blogodiálogoArchive for the ‘’ Category

O ente

27 de Xuño de 2009

aglomeracao

Algunhas persoas, atentas lectoras deste blog, fanme chegar a consideración, compartida por un sector a día de hoxe minoritario no Ente Lándoas, de que a multiplicación e a pluralidade de discursos é inconveniente para un medio como este. A idea deles consistiría nisto: un blog ten que instaurarse como posición e discurso definidos, porque outra cousa suporía ou ben unha traslación ao ámbito do literario (entendido isto como ficcionalización do suxeito e dos referentes) ou ben unha asimilación de formatos caracterizados en orixe pola combinación de autorías, mundos referenciados, posicións políticas e literacidades. Isto último, dito con brevidade, representaría unha advertencia seria: un blog non é un xornal nin é unha revista, e o autor dun blog non debe xogar a multiplicarse e facer como que son varios os puntos de vista que interveñen no proceso. Por que? Pois porque un blog está moi vinculado á noción de autoría, á identidade enunciadora, a un eu que di, ou, en todo caso, a un nós harmónico, se cadra mesmo unánime. Un blog non sería, pois, un kit de ferretería que permita multiplicar funcionalidades, textualidades, personaxes: aquí para o serio, aquí para o riso, aquí para os encrucillados e outros pasatempos, aquí para o profesional, aquí para o íntimo, aquí para a crítica, aquí para a dermatoloxía, aquí para os soños…

É un debate aberto este, segundo sinalo/amos. Un debate aberto no Ente. Como somos bastante organizad*s levantamos actas das reunións. O cal significa que poderiamos documentar esas tomas de posición e os elos da análise que se vai construíndo e erguendo. Un de nós escribiu unha breve peza, mesmo. Dramática, podería dicirse. Teatro-documento, observa o seu autor, agora cun plus de histamina no bulbo raquídeo. Nela estamos todos e todas, interactuando. Tamén a señora Soutelo, tan remisa a publicar segundo ben sabemos. Por non falar da amiga polaco-canadiano-brasileira Katarzyna Modrzewski, a máis hifenizada de nós en termos identitarios e biónicos, con quen recentemente se recuperou contacto. Todos e todas do teatro-documento.

 

A catro mans

23 de Febreiro de 2009

Unha das experiencias máis intensas da etapa inicial dos meus estudos universitarios foi a epistolar. Viña dun grupo bastante amplo de amigos que carecía dunha delimitación estrita, de xeito que en función do plan de traballo/diversión o núcleo tomaba unhas ou outras dimensións, compúñase dun ou doutro xeito. O caso é que unha parte importante daquel núcleo (Hervada, Pedreira, Cuco, Orzo e Janolas) decidiu facer Enxeñaría, algo que en 1975 implicaba cursar un selectivo na Faculdade de Ciencias compostelá e logo saír con destino Madrid xa para concretar se Industrial, Camiños, Telecomunicacións, Naval ou o que for. Outros amigos optaron por quedar na Coruña, en Arquitectura, por exemplo. Outros foron a Económicas. Ninguén a Letras, eu tampouco. O caso é que tras o selectivo, fiquei bastante desasistido de camaradaxe naquela inhóspita Faculdade de Ciencias, até que como é lóxico apareceron outros vínculos e relacións, os meus amigos matemáticos.

Coa separación de 1976 xurdiu a posibilidade de mantermos contacto epistolar. Só querería hoxe mencionar unha clase de escritura que daquela me causaba unha diversión incomparábel, un profundo pracer intelectual e vital. Eran as cartas que viñan de Madrid a catro mans: Janolas e Orzo. Amigos que decidiran compartir habitación e que escribían xuntos a carta. Normalmente, comezaba un deles e se estendía en asuntos académicos, sociais, existenciais, musicais, pecuniarios ou da militia/furor amoris, todo o que un ten na cabeza aos 18 anos. Cando cansaba, retomaba a carta o outro colega. Eran cartas longas as que viñan. Pero o que quería comentar era unha práctica que a min me facía rir como un tolo. Tras a escrita de A viña como digo a escrita de B, pero a escrita de B consistía ante todo en rebater o dito por A, en tumbar por completo toda a súa construción de identidade persoal ou mundo exterior, non só mediante unha argumentación consecutiva e dialéctica tras os folios redactados previamente polo compañeiro senón mediante moi subversivas, dialóxicas, grosas e carnavalescas impugnacións en notas laterais ou a rodapé, tachóns, debuxos ad hoc, remedos estilísticos e outras falcatruadas textuais e gráficas que posteriormente retomaría A no corpo textual adxudicado a B coa finalidade de lle devolver a graza.

Cartas a catro mans, bakhtinianas, paródicas, polifónicas, heteroglósicas, sen nós sabérmolo entón, porque naquela altura Spivak, por exemplo, era Michael e non Gayatri, e a irracionalidade de π resultaba moito máis motivadora que a correspondente de Apollinaire (ou así así). Lembrei isto porque recibín a semana pasada unha mensaxe por correo electrónico tamén a catro mans escrita desde París por persoas moi queridas, xa xubiladas. E pensei en que medida ese desdobramento pode darse en casos de autoría individual. Porque, como é natural, eu intentaba estar ao nivel dos amigos de Madrid e procedía a inventar alteridades, dobres e réplicas nas cartas de resposta. Muriel xa estaba alí, ou case, estaba cando menos ¿Qué es un axioma? Movilidad y semejanza, pode que un dos primeiros libros que lin de Dieste e que conduciu logo a unha publicación en prensa.

Nos blogs hai un desdobramento parecido entre o xeito no que escribimos o post e a forma na que intervimos nos retruques e comentarios. A min compráceme de maneira moi especial esa heteroloxía, esa esquizoleria que move incluso a refutarse ou a rirse dun mesmo, manxar olímpico. Lembreino tamén, aquel mundo dos vinte anos, porque o outro día recibín un regalo de aniversario moi especial, o libro de Xenaro García Suárez Dos signos de Stendhal aos imaxinarios de Musil, atento ás relacións entre matemáticas e literatura e pendente non só dos autores mencionados no título senón tamén de Mallarmé, Dieste, Dostovievski, Calvino, Mann…

[M.C. Escher, Autorretrato en espello esférico, 1935]

Voces no blog (case unha poética)

29 de Decembro de 2008

Hernán Casciari dixo hai unhas semanas no Evento Blog 2008 celebrado en Sevilla que existen dous grandes grupos de blogueiros. Os que xa escribían ou facían algo con signos e símbolos antes de que se inventase o formato blog e os que descubriron que tiñan algo que dicir ou que escribir xustamente cando souberon da existencia dos blogs. O razoamento de Casciari é que só serían blogueiros os segundos, porque os primeiros deberían seguir denominándose escritores. Escritores que aproveitan un novo formato, si, pero nada máis. Malia a distancia irónica activada polo experto, é claro que o termo blog queda rebaixado de categoría nesa polarización súa.

Non me convence por completo Casciari. De entrada, pola relevancia que outorga ao autor efectivo do blog, en detrimento palmario das voces que neles se localicen, asociadas a suxeitos non necesariamente existentes no mundo real. Ademais é un pouco inxusto, por canto semella priorizar os individuos que tiñan relación coa escritura pública antes da emerxencia dos blogs, non hai tanto tempo. E engade algo máis Casciari: os blogueiros da liña B e os seus subprodutos teñen os días contados.

Debo reiteralo: tampouco me convence esa xerarquía, nin ese vaticinio. A cuestión é que existe bastante xente, cada día máis por motivos biolóxicos, que entra en relación coas literacidades electrónicas e cos actos comunicativos a distancia en simultaneidade co seu acceso aos formatos tradicionais e ás literacidades lineais. Digamos que todos os que aínda non alcanzaron a maioría de idade, boa parte deles nativos dixitais, polo menos no mundo occidental. Cabe adoptar, pois, unha perspectiva máis flexíbel.

O relevante é o tipo de pacto que o blog estabelece entre quen o administra e quen sexan os destinatarios del. O pacto blóguico, podemos chamalo así, con pedantería suficiente, incorpora canda el unha serie de decisións que se ofrecen aos lectores e aos visitantes (distinción nada banal). E é máis: ese pacto non se instaura con firmeza. En realidade, o pacto é cambiante, pode modificarse a vontade. O único que se precisa para iso é activar o cambio, sen previo aviso.
As decisións dependentes do marco comunicativo que chamamos pacto blóguico son moi diversas. Unha das máis relevantes é a determinación do suxeito ou suxeitos con voz e a clase de vínculo que se afirme mediante a concorrencia desas voces-suxeitos. Atención: non se está a falar das voces que entren discrecionalmente a comentar un determinado post ou anotación. Esa é outra dimensión. Fálase, previamente a tal continxencia, do feito de que a voz-suxeito pode comparecer como unha entidade singular ou como unha entidade polimorfa, polifónica, polidiscursiva. Así que unha das iniciais acoutacións do pacto blóguico afecta á permisividade sobre a multiplicidade dos suxeitos.

De aí depende outro parámetro fulcral: a autoridade blóguica. Unha lei aparentemente válida sería esta: a maior monoloxismo nas voces-suxeitos maior posibilidade de exercitar a autoridade blóguica (que quedará en mans da voz eminente, case sempre nestes casos equiparábel en termos discursivos e de control á voz do administrador do blog). Outra cousa será a dirección que se dea a tal autoridade, tendente unhas veces a un discurso profesional / pericial / testemuñal e outras a un discurso directamente autográfico e expositivo, ou como dirían algúns, onfalo-céntrico.

Observarase: pero esa delimitación é en realidade trasunto dunha chave distinta, a da ficcionalización (ou non) do blog. Pois non exactamente. Aquí anotarei unha peculiaridade que desde logo converxe coas prácticas escriturais que veñen recoñecéndose co rótulo autoficción. O que quizais ocorra é que o blog se instaura de raíz, en tanto pacto, xusto como iso, como autoficción; unha autoficción que renuncia mesmo á rebaixa do narrativo que é consubstancial a ese modo. Algo así como preasumir a disnarratividade da experiencia, aceptar que xa non é preciso romper ningún relato.

De modo que, de non sinalarse de modo explícito o contrario, queda activada, por defecto, unha advertencia do estilo seguinte: “Canto aquí se diga pode ser certo e pode non selo; pode ser verídico e pode ser inventado; pode ser pensado ou asumido e pode non selo; pode adxudicarse ao emisor anónimo, anickado ou arriba asinante, ou non”. Pero ademais, segunda parte: “A suposta asunción por parte do autor das decisións que caiban respecto ás correlacións anteriores dista de ser un compromiso en firme, pois é susceptíbel de modificación sen previo aviso”. Estariamos, en consecuencia, perante unha autoficción pluscuamirónica capacitada para impugnarse como tal, post a post.

[Publicado co mesmo título no terceiro número do suplemento cultural “Nós” do Xornal de Galicia, (27 de decembro de 2008, p. 4). O suplemento, baixo o título xenérico “A forza do blogmillo”, recolle artigos de Manuel Ángel Candelas Colodrón e Anxos García Fonte, coordinadora do suplemento “Nós” e xefa de Cultura e Sociedade no xornal. Candelas Colodrón presenta un completo panorama crítico sobre os blogs en galego, e apunta que non estar no blogomillo (con blog propio ou como autor de comentarios) significa hoxe non estar. García Fonte, nun artigo titulado “Un mundo sen cancelas” [sic; cancelas, non Candelas] detense nas motivacións que están detrás dun blog e tamén no eixe privacidade / publicidade, para o que cita a idea de Juan Varela sobre as “identidades de dominio público“.
Non lembro a procedencia do cartel soviético que abre o post]

O blogomillo con Brossa

22 de Decembro de 2008

O vindeiro 30 de decembro cúmprense dez anos da morte de Joan Brossa (1919-1998).
Con ese motivo, L’abloccedari Brossa propón que na mañá dese martes día 30 os blogueiros/as de calquera parte do mundo poñan no blog de seu unha anotación en homenaxe ao poeta e artista catalán: visualidades, poemas, reflexións, imaxes, tactos, vías, travesas, críticas, comentarios, textículos ou varios…

O blogomillo non vai faltar á cita. Outros dous bos lugares para a inspiración: este e estoutro.

[Fotografía de Joan Brossa (1948), por Lluis Riera]

Cortesía

18 de Decembro de 2008

Anoto, en correspondencia á exquisita cortesía do Sr. Blanco Valdés, a recepción, hoxe mesmo, dunha separata cunha publicación moi recente da súa autoría que me comprometo a ler con atención.

O seu título é “La Constitución y las lenguas. ¿Qué fue de la cooficialidad lingüística?” e figura en Claves de Razón Práctica (nº 188, decembro 2008, pp. 20-28). En canto teña modo, regresarei ao asunto e intentarei dar continuidade ao debate iniciado hai uns días a propósito das posicións xurídicas e políticas do profesor de Dereito Constitucional e columnista de La Voz de Galicia, a quen agradezo publicamente o envío e a nota que o acompaña.

[Reprodúcese a capa dun número da revista CRP]

De quen é un blog (2)?

7 de Decembro de 2008

Cando Lándoa resucitou, hai tres semanas, formulaba esa pregunta e recibín algunhas respostas de moito interese, algunhas delas fóra deste espazo branco. Existe un campo aberto de condominio nos blogs, iso semella evidente. No entanto, ninguén negará a autoridade de quen o abriu e administra. Esta é unha cuestión maior, con derivacións múltiples, que, por exemplo a min, me poñen con frecuencia no límite da retirada por simple fastío coas condicións do medio. Falo do acto de exercer algunha forma de censura, ou simplemente de marcar unhas regras do xogo que estreitan a liberdade de expresión. Todo iso, tan complexo, tan inaturábel. Pero falo tamén de algo máis sutil, menos tanxíbel. Todos sabemos que cando unha casa se abre e se dan as condicións mínimas de impunidade é difícil substraerse á tentación da rapina. Digo que é difícil, así en xeral, porque a historia da especie humana demóstrao día a día. Non falo de ti nin de min, falo da especie. A impunidade probada e segura é campo aboado para que os dedos medren. Así foi sempre e así o demostra o paradigma-guerra e calquera outro que en escala reducida presupoña as condicións da impunidade, da cambadela que sae gratis. Fálase do poder, claro, do poder pequeno e do poder outro. Nunca antes de hoxe neste blog impuxera e aplicara o administrador unha pauta censora explícita. Hoxe fíxoo, por duplicado. E non é agradábel, créase. Pero seguirá a facelo en adiante se non se atende unha regra básica que irá saíndo nesta prosa. A tentación de animalizar determinadas condutas é socorrida cando se fala do que vou falar. Aquí esquivarémola. Pero parece inadmisíbel aceptar que nas paredes da casa propia fiquen pintadas anónimas destinadas só ao desprestixio persoal e non ao debate, por mínima que sexa a achega argumentativa de quen se decida a participar. Desque abriu este local fun deixando máis dunha pintada desas, admitinas aí expostas por considerar que en realidade constituían un desprestixio da voz e da mentalidade que as inspirara. Pensaba: con tal de que tiren contra o blogger ou contra as súas posicións aguantalo vai no soldo, que como tamén teño razoado en varios lugares, é un soldo sentimental e/ou simbólico, pero soldo ou capital á fin. Orabén, que dereito ten un como administrador do condominio a deixar á vista notas dirixidas a terceiros por comentaristas anónimos que non se xogan nada deixando aquí ou acolá a pegada dun resentimento, dunha baba frouxa ou dunha enfermidade contaxiosa que ten tratamento e á que os demais non temos por que expoñernos? Porque, en efecto, hai baba contaxiosa, baba de medre, con lévedo tan poderoso coma fétido. E a baba blogueira ou foral ten algo diso: empeza un a babarse e en cousa de días estrágase calquera posibilidade de intercambiar razóns ou de escoitar a palabra allea. Considera un (un son eu) ter lumbares suficientemente en forma para cargar determinadas pexas ás que se expón por vir dar aquí, ao condominio. Pero nunca aceptará un que isto acabe convertido nun repositorio de babas nin nun peirao para cargar containers de lixo dirixidos a terceiros. De modo que se declara activada a potestade de limpar a casa. E agora, noutro nivel, outra observación, a segunda das anunciadas como censuras do día, deste día entre a Inmaculada Constitución e a Concepción que nos demos a nós propios. A propósito de anotacións como a que precedeu a esta, que talvez nunca se debeu incorporar ao blog por tratar sobre un asunto que enlaza o público co privado (co privado non meu, porque disto se fala; un blog trata sempre sobre o mundo privado do seu activador, por pouco que sexa, por pouco que queira…, e os riscos e as silvas comezan a andar e a desmedrar en canto a man escribe, e está ben que así sexa, etc.), recibíronse algúns comentarios, benintencionados sen dúbida, que entraron a debater, estimo que fóra de lugar e fóra de tempo, asuntos de enorme interese no debate público. Por exemplo, sobre determinadas tendencias sexuais do clero católico ou sobre as condicións da escola franquista e demais. Asuntos relevantes e dignos de atención máxima, ninguén o poñerá en dúbida, e menos eu. Orabén, reclamo agora aquilo que os mestres de retórica chamaron kairós. Ás veces non é momento. Ás veces non é o lugar. Iso é todo. Por ese motivo, decidín tamén, ao abeiro das prerrogativas que me autoconcedo por administrar o condominio, eliminar varios comentarios que non me parecían oportunos para o momento, para ese momento que non é meu, que non é meu nin tampouco é de ninguén que por aquí escriba. E rematarei con vontade de aclarar os termos da convivencia de palabras (volto por tanto á censura 1). Para min, e teño errado algunhas veces nisto no blog propio e nos blogs alleos, un blog do tipo deste que polo de agora seguirá andando non é o mellor sitio para darse ánimo entre amigos (nisto é no que teño errado nalgunha ocasión como comentarista) ou para deitar baba anónima inimiga. Querería argumentos, razóns, debate. Directo, serio, duro, a fondo. E tamén riso e tamén sentimento e fraternidade, como non? Pero a baba podre, sobre todo esa, hai que tragala. Cada un a súa. Espero que se entenda e se asuma a norma por popa e por proa. E se non se asume, a cousa é clara: en canto as lea as guindo.

[Fotografía de Pablo Iglesias]

Aberto por resurrección?

16 de Novembro de 2008


De quen é un blog? Esa era a cuestión da sexta feira. Preguntaba por non telo claro. Non se trataba dunha pregunta retórica, nin moito menos. E tampouco se non trataba dun residuo das numerosas atencións recibidas polo blogueiro que hai vinte días pechou por defunción e semella agora abrir por resurrección. Todo está por ver. Todo está por vir. Non hai nada certo e nada se sabe. Un quere pechar, en particular pechar esta fórmula, esta inercia, esta poética. Pero sería frívolo ignorar algúns consellos, algunhas recomendacións, algunhas esixencias de quen tamén fixeron blog (este blog), como traslocen as palabras recentes de Fra Vernero e de Igor. O certo é que un blog permite cousas como a que agora emprendo: complementar e compartir o dito noutro lugar, precisalo, abrilo a un público amplo. E Fra Vernero ten toda a razón, a facelo, quéirase ou non, coa autoridade asumida por un xefe de pista, que o problema é que logo se aplica —a autoridade— sobre troianos e tirios, sobre trols e conmilitóns. Xurdio asunto para unha comedia este da autoridade centrípeta do blogger! Velaí outra das obsesións no peche de outubro.

Ben. Acaso pola incapacidade persoal para desentenderme dun certo trobar clus, é inhabitual que o que os medios me atribúen tras algunha intervención pública garde a semellanza prevista co que eu quixen expresar. A culpa (?) que aí haxa só corresponde ao locutor, non se comparte. No simposio da Asociación Galega de Editores, onde atopei voces do blogomillo tan importantes e queridas como as de Cesare, Manuel Gago ou Fran Alonso, falei durante quince minutos escasos nunha mesa redonda que comezou con retraso, prorrogou practicamente até ás 15 h. e á que se incorporou un cuarto participante en principio non previsto, pero con certeza inexcusábel para a aclaración da cartografía coa que nos xogamos a proxección exterior da cultura de noso, o director xeral de Creación e Difusión Cultural, Luís Bará (por certo, se non representar moito custo, eu cambiaba o de Creación por outro termo —Produción?— ou directamente eliminábao para a vindeira lexislatura e deixaba o rótulo abreviado en DXdeDF; porque dirixir a creación cultural parece indixesto e anacrónico, e estou seguro de que a sensibilidade dos responsábeis actuais do departamento así o recoñecerá). Presentounos co oficio e xenerosidade que son marca da casa o editor Fran Alonso. Con el e Bará estabamos na mesa tamén Helena González, Xabier Cid e un servidor. O público, numerosísimo, como nas intervencións todas desa mañá frienta. O gaiteiro do Obradoiro-Xelmírez, impenitente, ubicuo, eterno. Propoño ao Consello da Cultura Galega que lle pague unha xubilación anticipada e libere o raciocinio dese pentagrama. Vaticino: dentro duns anos algún antropólogo cultural demostrará que o desenvolvemento histórico das tarefas administrativas e dos debates intelectuais e/ou programáticos do CCG estivo profundamente afectado polo martirio gaiteiro, previsto en orixe para guiris ou peregrinaxe, pero incisivo e letal en realidade na res publica da nación, da usc, do concello, da hostelaría vip e da mesma diócese compostelá. Arma de guerra dos nosos inimigos malos esa gaita de diola!
Logo desta anotación rizomática irá outra máis lineal na que, ao fío das sempre fundamentais observacións de Manuel Bragado sobre a proxección exterior do libro galego, incorporarei unha parte do que dixen ou pensaba dicir no Consello da Cultura Galega o pasado xoves 13. É curioso: na presentación de Fran Alonso frivolicei coa morte morrida de Lándoa e agora, sen cálculo preciso e sen temor á contradición que estou a erguer, abro esta memoria de ultratumba. Que Fran, Chateaubriand e a Providencia, todos tres, o disimulen!
[A ilustración para o cartel do V Simposio O Libro e a Lectura. O libro galego no mundo: presente e futuro é de Abraham Carreiro. O deseño gráfico, de Pepe Carreiro]

Honor aos prudentes!

14 de Outubro de 2008

Algún día. Algún día, si, gustaríame ter modo para pensar algo á altura do que querería describir. Ese prodixio que é a tertulia a distancia, o blogodiálogo d’As uvas na solaina. O blog de Marcos Valcárcel é singular e exemplar en moitos aspectos. A maior parte desa exemplaridade deriva, como é lóxico, do carácter e condición de quen o fai, e sobre iso poderá falarse noutro momento. Hoxe desexo apuntar só outro aspecto que por suposto ten tamén moito a ver con ese carácter do anfitrión, con ese xeito de convidar outras voces a través das ligazóns aos grandes columnistas do país. Os blogodiálogos das Uvas son, exceptuados rosarios e outras variantes litúrxico-salmódicas de ton monocorde —concursos de orneo incluídos— que por aquí e acolá abrochan, os máis extensos do blogomillo. Non é infrecuente que rexistren máis de cinco ducias de comentarios (en ocasións, moitos máis). E son tamén os máis ricos e profundos por seren os máis matizados, os menos previsíbeis, os máis abertos e gratificantes na lectura. Por que? A receita parece consistir en que o convocante reduce extraordinariamente o principio xerárquico e de condución que sempre corresponde a todo Maese blogger. E como segundo ingrediente ese aluvión enérxico, sabio e prudente á vez, das voces tantas que se van sumando. En especial de oito ou dez voces que nunca son corais pero que nunca disoan no acordo de con-versar ou remoer ideas xuntos, voces cuxa harmonía de disidencias fulmina calquera propósito descualificador do modo-blog (onfaloscopia, exhibicionismo, flatulencia, proselitismo, diván…) e os sitúa como senado máximo da Gallaecia. Iso como pouco e por non ter a man cartografías noutra escala. E por riba cun sentido do humor definitivamente sagrado. En fin, algún día… Na fotografía, unha convocatoria recente de varios dos membros da tertulia das Uvas. Algúns deles/as coñecéronse ese día de festa, despois de tempo a conversar e conversar a km de distancia. Máis datos aquí e aquí.