaba a escasos cinco cms da súa cabeza e corpo unha especie de traxe aural. Es, pero non es o que pensas ser, o que queres ser. Inexistes, reiterou a voz. E logo aproximou o alento até a distancia exacta antes trazada, como se fose absorbelo nun fundido…, mais nada fixo. Só durou o instante. Despois xirou como se procurase a saída, como se o deserto a tiver. E rozou aquel corpo coa ala negra.

[Félicien Rops, Pornokrates, 1878]

Ismene en Colono

13 de Xaneiro de 2009

Abre Sófocles Edipo en Colono coa chegada do vello cego ao bosque sagrado das Euménides. Vén en compaña de Antígona, a filla fiel, guía súa nos camiños do desterro. Colono dos Xinetes está moi preto de Atenas, talvez comunicado por un subterráneo. Hoxe é un bairro da capital grega. Edipo e Antígona descansan. Falan cun colonense que por alí andaba e que advirte sobre o carácter prohibido do lugar. Logo o coro, estrofas, antístrofas… De súpeto, Antígona ilumina o rosto. Ve chegar á irmá, a Ismene, lonxe, montada acaso nunha burra, ou non, nunha égoa siciliana, do Etna. Escríbeme Jeny a propósito de monturas como as tratadas no post de ontes. E a lándoa abre paso a ese instante seu e de Sófocles. De todos nós agora. O reencontro, antes de Ismene relatar ao pai a ambición fratricida en Tebas de Polinices e Eteocles, os fillos varóns de Edipo. Transcribo: “non sabería dicilo moi ben, pero para min esta imaxe de Ismena é dunha felicidade absoluta, e todas as cantigas do mundo están contidas nesta secuencia: Ismena ao lombo dun burro, tocada cun sombreiro de Tesalia e viaxando soa (non como mendiga, desde logo) polos camiños do mundo que non son os da transfiguración; eu adoro a Ismena, penso que é o único ser intelixente de toda esta traxedia”.

[Antígona e Ismene, pintura atribuída a Thomas Armstrong. Acaso represente o momento no que Ismene declara que quere para ela a mesma morte que Creonte ordena para Antígona, ser enterrada viva xunto ao corpo de Polinices, o irmán acusado de traizón a Tebas]

Danubio e asno motivado

12 de Xaneiro de 2009


Claudio Magris chega a Ratisbona, ou Regensburg, e fala do Palmsonntag ou domingo de ramos, celebración moi popular na cidade alemá cando menos no momento no que el publica o seu Danubio, creo que en 1986. Eu estiven alí un ano despois con Wolfgang, o amigo das tarxetas ao que se menciona na anotación anterior a esta, pero noutra altura do ano.

Magris dedica un dos capítulos sobre Ratisbona a falar dos asnos, do maltrato e da humillación non sei se dicir históricos padecidos pola especie. De como nalgunhas celebracións populares do domingo de ramos, e da lembranza do trunfo que supuxo entrar así en Xerusalén, a xente pasa a abusar das condicións da aglomeración e do exceso impune para golpear de xeito máis ou menos brutal ao pobre asno, non me queda claro se tamén na tradición bávara, pero lembro que si na Ilíada, por caso (“o asno preguiceiro”, dise). Na imaxe que ilustra este post é ben curiosa á representación do solípede, asimilado case a cabalo, máis que na morfoloxía xeral na estrutura e proporción de cabeza, corpo e patas.
Lembro que nos anos 70 viaxar no tren de vía estreita entre Ferrol e Xixón significaba basicamente, baixando de Moeche á costa, contemplar un Ortegal e unha Mariña calmos nos que o tótem era o asno solitario e gris e o tabú era a nuclear de Xove (ou sería á inversa?). Magris láiase da sorte cultural do asno en Oriente e Occidente. Lembra o acompañamento heroico que a grei asnal fai de Xesús de Nazareth entre o berce e case a sepultura. Tamén as comparacións entre a resistencia de Aiax contada por Homero e o aguante ilimitado do asno para aturar carga, paos, tortura. Labor, que diría Arendt.
A finalización do capítulo de Magris é, con todo, unha exaltación do curioso priapismo asnal, converxente no seu canto case elexíaco coas máis bulideiras procesións fálicas dos gregos. No asno, por moita erección que sobreveña, manda sempre a gravidade existencial, a melancolía anxélica, unha invencíbel contención na solitude contemplativa que caracteriza o seu xesto e condiciona calquera escenario ao seu redor. Por virmos outravolta aos referentes desta casa, Magris cita Apuleio e tamén Canetti, quen n’As voces de Marrakech falaba da súbita erección dun asno vareado polo amo. Esa vitalidade inexplicábel e pouco verosímil do asno resignado, apadumado, que semella vengar coa aparición quintacolumnista aos dominados todos do mundo, di o mestre triestino (sen tanta hipotipose como a que aquí se fornece). Unha poética outra da resistencia, pois. Non seremos nós quen cuestionemos esa lectura da negritude a caer que sempre pasma, aínda que o desentumecemento ben puidera ser cousa da memoria do tempo ido, acaso menos melancólico e máis marcado pola acción, por regresarmos agora de novo á teoría política de Hannah Arendt.

[Representación da entrada de Xesús en Xerusalén montado nun asno]

Depretto 7: final de relato

12 de Decembro de 2008
Nos brazos, no ventre, escritura sobre sueira. Circungrafías, non outra cousa que o relato da transformación, un acceso á certeza do límite. Levouno ao cristal mentres o albor en Plouzane. Introduciuno na boca, devagar, diante do espello marcado agora con lemas cruzados, “noli me legere” repetido. Mordeu a dor dos radios dorsais e o resto. As vísceras do pleco mesturáronse co sangue no rosto e no espello. As mans sobre a parede do instante. Fica a inscrición na marca de danzar. Estaba do outro lado. Inone, a autora, dixo: nada.

[Retrato robot de Inone Depretto, por Tío Pepín (2008)]

Depretto 6

26 de Outubro de 2008

Atopouse logo fronte ao acuario do comedor, o rosto entre as ondulacións interiores, aínda coa memoria naquel escenario familiar do Jardin des Plantes. Esquecera nas últimas tres semanas as indicacións de Wladia. Había dúas ducias ou máis de peixes mortos, descompostos, os máis deles irrecoñecíbeis, sen ollos nin ventre tras o acoso das coridoras, os únicos peixes que sobreviviran ao abandono ademais do enorme pleco, outra especie orixinaria de América. Wladia comentara que o plecostomus medraba sen pausa desque o mercara había dous anos en Morlaix. Era unha especie amazónica con aspecto de proceder doutra fase da historia: desenvolvera as placas coirazadas do lombo para resistir os golpes contra as rochas nas correntes daqueles ríos virxes. Alimentábase das algas e, se estas faltaren, das plantas do acuario… ou do que houber. Medía uns vinte centímetros e a súa cabeza, brutal, enorme —case un terzo do corpo—, situábase do outro lado do cristal, no fondo do acuario, tamén inexpresiva e lenta. Non lle custou traballo coller o peixe pero acabou coas mans ensanguentadas, feridas polas espiñas dorsais do monstro. Espírase no solpor porque ía calor e a noite entraba húmida. Nos días máis recentes apenas escribira sobre papel. A situación chegara ao bloqueo. Empezara a escribir na parede. Tamén sobre o propio corpo. Nalgún momento, cando non conseguía que a pel se impregnase do que a voz ditaba, fixérase sangue. Salmodiaba entón un verso memorizado, lido nun poeta menor do que non lembraba o nome: “unha nota sostida até a loucura”, “unha nota sostida até a loucura”.

Depretto 5

17 de Outubro de 2008

Escribía a man, pero sobre a mesa unha pantalla en negro deixaba entrar de forma continuada aquela frase en caracteres de cor violeta que só o primeiro día lle pareceu imposta: Esta historia non é miña. E logo sucedíanse nomes: Myslowitz — Braunschweig — Marseille. E as iniciais WB, que só en parte correspondían á dona da casa. Utilizaba a computadora de Wladia apenas para abrir, de xeito esporádico, o disco das representacións máis ou menos fantásticas das bestas inocentes tal como ela as inventara e debuxara antes de lle ceder a casa durante os dous meses que pasaría pintando e facendo fotos entre Bitlis e Ahlat, no Lago Van. Tiña presente por suposto a intercesión de identidades naquel conto de Cortázar. O momento exacto, excesivamente preparado ou administrado pola narración, no que se intercambian as condicións humana e animal, ou animal-mineral porque eses peixes mexicanos sabemos ben que son como pequenas pezas de cerámica, inexpresivas: “Sen transición, sen sorpresa, vin a miña faciana contra o vidro, en vez do axolotl vin a miña cara contra o vidro, vina fóra do acuario, vina do outro lado do vidro. Entón a miña cara se afastou e eu comprendín”. Aí o eu é xa outro, por moito que se estrañe de “seguir pensando como antes”, de saber. Parara de escribir, e de ler.

Depretto 4

10 de Outubro de 2008

O que lle producía maior deleitación era describir o quebro cando enunciado directamente por quen é, ou foi, protagonista seu. En que momento o eu que estaba a falar pasaba a sentirse outro? Cal era o vértice da transformación, o salto que sen perda de inocencia leva por exemplo ao can adoito dócil a devorar o amo? O rexistro desa incorporación do monstro sobre a figura propia, for esta humana, de besta, irreal… E en que maneira o suxeito que contaba presentía, asimilaba inorde, que algo se fendera entre as palabras que ía tecendo, de xeito que nalgunha frase pronunciada con aparente continuidade… a voz —mudada— ocupase o sitio dun eco inicial xa por completo alleo? Porque, en verdade, só se conta desde o punto de acceso físico á escritura, por tanto desde a resolución que transforma toda condición inicial, toda causalidade, como dicía Vanader, e as converte nun simple efecto dese “agora” que reconstrúe o pasado con gramática (e con palabras que expresan só o que son, linguaxe, imposición). Mediante esta pantalla obsesiva, este espello que seguro vesarei coa fronte, por exemplo. Si: relatar é suplantar o pasado con frases e silencios que son débito da rasa actualidade da escrita e da súa condición substitutiva. Frases e silencio como textos que non deixan de pasar pola roca á que chega aquilo que sobrevive, só aquilo que mantén o propósito interesado de ofrecer contas, mudar a estriga.

Depretto 3

4 de Outubro de 2008

O bestiario avanzaba con lentitude. Nas últimas semanas só o capítulo referido á metamorfose da besta e á constitución en discurso dese proceso. Interesouse pola consciencia do cambio, a inflexión da que non se regresa. Diante do espello acordaba e voltaba á escrita. No ángulo da experiencia da metamorfose, na quebra convencional da identidade.

Depretto 2

22 de Setembro de 2008

Outro lugar do relato de Inone Depretto, autora así mesmo do libro de poemas en prosa Istria (2003):

Pasaban as horas e só nalgún momento breve se distanciaron as imaxes real e proxectada. O habitual era que entre ambas, unha no fondo da sala e outra ante a varanda, se instalase unha rara tensión que reclamaba o regreso ao lugar de traballo. “Inocencia: esquezo da propia condición, pero non mediante unha pasaxe procurada ou desexada en dirección a algún lugar doutra claridade, non por unha entrada ao irracional”. Só aquel acto de dirixirse un instante á fiestra para non verse, para sentir o vento que entraba na rada… e o reclamo regresaba. Volver á escrita, pensar a besta, a súa brutalidade cándida e inintelixíbel.

Depretto

18 de Setembro de 2008

Inone Depretto (Trieste, 1968), dramaturga e escultora, dirixe en Ratisbona a revista de artes Wortaufschüttung e é autora de varios tratados xeométricos, entre eles L’asimmetria del circolo (1991) e Abbild und Nachbild (1999). Conta con exposicións individuais en Bratislava, Klagenfurt, Lille, Nantes, Porto Alegre, Lyon, Cracovia e Liubliana. Recollo o comezo dun relato seu:

Para escribir decidira situar un espello longo sobre a mesa do comedor, movida até a parede oposta á gran ventá aberta ao sur. Iso permitíalle contemplarse nos actos sucesivos da meditación, as primeiras notas, consultas, correccións… Ignoraba por que o facía pero o aceno que a boca debuxaba no espello indicaba pracer. Así podía dicirse. Pero, por que non perderse de vista?, por que levar a man estendida ao espello mentres compuña aquel Bestiario da inocencia a contraluz dun reflexo? Escribía mentres se ollaba “Inocencia: non saberse”.