contos popularesArchive for the ‘’ Category

O erro Berg

19 de Agosto de 2009

 

kristina-berg1Kristina Berg equivócase facendo o préstamo que fai para a demolición do que foron as galescolas do goberno anterior. Un préstamo por outra banda innecesario, porque o mundo está cheo de galiñas azuis (a da Universidade de Delaware, por exemplo), non sempre asociadas en termos simbólicos ao mesmo que o conselleiro Jesús Vázquez —ignórase se tras inspirarse en Cirlot ou en Eranos, ou ficando só nunha lectura algo perversa, oportunista e cínica do conto de Carlos Casares— atribúe atropeladamente á pita celeste e desideoloxizada. Así que xa temos icona nova para a rede que Vázquez e Mato rescatan do gulag entre lapsus, coñas e desidia estival, con sol moi torero e rojigualdo sobre a nube azul ao fondo do cartaz (por certo, o sea). Documéntase  todo de modo suficiente nestes vídeos da Axencia Galega de Noticias que rexistrarán para a historia, sen deixar espazo á incredulidade de quen veña tras nós, en que consistiu exactamente en fondo e formas este Goberno Feijóo.

Berg non só cedeu aquilo que non se acaba de ver por que motivo é materia de cesión (a diferenza cromática?, a diferenza articulatoria que xa tratou Platón no Crátilo?); que non se acaba de ver fóra dunhas circunstancias socio-culturais como as nosas, claro. Como as nosas postas do revés, patas arriba, dándolle a volta ao escrito por Casares, algo que a estas alturas é evidente que tonifica a libido de quen manda no país. Moi alén da cesión non lucrativa de dereitos, Berg tomou parte no acto gubernativo e acompañou na mesa aos conselleiros Mato e Vázquez, quen, obviamente, utilizaron esa marca (a marca Casares) dun xeito que poderá cualificarse como se queira pero nunca como desinteresado.

A estratexia é, máis unha vez, perceptíbel e barata. Cáptase lexitimidade galeguista (individual, faniliar, institucional…) mediante acordos non descritos nin publicitados, probabelmente tácitos. Deconstrúese, en paralelo e sen rubor ningún, a cerna estruturante do ideario nacionalista, presentando por exemplo a Castelao, diante da súa tumba!, como un rexionalista estetizante. E así sucesivamente por academias, clubes e consellos.

Berg decidiu libremente incorporarse ao traxecto Feijóo, a esa planificación trazada ao milímetro por estrategas que ninguén debe menosprezar na súa capacitación técnica e que case todos sabemos cara onde dirixen a máquina, malia os erros e os despistes concretos dalgúns subalternos no aparato, como os penosísimos na dicción e na formación do conselleiro Vázquez  na súa intervención de onte (a ver o que di a Conferencia Episcopal cando escoite iso de que o obxectivo da Consellería de Educación do Goberno Feijóo é “formar dende o berce a cidadáns librepensadores”, 43-45″ do vídeo ligado; se iso o di noutro tempo o agora vicesecretario da Mesa do Parlamento veriamos a Martínez Camino con escordadura de larinxe terminal) ou outras veces do propio Feijóo, presunto xefe dun goberno obsesionado con muíños de vento.

Kristina Berg, en fin, faría ben en ler o escrito por Damián Villalaín no último A Nosa Terra baixo o título “Piñeiro, Feixóo e o galeguismo“. Na versión impresa do semanario este artigo ocupou enteira a páxina 6 e viña ilustrado precisamente cunha foto na que Piñeiro escoita unha intervención do propio Carlos Casares (a foto pertence ao Arquivo Familiar Casares-Berg). Déixenme concluír co penúltimo parágrafo de Villalaín. Teño a impresión de que vén ao caso:

Se Núñez Feixóo ten algún respeto por Ramón Piñeiro, e eu non quero dubidar de que isto é así, debería ser máis coidadoso á hora de esgrimir o seu nome con finalidades completamente alleas ás causas ás que Piñeiro dedicou toda a súa menesterosa vida. E calquera que coñeza un pouco a obra do de Láncara, sabe que entre esas causas nunca estivo a desprotección da lingua galega nin o bilingüismo harmónico, ese mítico constructo de pai descoñecido por cuxa definición precisa seguimos agardando moitos galegos.

 

[Kristina Berg nunha fotografía tomada por Xoán Carlos Gil na Fundación Carlos Casares en 2008]

Linguas e culturas na escola

2 de Marzo de 2009


O GRULI (Grupo de Linguas da Universidade de Santiago de Compostela, dirixido por María Teresa Díaz) organizou o sábado 28 o simposio Linguas, culturas e escola, no que participaron case 300 persoas e que contou con moi interesantes achegas para a reflexión sobre novo alumnado e novas pedagoxías. A eficiencia das organizadoras revélase no feito de que dous días despois da celebración do evento dispomos dos materiais desenvolvidos e debatidos neste encontro científico. Desde a páxina web do grupo accédese ás presentacións de apoio de relatorios e comunicacións breves sobre a diversidade lingüística e cultural na escola portuguesa, os modelos de educación plurilingüe en Galiza, a pedagoxía intercultural no ensino secundario, os estímulos para a comunicación verbal, as dificuldades de aprendizaxe en relación co eixe grafema-morfema, a aprendizaxe da lingua e da cultura galegas para estudantes de fóra do país e o conto como recurso para a educación intercultural no ensino primario.

[Logo do Grupo Linguas USC]

Ferrrete Royal (Historia sagrada)

22 de Decembro de 2008

Para Cesare, con admiración incontábel, para que se recupere axiña

Pensei titular tamén “De tríos e voyeurs —influído pola pros(íncop)a de Felicia Soutelo”, pero queda longo, mentres que o outro, o que figura acima así co triplo r de ferrrete, que non é errrata nin grallla, tampouco está mal. E ademais, homenaxea o triángulo erótico. Imos lá.

Falando onte con alguén que chegou ao primeiro nadal da guerra aquela con só cinco anos de idade e rizos loiros hoxe desaparecidos en combate (coa vida), comentou el que naquela hora os nenos crían que o rei negro era Gaspar. “Glub!”, disque cismei en plan monólogo citado. Mentres esta persoa, coruñesa e de raíces completamente urbanas, razoaba que ese nome soaba daquela moito máis étnico que os outros dous do célebre trío eu non podía deixar de lembrar algunhas parvadas lidas sobre fonosimbolismo e outras lerias algo máis sensatas sobre a comparación entre a iconografía estritamente visual da cultura actual (sen notas a rodapé, sen acompañamento verbal ou impreso ningún para o representado na imaxe, por tanto con escasa achega sobre alegorizacións e demais herbaxe) e a cultura de base oral de hai setenta anos, en todo caso ben máis poscolonial que a de hoxe no tratamento correlativo do individuo de raza negra, non desprazado ao peche da fórmula eneasílaba “Melchor, Gaspar e Baltasar”. Porque non creo que a Segunda República promovese nada especial para a terxiversación do que conta Mateu (2: 1-12), o cal, por certo, insiste moito na idea de que as cousas ocorren porque algún profeta, vehículo discursivo de deus, as vaticionou noutro tempo (que se non, nada).

En fin, non era diso do que ía falar. Do que ía falar era de algo que ten relación con esa imaxe da prodixiosa e fría catedral de Autun (Borgoña) que abre este post. Non entrarei de cheo nin na órbita dos Gay & Lesbian Studies nin tampouco na dos Ethnic Studies a propósito da cuestión da visibilidade da homosexualidade interracial ou intercultural, pero farei un par de observacións encol da iconografía burgundia, que me conmoveu en directo hai uns invernos, cando alí parei por motivos ditos profesionais.

O feito dos tres reis (son tal: levan coroa) xaceren xuntos e aparentemente nus (o brazo sinecdótico do melenudo) baixo a mesma colcha. O feito do anxo, encol deles, empregar en simultaneidade os dedos índices de ambas mans non tanto para marcar autoridade e/ou punto “dirección-megalómana-de-masas-desorientadas” (ao xeito sabido de Aznar I o Fotoxénico e dalgúns directores xerais de entidades financeiras en canto ulen megapíxel) senón con vontade de amosar a estreliña ou cometa, dunha parte; e doutra, con meridiana claridade, de simular o acto dixitopuntor co rei máis accesíbel, que ispe sobre a colcha o mentado brazo dereito —o sinecdótico— “a la caída”, efecto natural da lei da gravidade nesa posición, claro, pero de tal xeito que a man despregada súa coincide que se sitúa exactamente, lido o canon de seis cabezas da tropa real, case á altura dos condutos deferentes do rei do medio, ouh casualidade!, acaso o máis ditoso en conxuntura tal e tamén o máis andróxino na súa faciana case impúber [click], similar a que tivo até hai non tanto quen ha reinar nas Españas co título tamén sabido de Felipe o Derradeiro… —desculpen, perdín en parte o fío—; si, observaba que o feito do anxo-voyeur pedirlles a eles tres que miren, alén de constituír un acto de proselitismo reprobábel en termos de conduta moral, configura unha cenografía cargada de forza dialéctica.

Por que? Pois porque o anxo da historia, por definición benjaminiano, no canto de ollar cara a atrás comme il faut, cede ao espectador a mirada proxectiva dixitalizada e así declara todo canto segue: i) que os reis do cometa eran tres; ii) que o ardor da militia amoris os deixou baldados, entrando logo nun sopor que houbo de ser interrompido polo enviado de deus; iii) que un deles (o da posición máis baixa na festa que de consún armaron), a xulgar polos seus trazos faciais, non semella ser de aquí, senón de alá, de Oriente.

Dito o cal cómpre regresar a Mateu, o único dos catro evanxelistas que fala dos tres reis. Dos tres reis? Non tal. Mateu (2: 1) fala só de homes sabios (magos noutras traducións, sobre todo católicas; científicos con catro ou máis sexenios noutras máis burocratizadas e calvinistas, adeptas xa á teoría da expiación limitada), e, ollo!, non di en ningún momento cantos eran. Hai teólogos e catequistas que sinalan que ese número puido ser maior ou menor: entre dous e doce (os armenios armarían o belén, se o armasen, con doce magos doce, e os coptos con sesenta!, mentres que os criptocristianos de Roma aló polo século III metían só un par deles, acaso polas angosturas das catacumbas). Pero como os agasallos foron tres (ouro, incenso, mirra) e a cultura occidental prima o biunívoco, a iconografía posterior (moi posterior) fixou noutros tantos tres o número dos sabios ou magos. Iso, magos, pero non reis. Aliás, quedaría rañicas, agás na cota do ouro, que varios sabios ou magos (de seren reis non tanto) custeasen a escote os presentes do bautizo.

E Mateu, di algo sobre as etnias e as idades dos homes sabios? Non que se saiba. Só di que viñan da parte de Oriente, onde en principio, bardante de excursionistas e desprazados por causa de explotación laboral, non había naquela hora negros. Baltasar, de feito, é nome asirio, co significado de “o protexido do deus Baal”. Mateu tampouco di que el fose o máis novo, como tradicionalmente acepta a iconografía municipal, que segundo é sabido adoita presentar Baltasar nas cabalgatas, a diferencia dos outros dous sabios/reis, como lampexo, pode que por non embarrufar con betume as barbas postizas (bens inventariábeis sometidos a custodia). Curioso que para os bizantinos o imberbe en cambio fose Melchor.

En fin, que se non é polo papa León o Magno, o mesmo que deu tila a Atila para que non convertese Roma nunha instalación neodadá, e sobre todo por The Venerable Bede, hoxe non falariamos nin de tres reis (León) nin de que Baltasar era negro (Beda). Con todo, non é raro que o gran Gislebert, un craque coa expresión da pedra, descoñecese o dito polo Venerábel catro séculos e pico antes de el traballar o atrezo da fría catedral de San Lázaro, en Autun.

[Sommeil des Mages, capitel de Gislebertus, de comezos do século XII, exposto na sala capitular da catedral de Autun]
ps. Audiencia do papa á Curia Romana no Vaticano (hoxe). Complemento Ratzinger sobre homosexualidade e fixación dunha posición oficial vaticana sobre os Gender Studies, inmerecedores de estatuto disciplinar, con desprezo incluso do gender, sen studies. Fala Ratzinger (Atila escoita): “È necessario che ci sia qualcosa come una ecologia dell’uomo, intesa nel senso giusto. Non è una metafisica superata, se la Chiesa parla della natura dell’essere umano come uomo e donna e chiede che quest’ordine della creazione venga rispettato. Qui si tratta di fatto della fede nel Creatore e dell’ascolto del linguaggio della creazione, il cui disprezzo sarebbe un’autodistruzione dell’uomo e quindi una distruzione dell’opera stessa di Dio. Ciò che spesso viene espresso ed inteso con il termine “gender”, si risolve in definitiva nella autoemancipazione dell’uomo dal creato e dal Creatore. L’uomo vuole farsi da solo e disporre sempre ed esclusivamente da solo ciò che lo riguarda. Ma in questo modo vive contro la verità, vive contro lo Spirito creatore” (22 12 2008).

Profundas son, abofé, as fosas de Islandia

17 de Decembro de 2008

Unha lenda conta que unha xiganta quixo ir de Noruega a Islandia cruzando o mar. Sabía que había fosas no camiño porque así llo contara outra xiganta viciña dela que a medio quixera disuadir da idea de cruzar:

—Sonche profundas as fosas de Islandia, pero pasar pásanse.

Sábese que meditou un pouco a xiganta. Había no medio do océano un tramo estreito tan profundo que a cubriría toda, até o mesmo curucho. Pero emprendeu logo a marcha e axiña chegou onde a fosa que tanto a desacougaba. Nese momento viu un barco que se achegaba e quixo sosterse nel para mellor cruzar o abismo. O caso é que perdeu o apoio e esvarou para caer o longa toda que era aló na sima, onde ao cabo afogou.
O corpo, levado polas ondas, arribou tempo despois a terra, en Rauðisandur, no oeste. Era tan enormísimo o cadáver que un home dacabalo non chegaba co puño do látego alzado ao xarrete do xionllo. Alí onde a xiganta xacía, irta nas areas da praia de Rauðisandur.

[A praia de Rauðisandur e en primeiro plano a vella igrexa, fotografía de Gunnlaugur, vía Flickr. O texto tómase do libro Cuentos populares islandeses, escolma de Kristinn R. Ólafsson e Marisol Álvarez, Edda Publishing, Reykjavík, 2004. A miña tradución é, por tanto, do castelán para o galego. A pintura da esquerda é de Paula Rego, e nada ten a ver co que a lenda conta, pero fica por así xuntar dous agasallos, un de Hermann Stefánsson e o outro de Paula Cruz]