BetanzaniaArchive for the ‘’ Category

O Teatro Plástico Cricot

18 de Xullo de 2009

 

 jarema-cricot1

A pintura de Maria Jarema (1908-1958) que se reproduce arriba titúlase No escenario do Teatro Cricot e é de arredor de 1938. O Cricot foi unha demorada experimentación teatral que funcionou en Cracovia a partir de 1932. Jarema, tamén escultora e deseñadora, foi unha das fundadoras dun movemento atento ao curso de dadaísmo e surrealismo que pretendía alcanzar para o teatro un estatuto interartístico capacitado para a intervención social, no que foron relevantes os contactos cos monicreques de Adam Polewka e tamén os habidos co teatro do grotesco. Por esa vía o Teatro Cricot investigou en especial o movemento, a danza, o cromatismo, as luces e as máscaras. Na pintura de Jarema, tras a ocupación alemá, abriuse unha etapa orientada á abstracción. Volveu ser complexa para ela a etapa de maior rigor na imposición estético-política do realismo socialista en Polonia, en especial nos anos 1949 a 1954. En 1956 funda con Tadeusz Kantor o que se coñece como Cricot 2. A enfermidade rondaba.

Hoxe estiven cunha neta de Jarema e coa súa familia, agora fronte ao Cabo Ortegal. Lembrei vellos cafés de Cracovia e tamén o barszcz tras unha lectura de poemas nunha libraría na que vendían libros en galego e noutras linguas ibéricas. Cando nos despedimos collín o catálogo do que tiro algúns dos datos desta anotación. Con eles regresei a outro lugar de irrepetíbel creatividade, a peza teatral para máscaras ociosas Alguén que ande por aí sabería polaco? (2008) con dirección escénica de Estíbaliz Espinosa, luminotecnia de Dominik Marczuk, dramaturxia de I(gor) Lugris e 360 comentarios memorábeis, algúns deles do Gato de Kantor, que andou tamén por unha revista de Betanzania, A Xanela, da man dun poema de Wisława Szymborska.

  

Terceto atopado nun Citroën

30 de Marzo de 2009

Por conduto malabar, chega a nós unha rectificación dos tres versos de peche para o soneto interruptus do outro día enviados polo ínclito lírico tudense Artemio P. Canorrio, cuxos ancestros por parte de nai chegaron hai cinco xeracións de terras sardas, vía marítima, ignórase exactamente con que propósito. Malia a calidade xeral das achegas recibidas para o que en orixe non era concurso de ideas senón simple astrinxencia palatal do autor do texto —e debe indicarse expresamente, tamén malia o prodixio rupturista métrico-rimante perceptíbel no estro inxel mas invulgar do vate togado Iacopo di Reccatello, alquitara a súa na que destilan, pinga a pinga, verso a verso, uvas petrarquistas de alta escola hispalense con delicados taninos alvariño(sic)-mindonienses—, o xuri, reunido nun taxi Citroën C4 Sedán, atopa de xeito inexplicado un sobre con remite do devandito Sr. Pérez Canorrio alí no chan vehicular, como se conta!, un envelope pisado, desairado e obliterado por clientes anteriores, dirixido a Lándoas & Asociados. Aberta, en consecuencia rauda, tal misiva, e contrastada inter pares a aquilatada contundencia épico-ilírica daquela maxistral execución, non exenta de pulsión profética, de impares hendecasílabos esdrúxulos (impares pola orde, pois en realidade son dous, os esdrúxulos), o xuri, integrado por tres destacadas plumas locais da parte esta das Mariñas dos Condes, en plenitude de faculdades gustativas e sen mediar inxesta ningunha de substancias delicuescentes do xuízo estético nin outra caste de mecanismos compensatorios por débitos cruzados non impropios, todo hai que dicilo, da vida trobadoresco-institucional, o xuri, digo, dicimos!, decide por maioría de tres cuartos (o taxista acabou sumándose e non se considerou dolosa para as musas a súa proposición), decide, dicimos, outorgar o I Premio Completa un soneto e pasa unha fin de semana onde xa tiñas pensado facelo ao texto intitulado “Terceto atopado nun Citroën”, o cal resultou ser obra do eximio vate e profesor reformado de Tui, don Artemio Pérez Canorrio, da xeración dos Fastos Edelweiss. Complétase así, xa que logo, até o catorceno límite natural o soneto de marras, que fica agora para os séculos vindeiros deste xeito que se enuncia e publicita co obxecto de proporcionar coñecemento e lecer a case todos e todas, acaso coa única excepción dos utentes da celebrada colonia Eau d’Été, tan popular na Cidade das Burgas desque a Deputación a introduciu no pack de felicitación das tradicionais festas de Natal, a carón dun bocal de trombón usado e un par de condóns benditos polo bispo coas inopinadas siglas PPPP, trasunto posíbel segundo algunhas obscenas e reviradas mentes da fortaleza viril de non sabemos que militancia baixo que clase de estímulo carrexo-electoral [Dise isto en Betanzos dos Cabaleiros, a tal de tal de tal, asinan… (ilexíbel) tres sabios locais e un taxista que vive na Condesa]:

Demandas, oh Feijóo, o transo breve
do outro que che ocupa o Monte Pío,
e advirtes que non toquen nin un fío
das teas e enxovais que aquilo leve.

Remoo na memoria o mesto prebe
das
últimas funcións do teu plantío
de saldos e mercés que esquece a plebe
agora que
o estipula o vocerío.

“Negoocios son negoocios, meu ruliño”,
apréndenche os mentores ideolóxicos
que saben de enerxía máis que o Miño.

Lanzáronte á carreira, ornitolóxicos,
seis corvos camaradas do Mesquiño.
Os froitos han de ser teratolóxicos!

[Taxi!]

Algo máis do Dicionario para lupenautas

9 de Marzo de 2009

Iso. Algunhas entradas máis dese Dicionario para lupenautas (2004) inédito.

automatismo: Lupe ten escrito que nos comezos practicaba unha especie de escrita automática de filiación surreal, algo que supostamente tería ido abandonando devagar. O automatismo estaría conectado cun saber pasivo non racionalizado nin verbalizado, de carácter pre-conceptual. Escribiu en Poesía fea: “Eu non sei nada, / escribo o que me sae, / o que me vén de / dentro correndo”. Non estou tan seguro diso. Intúo que existe unha gran canteira textual conformada por un corpus groso de palabras, cartas, intervencións, anotacións, conversas… que se foron xuntando e que a presentación última consiste nun labor que ten algo que ver co do escultor: extraer da masa informe a forma plena e, por tanto, desbotar, eliminar, suprimir. De fondo queda a aporía, unha de tantas no quefacer po(i)ético de Lupe: existe unha expresividade irreprimíbel, un falar desatado, que porén acaba manifestándose nunha expresión reducida ao mínimo, en versos que algúns —eu non o farei— comparan co haiku. É a dialéctica das pezas escultóricas de Eduardo Chillida: entre os volumes colosais e os baleiros, entre o espazo e o oco, entre o discurso e o silencio. Este tipo de aporías son moitas veces incomprendidas por un público que non é quen de achegarse con humildade e desde unha aproximación sentimental á obra. En Xixón está instalada unha das pezas máis grandes de Chillida, o Elogio del horizonte, que a xente de Cimadevila chama El water de King-Kong. Non sei como chamarán os libros de Lupe en Curtis, por exemplo alí onde se cruzan a Avenida del Generalísimo e a Avenida de José Antonio —si, ho, alí pretiño do Café Español e da cabina da Compañía Telefónica Nacional de España, non sabes?, é que agora con tanto tócame-roque de momenclátor urbano e tanto nacionalismo xa se perde unha… Con franqueza, non o sei. Non sei como os nomeará calquera que non se achegue a eles con algo daquel fervor, daquela humildade. O automatismo ten tamén que ver co motor da escrita. Confesou Lupe varias veces que escribe para non suicidarse e para compartir o suicidio, e que non existe para ela ningunha separación entre o que vive e o que escribe. O automatismo da escrita, pois, como o devir da existencia.

autopoética: Lupe adoita encabezar os seus libros con autopoéticas. Non o fixo en Fisteus era un mundo, pero si en todos os libros de poemas, incluído LAT. Por que? Acaso por un temor a que a palabra poética non garanta de xeito suficiente o acto comunicativo que se estabelece. Isto significaría a existencia dunha vontade non só de dicir senón tamén de intervir e de ser entendida. Todas as súas autopoéticas son importantes. Tamén o son as entrevistas, moitas delas publicadas a instancias dos redactores de “Revista das Letras”, Soedade Noia e Antón Lopo, outra publicada no libro de Emilio Araúxo Do lado dos ollos. Outro aspecto relevante é o carácter autopoético ou metapoético ás veces dos seus poemas. N’Os teus dedos na miña braga con regra aparece isto: “Quería ver poesía / chea de merda / e fun esa poeta maldita / chea de merda”.

autorrepresentación: numerosos textos poéticos de Lupe son atribucións, construcións atributivas con verbos como ser e estar destinados a declarar unha identidade. Lese en LAT: “Estou alegre / e non estou preñada”. Ou “Non son guapa / nin fea. / Son violenta”. A palabra de Lupe presupón, neste sentido, unha poética da identificación e da definición, que se estende alén do eu que fala en composicións como estas: “O pasado / é / unha feira” [toda unha filosofía da historia, extraordinario], “Escribir / é / violación”, “Os poemas / son / mulleres”. Resulta evidente que esta clase de propostas só teñen sentido se propugnaren unha verdade non asumida. Neste sentido, a poesía de Lupe dista de ser tautolóxica e aspira a se fundamentar como revolucionaria e aporética (“Quero / chegar / a ser / unha vaca”). Isto último porque a definición e a identificación constitúen con algunha frecuencia un recoñecemento sobre o non-saberse: “Teño vintecatro anos / e non sei de memoria / como me chamo” ou “Eu dubidaba sempre. / Incluso me preguntaba / se eu sería eu” (Os teus dedos na miña braga con regra). A autorrepresentación en Lupe é asemade un proceso ao autocoñecemento e á presenza autorizada: “Saco as bragas nas editoriais galegas que me permiten falar” (limiar a Poesía fea).

Azul: é a cor da felicidade terreal. Lupe, que é nominalista-voluntarista como Guillerme de Ockham, asina agora Lupeazul ou Lupeverdiazul. Así sábese feliz e enteira. Un poema de LAT comeza así: “El é azul / como o meu interior / borracho”.

Decúbito porno: “Quero correr / diante dun coche / que corra moitísimo” (Pornografía).

[Eduardo Chillida, Elogio del horizonte (1990), e Paula Rego, Branca de Neve e a madrasta (1995)]

Bellesa intercalada

30 de Decembro de 2008

Van alá dez anos sen Brossa. Hoxe, 30 de decembro. Bheleza para Joan Brossa, con anacos de lándhoas idas.

[Fotografía tomada para a ocasión en Igohungila, Betanzania]

Con Federico García Lorca, no Azougue ou xalundes

27 de Decembro de 2008

Tiara Chrysler

Hoc sub aspectu, res politica et fides conectuntur.
Benedicti PP. XVI, Deus caritas est (2005).

Achille Ratti, Quadragesimo anno, 1931, xustificación de pactos e concordatos
contemplada por Federico García Lorca desde as altas cabezas de aguia
de Manhattan, onda o misterio do pan e o traballo
por el, xa o home vestido de branco predisposto, finais dos vinte
a escoitar entender arrufar bendicir falanxes de Roma e da Iberia,
foxos, cruzadas previstas na encíclica que o forno aquece
pola restauración da orde social;

quen cantou isto en Letrán?;

Ratti impío empenado de incómoda plumaxe
nas páxinas perdidas de Poeta en Nueva York,
vello que ignora a vida nova, queipo de tripla coroa de ferver
fame infantil mentres a arquitectura de Auschwitz agroma en páramos negros,
cúpula Chrysler inversa de cocer odio ao progreso, á voz
liberadora da moeda que queima;

quen cantou isto no cavorco de Víznar?;

badalada profunda e longa polo home sempre vestido de branco
que no seminario de Traunstein soña, finais dos trinta,
con mitras e dogmas e concibe acaso inmaculadas cebolas bávaras no búnker
antiaéreo arredor dun núcleo devastado e frío onde chapucan
a pomba dos ouriños, a muller lapidada, as masas de violinos, martelos ou nubes;
“amor, amor, amor”: “
eros, philia, agapé” na encíclica: introdución á morte;
baixo das estatuas non hai amor, non hai amor
baixo os ollos de cristal definitivo;

quen cantou isto en Bad Aibling?;

balada que dita o currículo de Joseph Ratzinger nas prazas de Ratisbona,
ou cando a limpeza do río Hudson nos anos sesenta,
ou as palabras aquelas de finais dos oitenta,
antes de máis, diríxome a vós, doentes da SIDA, con aflita solicitude;
Pete Seeger besbella a ritmo de blues a Deus caritas est
para o Reichs Arbeitsdienst, non vos sintades sós,
irmáns negros de Harlem, Haití, Nixeria,
the blacks that take out the spittoons,
o Papa procederá a autoinocularse, como no verso 27 do “Grito hacia Roma
de Lorca, e logo declarará inaugurado o Simposio;
quen canta isto en Soweto?

[Na fotografía de maio de 1932, procedente do Arquivo Fotográfico Martínez-Barbeito, Federico García Lorca con Ramón Fernández Cid, José Álvarez Sánchez-Heredero, Francisco Esteve e José Barbeito no cruceiro do Azougue en Betanzos, diante da igrexa de San Francisco, pode que antes de iren xantar xunto con Arturo Cuadrado á Casilla, camiño de Lugo, e deixar na casa de comidas o poeta granadino un poema a Betanzos, escrito en lingua galega e dedicado a dona Angelita, quen rexentaba daquela A Casilla. Do poema de Lorca, escrito nun pano de mesa, non ficou rasto nin constancia documental. Viviu só na memoria (non creo que na ilusión) de Cuadrado.
“Tiara Chrysler”, texto de A. Casas, apareceu en 2006 no libro Homenaxe dos poetas galegos a Federico García Lorca contra a súa morte, volume ao coidado de Xesús Alonso Montero (Vigo: Pen Clube de Galicia). Elimínase agora algunha gralla da edición impresa e, contra o criterio Restai de posprocesado electrónico, déixanse tres trémulos links]

Agilda

6 de Decembro de 2008

Dentro de nada iremos retirar as flores de onde repousa Pepe, falecido en accidente de tráfico a semana pasada. Pepe Agilda era con certeza un dos homes máis coñecidos nunha comarca ampla que con centro en Fraís (Parada, Oza dos Ríos) se estende nun radio duns 20 km polas terras todas no arredor dos vales de Mero, Mendo e Mandeo. Até Cecebre e Irixoa, Monfero e Xanceda, Teixeiro e Viós, Bergondo e Fisteus. Desde logo, tamén os núcleos de Curtis, Cesuras, Miño, Mesón do Bento, Carral e Betanzos.
Nacido en 1926 na parroquia de Cos (Abegondo), aprendeu a fotografar na posguerra, durante a delicada convalecencia dunha enfermidade pulmonar que transcorreu en Asturias. Desde comezos dos anos cincuenta, con actividade profesional en Betanzos, Perlío e Parada, pero tamén en moitas romarías e celebracións, fixo célebre un nome asociado á seriedade, á discreción, á cortesía e á excelencia no oficio. Neses case mil km2 que Agilda percorreu coa cámara na man durante anos haberá poucas vivendas que non garden en álbumes e caixas, aínda hoxe, as fotos que el lles fixo a eles ou aos vellos da casa.
A discreción e o respecto que sentía polos demais orixinaron unha pauta de actuación que agora sentimos. Porque o certo é que do arquivo de case medio século de actividade non queda outra cousa que o álbum familiar. Nos primeiros tempos gardaba os negativos. Despois decidiu poñer un límite peculiar: dezaseis anos. Ignórase por que motivo dezaseis e non quince ou dezanove. Agilda tomaba unha decisión e non había quen lla movese. Consideraba que nese tempo quen quixese recuperar unha lembranza vella en forma de negativo podía acudir á súa casa. E igual que todo o mundo sabe cando se plantan as fabas, todo o mundo debía saber cando Agilda se desfacía do que ninguén reclamara. Tempo despois, nos anos noventa, decidiu que todo aquilo estaba de máis na casa. El nunca pensou facer fotografía que non fose documento, rexistro de momentos e de días felices, ou non tan felices. Nunca pensou ser artista nin crear mundos mentres a lente e o obxectivo traballaban. Iso explica que nada quede. América diría: “Bótalle un fieito!”.
Nada queda e porén queda todo. Pois todo andará polas casas, os dormitorios e os chineiros da xente retratada; nos recordos de todos, na memoria de vilas e de aldeas, na dos montes e os ríos que coñeceu tamén como pescador e paseante. Pensei nalgunha hora en poñer a andar algunha máquina de compilar. Falar coa xente e recadar as fotos perdidas. Non o fixen, e agora semella tarde.
A fotografía á que acompaña este texto tomouna Agilda en maio de 1968 na escola de Parada, no baixo da casa familiar. Uns cregos visitárana cunha finalidade sobre a que non hai acordo entre os partícipes na escena. O que está sentado gravaba as voces dos alumnos a falar e cantar, e despois reproducía o resultado na gravadora para ledicia da mestra e da xente moza. Esa foto é un tempo. Un dos pícaros que nela están foi das primeiras persoas que socorreron a Agilda cando azar e instante —como tantas veces na súa sensibilidade de fotógrafo— se cruzaron na estrada. Un mércores soleado de novembro, a mediodía, pretiño da ponte.

[A escola de Parada en maio de 1968. Foto Agilda]
[Neste post admitiranse unicamente comentarios relacionados coa recuperación da obra do fotógrafo]

A Fenosíada

1 de Decembro de 2008

Mal título. Debera escoller estoutro: “Unión Fenosa = Uranios”. Esa panda de cíclopes amparados nas malas prácticas polos poderes públicos. Esta panda que chuchou a riqueza da terra de todos, deitou disimulada podremia por riba das cabezas de moitos e incumpre con reiteración os contratos asinados con xente que non tivo, e malamente ten hoxe, outra opción que mercarlles a eles, uranios ineficaces e cínicos, a electricidade que consume.

Cruzados por algunhas liñas de condución eléctrica de alta tensión, nalgún caso entre as de maior capacidade do país, hai concellos galegos nos que á hora de quentar a vivenda os clientes de Unión Fenosa non reciben a voltaxe comprometida en contrato, de modo que é case inútil prender os aparatos eléctricos que máis tiran. Hai casas en pequenos núcleos urbanos ou en zonas rurais, casas que practicamente ven pasar por riba delas esas liñas de alta voltaxe, nas que a cociña eléctrica non permite ferver nin un cazo con auga a determinadas horas do día (nos cimos de consumo, si; e que?) ou en determinados momentos do inverno (digamos que cando a temperatura máxima non supera os 15 graos). Non dan forza os uranios. Tivérona en cambio para estragaren colleitas e frutais de trinta anos acó coa chuvia ácida que manda Meirama cando o suroeste atravesa Barcés, Mendo, Mandeo, Lambre, Eume…, as súas terras, os vales. A peste, di a xente. A peste é o nome.

Doce meses despois das cartas de reclamación que seguiron ás queixas verbais, hai casas en Oza dos Ríos e en moitos outros lugares desa franxa entre as centrais térmicas de Meirama e As Pontes, habitadas moitas por anciáns sen recursos, que nin resposta formal recibiron da empresa urania tras a queixa tramitada, tras os gastos orixinados polo incumprimento de contrato, tras a información cuberta por prensa, radio e televisión no xaneiro último. Ningunha resposta en todo un ano. Nin da empresa, nin do Valedor do pobo, nin do alcalde Peón de Oza dos Ríos, nin do delegado de Industria Barcia, nin do conselleiro Blanco, nin do vicepresidente Quintana, nin do presidente Touriño. De ningún deles. De ningún!! E outro inverno co mesmo. Outro inverno igual. Co frío nas casas. Outro inverno máis sen a tensión eléctrica contratada e pagada. Timados legalmente os vellos, mentres tipos como o de arriba á esquerda nin se decatan, ou decátanse e mandan ornear a algún voceiro propio ou a algún eco pardo da consellería de Industria (do concello hai que esquecerse) que o problema deriva da moita construción levada a termo sen os papeis en regra ou con luz de obra alegalmente consumida por familias que ocuparon as novas vivendas. E que? E que?
Presidente Touriño, decátese vostede e o seu goberno do que non se decata López Jiménez! Abra os ollos e as orellas e resolva o problema xa! Ábraos tamén vostede, Vicepresidente Quintana! Os vellos de Oza e de bastantes lugares máis poden quecer os pés bailando repichocas, si, pero prefiren quecelos coa electricidade que pagan e non teñen. Abran as orellas e deixen de poñer esa cara. Ábranas de vez, acaben co abuso e fagan cumprir os contratos e a lei. Ábranas e defendan á xente humilde que xa nin pereiras ten porque llas levou a peste urania.

[Na fotografía superior, Pedro López Jiménez, presidente de Unión Fenosa. Tómase do xornal ADN.es. Na outra fotografía, procedente de Interempresas, López Jiménez con Pérez Touriño diante da central térmica de Sabón]

Curación

11 de Outubro de 2008

Eis un dos bocetos do Sanatorio Antituberculoso de Cesuras (1924), do arquitecto coruñés Rafael González Villar, autor do Café Kiki en Compostela (posteriormente, Edificio Castromil), da Banca Núñez en Betanzos ou, entre moita outra obra, do cine Avenida nos Cantóns coruñeses e dos edificios da rúa Ramón de la Sagra que se deixan á man dereita saíndo da Coruña moderna polo Viaducto del Generalísimo, apelativo este que eu case conservaba na saca vasta da nomenclatura fascista polo que ten de autocaricatura involuntaria e lerda e porque, en definitiva, ninguén ten a súa residencia nesa vía, polo que a ninguén mancha agás a destinador e destinatario de tanta megalomanía (tan esaxerado é o sufixo anti-complexo-de-anano coma o de viaduto para denominar esa obra de mínima enxeñaría civil).
Das artes canónicas, a arquitectura é a única que asigna unha referencialidade non só virtual á idea de proxecto. Esa indefinición do límite entre proxecto e concreción efectiva conserva un grande atractivo, porque permite o xogo co que puido ser e non foi dunha maneira que sobarda o delirio e a gratuidade. Así, a arquitectura non construída sitúase en canto á relación proxecto-culminación á marxe dos modos da historia contrafactual. Cunha vantaxe enorme, a de pluralizar o campo do que puido ser (multiplicación de proxectos para un único espazo), en especial pola dimensión que alcanza o deseño do espazo urbano asociado ás grandes intervencións arquitectónicas. Fálase de urbanismo e de máis cousas.

Dos proxectos non realizados de González Villar (1887-1941), entre os cales resulta estimulante para manter o ton dunha reafirmación antifascista non tan aletargada o seu bocexo dun Monumento para el Movimiento Nacional de Salvación (1936) —que habería que contrapesar (?) coa maqueta igualmente irreal pero menos fatua do Monumento a Curros Enríquez , resposta súa a unha convocatoria da Real Academia Galega en 1927—, escollo como ilustración unha das súas alternativas para a grande zona sanitaria de Cesuras, uns 20 km ao sur de Betanzos e 400 m sobre o nivel do mar, cunha finca de case 10 hectáreas. Contra 1929 González Villar deseñaría un proxecto de Asilo para Incurábeis, pero o proxecto de 1924, do que se reproduce unha figuración arriba, marcaba xa a tendencia do que o arquitecto pensara para unha convocatoria que en termos de financiamento proviña do Centro Galego da Habana e que aspiraba no fundamental a erradicar de Galiza a tuberculose. Todos os datos tómanse da monografía de Antonio Garrido Moreno El arquitecto Rafael González Villar (1999).

O campo de concentración da Magdalena

6 de Outubro de 2008

Agradezo a Ana Bande, moi atenta no seu blog e en flickr ao destino do campo de concentración de Camposancos (A Guarda, Pontevedra), o seu comentario á anotación de onte sobre o campo brigantino da Magdalena e as análises que nel se conteñen. Súmome sen retirar unha coma a todo o que Ana di. E volto aínda a algúns fíos. Que sabemos os galegos sobre os campos de concentración e os cárceres especiais utilizados polos sublevados fascistas a partir de 1936? Que sabemos en realidade do acontecido en Cedeira, A Guarda, Santa Isabel (Compostela), Rianxo, Ferrol, Padrón, Oseira, Oia, San Simón, Monforte…? Non falo só dos historiadores (que tamén), falo en especial dos cidadáns e dos seus representantes políticos nos diferentes niveis nos que se organiza unha sociedade democrática. Que conciencia hai de todo isto? Que saben as autoridades civís actuais, despois de 70 anos, sobre eses lugares de represión, tortura e morte? E as autoridades relixiosas que cederon concertadamente centros escolares e mosteiros para favorecer a represión? Que fixeron todos eles até agora? Que fan?

Incorporo hoxe no blog tres imaxes do mesmo lugar da Magdalena: un gravado algo posterior a 1883, unha fotografía de 1984 e outra moi recente que representa ben o estado actual do contorno. As dúas fotos son de Alfredo Erias e serviron a Juan Mª García Otero para ilustrar o seu iluminador traballo sobre o bairro, ligado xa na anotación anterior a esta.

Observarase na primeira fotografía que o estado de conservación de hai un cuarto de século non era malo. Bastou só con derrubar as cubertas e pouco máis para que a fábrica e os seus patios alcanzasen o estado de abandono actual, que inclúe a aproximación sen pausa de novos bloques de vivendas (na foto apréciase un depósito de propano diante do vello acceso). A fábrica de curtidos da Magdalena, que non foi a única en funcionar en Betanzos, supuxo a continuidade dun vello oficio que a mediados do século XVIII ocupaba a quince artesáns na zona das Cascas, así chamada seguramente pola utilidade que a casca triturada de carballo ofrecía para o curtume das peles. A comezos do segundo terzo do século XIX eses labores organizáronse con sentido industrial e víronse favorecidos cun comercio que funcionou moi ben até a I Guerra Mundial. De aí o tamaño e a relevancia da vella fábrica dos Etcheverría. Durante a Guerra Civil e os primeiros anos da posguerra os fascistas deron á fábrica o uso que xa se comentou. Ignoro cantas persoas foron recluídas neste campo de concentración. Parece ser, leo nun traballo recente de Xosé Manuel Suárez Martínez, que a maioría dos presos foron cataláns.

Lugares como este da Magdalena, polo seu valioso significado histórico, industrial e simbólico podían ter un presente distinto. Teríano de certo nun país atento ás súas raíces e non solidario co abuso e o terror (como di Ana Bande). Lugares como este da Magdalena podían servir para que nenos e adultos procedentes de calquera lugar entendesen máis a fondo o que somos e fixemos, e tamén o testemuño vivo que certos recintos gardan ou conservan entre as súas pedras.

Coa intervención na Magdalena o resultado alcanzado foi o mesmo que nestes días outros procuraron ao desfaceren algo tan único como a Casa Gótica do número 5 da rúa da Cerca brigantina. E con ela o seu grácil arco conopial. Aquela vella casa edificada no século XV polo rexidor Lope García de Vilousaz. Perante actos desta clase, e perante a ineficacia dos poderes públicos e a propia lixeireza da lei, debera erguerse outravolta a vontade liberadora e dignificadora que atopou expresión de firmeza no berro nunca máis!
[…]

Represión fascista en Betanzos 1936-1939

5 de Outubro de 2008

A fotografía corresponde a Bernardo Miño Abelenda, un dos trinta e catro betanceiros asasinados polo fascismo entre os anos 1936 e 1939. Miño, labrador e socialista, era coñecido como “o Pablo Iglesias brigantino”. Foi aquí o máis vello dos represaliados con resultado final de morte; no seu caso, como adoito, por “hemorraxia interna torácica”. Asasinárono na casilla de San Paio, no km 2 da estrada a Ferrol, xunto con outro socialista (Antonio Lagares), un comunista de só 17 anos (Manuel Fernández) e un anarquista (Camilo Naveira). Miño estaba próximo aos 70 anos. Na mesma noite do 28 de outubo de 1936, neste que foi o “paseo” máis sanguinario en número de mortos dos acontecidos nos arredores da cidade brigantina, os fascistas deixaron por morto a un quinto home, o uxetista de 20 anos Francisco Moreno. Este mozo, electricista de profesión, recuperaríase posteriormente das feridas de bala e acabou voltando á terra na que nacera, Arxentina. Ademais das trinta e catro vítimas sinaladas e das numerosas persoas represaliadas orixinarias de Betanzos, na localidade asentouse un dos campos de concentración que Franco utilizou en Galiza para o control e a represión de presos non galegos (entre eles, Vicente Ferrer). Tal campo fixo uso da vella fábrica de curtidos do bairro da Magdalena, propiedade da familia Etcheverría, moi próxima ao lazareto medieval, ao núcleo de vivendas da poboación xitana de Betanzos na actualidade e tamén á zona escolar da vila. A práctica totalidade da información que estou a dar tómoa das investigacións de Xesús Torres Regueiro, en particular no número 29 do Anuario Brigantino e no 23 d’A Xanela. Revista cultural das Mariñas. Nalgunha ocasión teño falado con Alfredo Erias, o director do Anuario, e con outros amigos sobre as enormes posibilidades que o espazo da Magdalena ofrece aínda hoxe para a dignificación das vítimas do franquismo en Betanzos e para unha contextualización moi aproveitábel en termos pedagóxicos e civís da realidade histórica brigantina desde a Idade Media até hoxe mesmo. Hai tempo aínda para iso, reitéroo, malia os intereses máis mesquiños e innobres faceren todo o posíbel, como agora de novo na Casa Gótica, para que os muros dolosamente debilitados derruben canda si calquera forma de memoria, patrimonio, dignidade e cultura.

Terrorismos consentidos

3 de Outubro de 2008

Non hai palabras. Nunca as hai cando un atentado rebenta o peito e os soños de individuos e comunidades. En quente non hai palabras. A análise, para máis tarde.

Sermos pantasmas do século XX

1 de Outubro de 2008

Hai algo desacougante nesta historia da orquestra París de Oza, algo difícil de entender para quen procede dun século tan distante como o XX, aquel que rematou un 9 de novembro de hai dezanove anos. Talvez sexamos algúns de nós como aquelas pantasmas de tempos idos das que falou Otero Pedrayo para autodescribirse. A París de Oza está obtendo un éxito espectacular na zona das Mariñas. Ao parecer teñen pechados os contratos a moitos meses vista, incluída -seica- toda a tempada estival de 2009. Ningún dos músicos da orquestra PdO é músico en realidade. Sosteñen nas mans guitarras, saxos, trombóns e fan que tocan. Non é que simulen algo pregrabado por eles mesmos nalgún estudo. Estes músicos non saben ren de música. Non saben tocar eses instrumentos que limparon antes na casa con Netol ou algunha réplica recente daqueles pos vellos. Malia tal, a xente adóraos e goza intensamente da verbena. Adóraos sen facer cuestión do simulacro, do engano pactado ao que se someten todos. Abondan os traxes impecábeis, os movementos pautados e sincronizados sobre o escenario, os acenos que arremedan os tics dalgunha estrela, a complicidade da trampa inocente e festiva; festexeira, se se quer. As parellas vedraias e os nenos e nenas debuxan na terra as repichocas de sempre, os vellos boleros e pasodobres dos campos da festa sen cronoloxía. E as preguntas semellan tamén finxidas.

Estado de sitio

23 de Setembro de 2008

Tanto tempo en obras, tanta suspensión de dereitos, tanto abuso da lei entrópica das construtoras e as administracións locais (ocupo o teu espazo e o teu tempo porque os preciso como salivación), tanto consenso vertical.