de rerum naturaArchive for the ‘’ Category

Tremelica o poleiro azul

10 de Setembro de 2009

 

vazquez-vs-aymerich

Tremelica. Logo cabalgamos.

Orabén, hai algo que non se entende. Algúns deputados da oposición retaron ao conselleiro Vázquez a dar os nomes dos altos cargos do bipartito que envían aos seus fillos ou fillas a escolas privadas con separación escolar por sexos. A maioría dos deputados fixeron cuestión diso e doutras miudezas que son estritamente anecdóticas e pertencen á vida privada das persoas e das familias.

A cuestión evidentemente non era esa. Con independencia de que poida existir falta de coherencia entre a posición política pública e a escolla persoal nun ámbito tan decisivo como este da opción polo ensino público ou polo ensino privado, tan a miúdo confesional. Con independencia de que optar (este, aquela, esoutro) polo ensino privado presupoña sempre unha aposta por enfraquecer o ensino público, por restarlle financiamento, por contribuír a un reparto inxusto das cargas fiscais e moito pero moito máis…

Pero a cuestión non era esa, reitéroo. Mais unha vez, o nivel dialéctico e político dos parlamentarios galegos quedou en evidencia. A cuestión é estoutra, señores e señoras deputados: como é que o máximo responsábel da educación no país dispón para uso propio dunha lista de pais /nais que fan uso dun dereito recoñecido polas leis? E tamén esta segunda: Como é que este señor se permite usar esa información como argumento político e a publicidade deses datos como ameaza en sede parlamentaria? Pero non o ven? 

As listas, en todo caso. Unha vella tradición da caverna. O bo é que cabalgar cabalgamos. Case todos.

 

[Na foto de hoxe en El País, Negreira intenta calmar, entre cadeiras azuis, o ardor desideoloxizado a apolítico do conselleiro Jesús Vázquez]

Jeanne Rozerot

14 de Xuño de 2009

jeanne-rozerot

En febreiro de 2005 visitei Chalon-sur-Saône. Trasladárame alí nun día libre desde Dijon, onde pasaba unha tempada por motivos de traballo. O motivo fundamental era coñecer un pouco mellor o sur da Borgoña e aproveitar o día para visitar o museo Nicéphore Niépce de fotografía. Regresei a Dijon con folletos e algúns libros e catálogos. Un deles, un caderno en realidade, titúlase Émile Zola Photographe. Zola, ao parecer, descubriu a fotografía contra 1888. Viviu con paixón esa nova forma de expresión e de rexistro da vida social e natural a partir de 1895. Até o punto de xuntar oito cámaras e sete mil placas desde ese momento até o da súa morte, en setembro de 1902. Levaba entón uns catorce anos de relación con Jeanne Rozerot, moza natural do Morvan (non lonxe de Chalon-sur-Saône) que entrara como costureira ao servizo da dona de Zola cando contaba apenas vinte anos de idade. No caderno que menciono hai algunha foto de Jeanne Rozerot fotografando ela mesma escenas familiares con outra cámara.

Talvez a fotografía que segue a tomase ela. Ou talvez sexa do propio Zola, autor de moi numerosos autorretratos. Co escritor están os dous fillos que tivo con Jeanne, Denise e Jacques. O retrato de Rozerot que figura arriba é sen dúbida obra de Zola, nun tempo no que el, próximo a cumprir os 50 anos, e completamente obsesionado coa negra cabeleira da moza, emprendeu… Pero… pero isto que é? Un blogue literario, un serio caderno de viaxes, un simple truco para me apropiar da lingua de todos ou que? En fin, eu só quería engadir que Zola empezou a facer deporte cando o de Jeanne Rozerot. Iso. Bicicleta, se for preciso engadir máis datos, por todo Médan arriba e abaixo, se é que naquela parte cha dos Yvelines houber tal cousa. Tumba e dálle, todo o día para baixar peso e parecer máis novo a ollos da súa namorada… En calquera caso, en calquera caso, o Morvan si que é por completo delicioso e costento, con tanta montaña e tanto val. E, ademais, Alexandrine Meley, a esposa de Zola, a quen este retratou tamén con frecuencia malia levar adoito ela o pelo recollido, tivera algo con Cézanne e por riba sobreviviu ao raro accidente no que o novelista perdeu a vida afogado nas emanacións de monóxido de carbono provocadas polo feito de a cheminé da alcoba matrimonial non tirar alá moi ben, seica, aínda que non falta quen asegura que se tratou en realidade dun asasinato político… , porque ben se sabe que non todos os j’accuse son j’accuse de jacuzzi. Algúns, no canto de se cobrar, páganse. Bicicleta aos 50, si! Que carafio! Ou é que imos poñernos agora tal…? Home, por favor!

zola-cos-fillos

Arturo y yo: neobarrosos

29 de Marzo de 2009

Por algún motivo que non se me alcanza, experimento unha certa proximidade co arxentino Arturo Carrera (1948), neobarroco ou neobarroso case da quinta do poeta trotskista-anarquista Néstor Perlongher (1949-1992), autor este último de libros de poemas como Alambres (1987) e tamén, na condición de antropólogo social e militante polos dereitos dos homosexuais, de estudos como O negócio do michê. Prostituição viril em São Paulo (1987), inicialmente a súa tese de doutoramento en Campinas.

Agora que recibo de Laura un mail a nome cambiado (AC↔AC) e que ademais María falará, tel quel, de Severo Sarduy e neobarroquismo no Festival Pop Vite Nuove 09, coñecido tamén en círculos goliárdicos como “Festival Didi-Hip-Hop Amarrado/a al Duro Banco 09 horas/día”, é o momento de recuperar definitivamente un celebrado poema do libro Arturo y yo (1984), de Carrera. Este, algo longo para o habitual nesta ventá, de título “El potlatch de las siestas”:

Un coloquio remoto se hundía en la exageración

(miniatura de una incertidumbre
que lo amparaba): Algo querrá ahorrarnos
siempre, la pena de la escritura

El campo.
Todas sus cruzadas de comadronas
invisibles.
La arena de oro el sentido y del sentido,

madres desaparecidas. Vuelvo a una patria
de terrores pueriles y asaltos
a la pequeña oscurecida urbe
de la memoria: Oh, tristeza

Me has enfrentado al lujo insoportable
de mi desnudez.

Aquí está el mapa de lo reído y de lo
por reir.
Los lugares que deslizan su ritmo reificado
en lo alarmante:

El tiempo
que contrae
el abismo
de los niños.

Hay que enfermarse.
Hay que enloquecer.

“Hay tres minas jugando
al Ludo, podés creer?”
-dijo Mariano.
“Parece que juegan y
cuando las mirás fijamente
desaparece el tablero”.

“Estás en pedo -dijo Julio.
Más borracho que ellas”.

Busca el agravio de la alucinación
compuesta (se despereza en estos
campos)

Sus patios para dar mis vueltas.

Sus sótanos para retocar heroicamente
los homenajes al cuadrado.

El campo.

Unas cartografías silbadoras. Colores
repetidos en los timbres, oh, monjes:

Vosotros que de la plegaria hicisteis
una partitura, un mapa para el acting
de escoger de la luz la calentita sombra
quejumbrosa.

Vosotros,
para quienes el mal y el bien
son el paisaje: el paseo más puro
de la contemplación

Estamos en Indio Rico,
a escasos kilómetros de Pringles y
es la industria de los noveleros,
con sus flechas de macizo oro y sus
boleadoras de pepitas áureas forradas
de billetes de cuero…
Estas son dunas, dunas mínimal, y
estas son napas con láminas de mica
traspapeladas.

Ahora estoy en Pringles,
en la azotea de mi casa donde soy Vatek,
con mis astronomías lanares y gozo,
como también de día gozo, tendiendo
desnudo la ropa: paso por el silencio
costumbres que el almuédano corta
al llamar a la Meca: duda, por todas
sus geometrías secretas donde la luna
entierra unas cerezas frías…

Hijo,
y padre.
Pero con un juego limpio
bajo la nariz ganchuda: el amor,
el equilibrio tumultuoso del “galpón”
donde unos tumultuosos quemaban los
juguetes y el trigo.

Malones.
Malones señores pintados con su crueldad
que cunde como el fuego del deseo
en la pampa.

Pero hay el barullo de lo pequeño, aún,
cruzando el cielo matizado sobre
cardos y escobas albinas y estolas plateadas.
El brillo del panadero, erizo suavísimo
con su relámpago tieso de madrugada,

y también el llanto,
el llanto ameno del siringo, angustiante,
y prolongado…

Estímulo de la secreta alegría de la sensación
de simular tantos discursos y prometer más
mímicas,
más mordeduras.

Algo que quiere ahorrarnos
la pena de la escritura: No hace mucho le
dije a Emeterio: No he fundado ningún sistema
nuevo de lectura; nada original: ni siquiera,
volverme imperceptible… ahora enmascararnos
los brazos, las manos… (No dijo nada y después
pensando que iba al mar con los chicos dijo:
“Comprate una sombrilla, es algo que puede
durarte años”).

Genet sabe que el goce le es negado por
principio -dijo Sartre.

¿Yo busco el agravio de la muerte?
No; enumero el sentido de una desaparición
escrupulosa:

el arco iris no.
los niños no.
un amor no.
un cuerpo que al pasar
deja que el deseo nómade se precipite en él
como una nevisca incandescente,
como una lluvia
fulminante. No.

una idea célibe no. viuda no.

una frase fastuosa que aparece
en la mitad de un ingenuo
momento,
de una ingenua desaparición

Del campo. No.
Del fauno o silvano que aflojó los cordones
soltó los ojos en los manojos de doradas
espigas. No.

Un sileno no.
Un coribante con su falo serruchado
en la mano,
bailando y restallando de dolor,
bailando y restallando. No.

Genet sabe que el goce
le es negado por principio:
Natachita me trajo su libro de cuentos
y Natacha, la madre, leyó en ruso.
Un cuento que no entendí, pero que
disfruté bestialmente
como una bestia que se sale de su ajustada
maya.
Natachita me miraba.
Liliana agachó la cabeza y alzó, imperceptiblemente,
los difíciles hombros: Ella también escuchaba…

Natacha cantaba, en realidad, ese cuento
maravilloso. Cuando terminó, alguien dijo: “¡Qué lindo!”
Natacha se apresuró a explicarnos que era un cuento
que le leían asiduamente a Pushkin.

Me despedí de todos ellos, como siempre,
besando a cada niño: coronando con un acto de
malsana estupidez aquella estupenda “lección”
de poesía.

Un poema agora de Néstor Perlongher na súa propia voz. “Cadáveres”, tomado xustamente do libro arriba mencionado Alambres.
[Arturo Carrera e Néstor Perlongher]

Blogs, resistencia e entrismo

18 de Marzo de 2009

—Cumpre, pois, as ordes da Resistencia e cumpre tamén as miñas: infíltrate no Blok-K e olla alí o que podes facer.

(X.L. Méndez Ferrín, Bretaña, Esmeraldina, 1987)

[A terra de Brec’helean ou Brocelianda, Bretaña]

In medias res (ii)

23 de Febreiro de 2009

Vacuidade
Cando T baixou por outra botella el ficou espido diante da ventá, fumando. A lúa subía por tras do souto e era agosto. Á esquerda había un cemiterio pequeno. De pouco e pouco escoitábase a curuxa. Abaixo seguía a festa, agora con música instrumental e con baladas. Algún riso e T tardaba. Coa brisa do pantano a entrar pillou frío e sentiu unha necesidade perentoria: mexar. Moveu o pecho a modo. Nada. Despois un golpe seco. Máis unha vez… Non era quen de abrir a porta. Ela non daba subido e el víase no límite. Debruzouse sobre o xardín. Foi onda a porta outravolta. Nada. Decidiu por fin e mexou pola ventá. Case un minuto. Coincidía o remate de “Sacrifice” (“… just passing through”). Sobre as lousas do xardín o líquido a caer mantiña sonoridades de pazo. Escoitou que alguén dentro da casa dixo con estrañeza “está chovendo!”.

[Elton John daquela]

J’accuse no jacuzzi

12 de Febreiro de 2009

Seguir falando do fracaso da convocatoria de Galicia Bilingüe é un erro. Talvez teña algún sentido táctico ou emocional facelo. O problema é chegar a crelo.

Un indicio de que non hai tal fracaso é o xeito no que algúns reaccionaron estes días a todo o proceso que conduciu até a manifestación do pasado domingo en Compostela. Galicia Bilingüe e a conexión que representa con UPyD, o partido de Rosa Díez, e outras plataformas conservadoras ou fascistoides da súa trastenda non fracasan desde o momento no que están forzando tomas de posición e declaracións de terceiros para delimitar un espazo ideolóxico e mediático de cara ás eleccións do 1 de marzo. Non fracasan desde o momento en que acollen significadas adhesións por parte de responsábeis políticos e cargos públicos do PP. Porque é evidente que a cuestión ten unha dimensión que transcende ao debate sobre o modelo lingüístico da educación ou da vida pública. Isto é innegábel. Que noutra zona do ángulo parlamentario e do reparto de poder, dirixentes políticos como José Blanco cheguen a sentir a necesidade táctica de lanzar unha mensaxe de rebelión (sic) contra a imposición de falar galego é un indicio do que se sinala.

Pero moito máis relevante que todo iso é a manobra manifestaria de Santiago Rey no seu xornal, ese “Yo protesto” que na edición dixital de La Voz de Galicia abriu páxina durante nada menos que catro días e que agora mesmo segue sendo accesíbel nunha posición menos destacada da web. Rey, co soporte dalgunhas persoas do mundo empresarial e profesional coruñés, dun catedrático de Dereito Constitucional da USC e dun intelectual, asumiu en realidade co seu manifesto, en forma e fondo, as posicións de Galicia Bilingüe e todo o cinismo social que vai no seu guiñol. Fixo coincidir ademais a publicación dese texto coa celebración da manifestación do pasado domingo, como querendo subliñar unha concordancia de fondo e unha empatía coas consignas. Imaxino que os membros de GB estarán moi satisfeitos con ese apoio.

Trátase dun erro de colosais dimensións nunha persoa da súa traxectoria empresarial e política. Un erro de análise e un erro estratéxico, acaso derivados dunha inquietude puramente contábel e conxuntural. Pero ante todo, e isto é o único que desexo destacar hoxe aquí, estamos perante un desafío á sociedade civil galega e á legalidade. Un desafío que se dirixe de modo especial ao campo da cultura galega. Unha declaración pública desa entidade, no que é estritamente o plano lingüístico-cultural que incorpora, non debera quedar sen resposta social nin, atención!, resposta institucional. Non se pode amosar conivencia nin fraqueza moral con esta clase de asuntos. Non se deben rir estas supostas grazas a quen paga ou convida. As institucións están para algo e é perentorio que cumpran co seu deber. Como tales institucións, loxicamente. Porque non estamos diante das reflexións dun columnista calquera un día calquera. Estamos diante doutra cousa moi distinta.

[Fotografía da manifestación de Galicia Bilingüe o 8 de febreiro en Compostela. Tomada da páxina web da asociación]

Danubio e asno motivado

12 de Xaneiro de 2009


Claudio Magris chega a Ratisbona, ou Regensburg, e fala do Palmsonntag ou domingo de ramos, celebración moi popular na cidade alemá cando menos no momento no que el publica o seu Danubio, creo que en 1986. Eu estiven alí un ano despois con Wolfgang, o amigo das tarxetas ao que se menciona na anotación anterior a esta, pero noutra altura do ano.

Magris dedica un dos capítulos sobre Ratisbona a falar dos asnos, do maltrato e da humillación non sei se dicir históricos padecidos pola especie. De como nalgunhas celebracións populares do domingo de ramos, e da lembranza do trunfo que supuxo entrar así en Xerusalén, a xente pasa a abusar das condicións da aglomeración e do exceso impune para golpear de xeito máis ou menos brutal ao pobre asno, non me queda claro se tamén na tradición bávara, pero lembro que si na Ilíada, por caso (“o asno preguiceiro”, dise). Na imaxe que ilustra este post é ben curiosa á representación do solípede, asimilado case a cabalo, máis que na morfoloxía xeral na estrutura e proporción de cabeza, corpo e patas.
Lembro que nos anos 70 viaxar no tren de vía estreita entre Ferrol e Xixón significaba basicamente, baixando de Moeche á costa, contemplar un Ortegal e unha Mariña calmos nos que o tótem era o asno solitario e gris e o tabú era a nuclear de Xove (ou sería á inversa?). Magris láiase da sorte cultural do asno en Oriente e Occidente. Lembra o acompañamento heroico que a grei asnal fai de Xesús de Nazareth entre o berce e case a sepultura. Tamén as comparacións entre a resistencia de Aiax contada por Homero e o aguante ilimitado do asno para aturar carga, paos, tortura. Labor, que diría Arendt.
A finalización do capítulo de Magris é, con todo, unha exaltación do curioso priapismo asnal, converxente no seu canto case elexíaco coas máis bulideiras procesións fálicas dos gregos. No asno, por moita erección que sobreveña, manda sempre a gravidade existencial, a melancolía anxélica, unha invencíbel contención na solitude contemplativa que caracteriza o seu xesto e condiciona calquera escenario ao seu redor. Por virmos outravolta aos referentes desta casa, Magris cita Apuleio e tamén Canetti, quen n’As voces de Marrakech falaba da súbita erección dun asno vareado polo amo. Esa vitalidade inexplicábel e pouco verosímil do asno resignado, apadumado, que semella vengar coa aparición quintacolumnista aos dominados todos do mundo, di o mestre triestino (sen tanta hipotipose como a que aquí se fornece). Unha poética outra da resistencia, pois. Non seremos nós quen cuestionemos esa lectura da negritude a caer que sempre pasma, aínda que o desentumecemento ben puidera ser cousa da memoria do tempo ido, acaso menos melancólico e máis marcado pola acción, por regresarmos agora de novo á teoría política de Hannah Arendt.

[Representación da entrada de Xesús en Xerusalén montado nun asno]

Bamiro: plan de fuga

28 de Decembro de 2008

Alberto Lema naceu en Bamiro, Vimianzo, en 1975. Lémolo na contracapa da edición do seu libro de poemas Plan de fuga, publicado por Estaleiro Editora a comezos deste 2008 que acaba, ou a finais de 2007 se en vez de facer caso ao colofón do libro ollamos para a páxina de créditos. O libro, alén de poder mercarse como produto físico nalgunhas librarías do país, pode descargarse libremente desde a páxina da editorial, o mesmo que os outros títulos que foron saíndo ao longo do ano, un ensaio de Carlos Diegues sobre feminismo e democracia e un par de obras dramáticas de Rubén Ruibal, unha delas en colaboración con Carlos Losada.
Non creo esaxerar se afirmo que a iniciativa de Estaleiro é un dos referentes culturais deste 2008. Por varios motivos, basicamente por dous: primeiro, por promover en tanto asociación cultural unha forma diferente de entender a edición, traballando con licencias Creative Commons e apostando pola independencia e por un funcionamento asembleario, o cal conta con antecedentes como Letras de Cal; segundo, por asumir con naturalidade unha serie de conflitos sobre os que asenta e pivota o campo literario (un deles, non o principal, o ortográfico) e por facelo da man de xente máis ou menos nova, desprexuizada ou non tan afectada por vellas feridas de guerra. Así que, con independencia da forza da iniciativa e do número de libros que Estaleiro poida sacar por ano, estamos perante unha magnífica realidade que ofrece unha nova forma de ler textos de indudábel calidade e de absoluta actualidade.
Para as persoas da miña xeración (cal será?) Bamiro foi sobre todo un título, bastante lido por certo a finais dos anos 70, razón pola que nós escribimos sempre Bamiro. Probabelmente, o indicador na AC-552, entre Baio e Vimianzo, non estea en cursiva. Non lembro. Mas podía estalo, porque o pequeno libro do historiador Xosé M. Lema Suárez do que fago mención foi especial por diferentes causas. Unha delas foi que Bamiro. Un estudo do habitat rural galego (1977) activou unha mirada nova sobre o mundo non urbano e sobre a gramática dos espazos comunais. Non é que Lema Suárez inventase nada, ademais era moi novo daquela. Leramos xa propostas semellantes na xeira de Nós e na do Seminario e todos os seus continuadores, Xocas, sen irmos máis lonxe. Leramos mesmo o Seraogna de Pexegueiro case naquela mesma hora: “En Seraogna hai pegadas do traballo / […] / Alí, en Seraogna, sécanse / as ilusións”. Con todo, aquel Bamiro ía sobre un lugarexo pequecho e moi concreto, unha parroquia que andaba, e anda, nos 500 habitantes e que aparecía debuxada con pericia descritiva. As explicacións sobre a vivenda legada polo século XVIII, modificada substancialmente sobre todo na segunda metade do século XIX, resultaban accesíbeis e gráficas para un estudante do que algúns, eu non, chamaban daquela “matemáticas puras”. Alén diso, o libro obtivera en 1976 o Premio de Etnografía do Patronato do Pedrón de Ouro. E o caso é que na entrega dese premio en Baio, por decembro daquel ano, faleceu, xusto despois de intervir como presidente que fora do xuri, Modesto Rodríguez Figueiredo.
Pero regresemos ao fío, a Plan de fuga, non para outra cousa que citalo nas súas sílabas, pouco máis. Alberto Lema visita no libro dúas entidades morais e políticas que perviven no imaxinario de todos os que sobrevivimos á historia: unha é a tradición literaria da derrota anunciada, dos derrotados para ser máis precisos; a outra é o territorio límite que conduce a ollar frente a nós aos bárbaros, aos ditos bárbaros, tomados non sempre en grupo, por certo, e adoito considerados desde unha forma de complicidade, non por tanto ao xeito senatorial romano (Hannibal ad portas!) ou ao xeito UE. Con apoio argumentativo semella que evidente en Ferrín, Lucrecio ergue nos poemas de Plan de fuga a poderosa voz que advirte contra toda simulación de transcendencia e boato, contra todo poder, incluídos os poderes nada cativos de Eros e Tánatos. E Lema sae con Lucrecio a visitar barbarie, inimigos, códigos, desertores, corpos. Visita a vida, en suma, a vida na polis. Visítaa lendo nela o tráxico-neorreal, o feito de termos que vivir malia coñecermos ben as regras do xogo alienador/mortal, a dramaturxia enteira que ilustrará logo a biografía de noso. O neorreal-posreal, esa finca tamén no limes entre existirmos a diario e verse/ouvirse logo contados polo poder e as crónicas. Iso ou a épica da experiencia, segundo viron Miguel Mosquera e María do Cebreiro. Plan de fuga, como a novela Unha puta percorre Europa, tamén de 2008, fala diso, fai iso. Un traballo de campo, como Bamiro, ou case, porque aquí non se fala de Arcadia, porque aquí a desmontaxe é fílmica e porque aquí (no mundo) non se queda ninguén. Eis unha proba:

Tratarei de non ser claro
falarei da derrota como se lle pasase
a outros hai moito tempo,
como se os mortos comprendesen
que todo foi en balde e decidisen
descansar por fin en paz,
tratarei de non ser claro, de non citar
as antigas cidades arrasadas
os fugaces menceres nesta noite
demasiado longa, os deuses
e as linguas vencidas lentamente
polo mar incesante, falarei
na antiga lingua dos poetas cegos,
e á patria chamareille Atlántida.

[Alberto Lema fotografado por Sandra Alonso para La Voz de Galicia]

Ruritania, Sr. Blanco Valdés?

19 de Decembro de 2008


Antes de que algún día dos vindeiros escriba algo sobre o artigo amabelmente remitido por Roberto Blanco Valdés, querería falar con brevidade do limiar que hai tres anos escribiu Fernando Savater para o seu libro Nacionalidades históricas y regiones sin historia. A propósito de la obsesión ruritana (Madrid, Alianza Editorial, 2005).

Gustaríame indicar que neste debate imprevisto a propósito da cuestión da lingua, e en definitiva da cuestión nacional, non me move outra cousa que a declarada, desde os inicios deste blog, a propósito da finalidade priorizada: comentar textos e marxes de texto. E tamén, como indiquei no perfil inicialmente redactado para Blogger “baixar fumes”. Todos necesitamos que alguén nos baixe os fumes. De feito, considero que ese debería ser un oficio en alza na sociedade actual: o de rebaixador de fumes. Por saúde, só por iso.

Entón, pego neste asunto máis ben como observador e analista de discursos alleos. Aquilo da semioloxía aplicada, porque diso se trata, de ver como se articula un discurso e como se conxugan os significados para procurar certos efectos críticos, cohesivos, políticos. Performativos, en suma. Ou sexa, dirixidos a mobilizar unha determinada actitude social e ideolóxica de resposta perante un suposto ataque á identidade supostamente común. Non me move de feito en todo isto a procura dunha controversia antinacionalista. A min éme indiferente o nacionalismo de Savater ou o de Blanco Valdés, que ignoro se son homologábeis, pero que en calquera caso aparentan selo. Interveño lendo a dimensión pragmática e ideolóxica de discursos pretendidamente brancos (e non é un xogo de palabras, créase).

Aliás, eu mesmo non teño conciencia de intervir como nacionalista. Con franqueza, desconfío que o sexa, aínda que non faltará quen pense que o son. En fin, ese non é o asunto hoxe. O asunto é estoutro: como se constrúen os discursos que terxiversan a realidade? Centrémonos niso.

Tomemos, pois, o título do libro de Blanco Valdés (esquezamos o subtítulo, ou deixemos para outra hora a anotación sobre a obsesión ruritana). Observemos o mecanismo retórico que o título mobiliza, pero non quedemos no isocolon nin na néboa antitética, nin sequera na ironía que a algúns parecerá fina e a outros —entre os que me conto— grosa. Transcendamos dese nivel, abandonemos a esfera trópica e entremos nos termos reais da alternancia. Os termos reais da ironía de Blanco Valdés son ben coñecidos: o uso e abuso da expresión “nacionalidade histórica” para referirse a tres comunidades autónomas do Estado que antes da sublevación fascista contra a Segunda República someteran cadanseu estatuto de autonomía ao voto cidadán. Probabelmente, con certeza!, a aplicación do adxectivo “histórica” é burda nese marco. A min paréceme desde sempre, antes ca outra cousa, unha falta de imaxinación e de rigor lingüístico. En termos políticos, de ter ese uso, unha arma descargada, inocua, inane como vehículo de expresión dalgunha clase de distinción. Para min é obvio que ese adxectivo funciona entre a xente baleiro de calquera contido semántico-político: “histórica” aí, sen selo en orixe, virou a un pseudo-epíteto desprovisto de significado. É como dicir “nacionalidade T”, en definitiva. Aínda que T significa, e non hai por que esquecelo, “con estatuto votado antes do 18 de xullo de 1936”. Pero vale, T, sinxelamente T, ou Z… Ou pensa alguén por aquí ou por onde sexa que Castela, Murcia, Extremadura, Navarra ou mesmo Madrid ou o Val de Arán non teñen historia? Claro que a teñen, xaora! E claro que Blanco Valdés sabe que todos pensamos e asumimos que a teñen (incluído, por exemplo, Arzallus ou calquera outro daimon)! Quen vai ser tan parvo para negar iso?

Entón? O xogo de linguaxe do título do libro de Blanco Valdés, alén da relativamente lexítima operación comercial que presupón, consiste en principio en empregar a ironía só para desmontar unha suposta estolidez connatural aos outros nacionalismos (os diferentes do propio). En principio, digo. Porque é doado verificar cal resulta ser a descodificación común desa ludopatía, instada xa a voces desde o prólogo por ese señor que non escribe prólogos e animada desde espazos de opinión impresa e radiofónica con extraordinaria capacidade de convocatoria, inversamente proporcional por certo ao respecto á intelixencia da especie e mesmo á das súas específicas audiencias.

Insta ese título, e con el o libro todo, a pensar exactamente iso que todo o mundo está pensando: Blanco Valdés axita a escura ideación (performativa, ideolóxica, nacionalista hasta las cachas) de que os nacionalismos periféricos reclaman en exclusividade a existencia dunha historia propia e negan, correlativamente, non só a historiografía común senón mesmo que os outros suxeitos históricos presentes no territorio chamado desde hai algúns séculos (non todos) España posúan historia propia, teñan unha historia de seu. Iso é o que promove o título. Ou non?

E é xusto ese movemento? E leal á verdade e á realidade ese órdago, esa argucia? Esquiva a mendacidade como declaración de intencións e como epítome? Modestamente, penso que non. Diría incluso que supera a esfera do enredo lóxico-festivo dirixido á cohesión patética (no sentido etimolóxico deste último termo) da tribo propia e que penetra, non sen furor, no territorio do falaz, no límite exacto da manipulación.

Blanco Valdés elixiu para iso un magnífico portaestandarte. O prologuista Savater, en só tres paxinucas de nada, desenvolve estas notas: 1) dá pábulo incontinente á gracia irónica do título: todos temos historia, incluídos os que sempre a fixeron/-mos; 2) España entrou nun proceso de descuartización controlado polas burocracias locais e rexionais co obxectivo de obteren un privilexio legal (privilexio < “lei privada”) e desmontar así o estado de dereito; 3) o proceso reformador dos estatutos iniciais non interesa á cidadanía, interesa unicamente aos nacionalistas, “a quienes por definición no puede contentar porque su ideología consiste en buscar eximirse de lo común mientras que la tarea del Estado —de cualquier Estado de Derecho— es legislar para todos” (p. 14); 4) son minoría os nacionalistas que aspiran á independencia, “aunque vivan de suspirar por ella en la cordialidad etílica que sigue a bodas y bautizos” (15); e 5) os nacionalismos aspiran só a “acorazar su caciquismo contra cualquier ingerencia del Estado” (15). Non se pense que escolmo o groso e que oculto algún apuntamento de cordura patente. Non, non é iso. Trátase só de que ese é o pensamento de Savater, aínda que debo aclarar que o uso que el fai do termo “nacionalismo” está dirixido con exclusividade ao “nacionalismo outro” (os nacionalistas son sempre os outros, lembran?). Que pode esperarse da argumentación dun libro presentado deste xeito e rotulado daquel outro? Consiste nisto o constitucionalismo español lido en termos políticos e académicos? Por fortuna, creo que non.

E un apuntamento final sobre a alteridade e a exclusión mórbida. Pregúntome por que motivo Blanco Valdés amosa delectación calzando aquí ou acolá algún sic pexorativo cando cita construcións ou usos lingüísticos inapropiados de certos monstros do pensamento (p.e. a propósito de Artur Mas na páxina 55), e en cambio tolera sen sic colateral ningún a ingerencia arriba mencionada do prologuista e pensador Fernando Savater. En realidade, non me pregunto nada a ese respecto. E case nada respecto a outros que aí converxen. Só boto en falta o rigor.

[Na fotografía, Fernando Savater, catedrático xubilado de Filosofía na UCM e impulsor do Manifiesto por la lengua común (2008)]

Non existir

5 de Decembro de 2008

Pour Lula Fortune
Tirarei do fío das perversións menores. Confeso unha: telefonar a vellas liñas abandonadas de amigos e coñecidos, mesmo de institucións que mudaron de planta. Chamar a esas liñas non operativas. E recibir entón, conmovido na parva aritmosofía que perviva nalgunha circunvolución cerebral, a advertencia feminina e cálida, nada amoestante, confidencial mesmo, coa elegancia dunha modelo de Man Ray, vestida por Óscar Domínguez e deitada nunha carreta-diván para mulleres loiras: “O número marcado non existe”. A gloria esa falacia doce, ese instante presocrático! Despois, se acaso, desarmado de vez, a ilusión de que a loira engada: “Vostede tampouco”.
[Ilustración: de Salvador Dalí, Teléfono afrodisíaco branco (1936)]

Cumpra a lei, alcalde Losada

20 de Novembro de 2008


Algúns incautos pensan que a historia está limitada a ser o que noutro tempo pasou, unha especie de fosa séptica ou depósito de espantos (Benjamin, Outeiriño) que nunca debe ollarse nin abrirse porque iso é só cousa de profesionais, alxibeiros, xurróferos, historiadores, arquiveiros, tanto ten. Abrir o depósito conlevaría moitas veces, seica, a exposición ao que os neoplatónicos alexandrinos chamaron “emanación”. E iso é un perigo: gases, res gesta e tal. Así pensa talvez Javier Losada Aspiazu. Así, talvez, boa parte da corporación que preside no Concello da Coruña.

Pero non. A historia, veña Nietzsche a contalo e con el o Unamuno vedraño e baril do outono salmantino de 1936, é tamén —pode que ante todo— a posta en discurso do pasado desde un presente do que ninguén pode fuxir. Nin sequera os historiadores. A historia é dicir o pasado desde hoxe, desde o momento actual no que decidimos falar, facer enunciación, contarnos.
Manter un día máis a homenaxe estatuaria ao xeneral Millán-Astray nunha praza e nun xardíns públicos da cidade non é equivalente á prudencia diante da fosa séptica da historia. É —créao, señor alcalde— enunciar en presente o fascismo, hora a hora. E aínda que non comparta a análise, vostede está obrigado a cumprir e facer cumprir a lei. Cúmpraa de vez.

[Fotografía dos xenerais Francisco Franco e José Millán-Astray, probabelmente cantando o himno da Lexión. Tomouna Bartolomé Ros en data e lugar que descoñezo]

Adieu, camarades! (Depretto 6 dito con dervichia basal, morfopsicose meteplóxica e outras contrepètteries onfaloscópicas)

26 de Outubro de 2008

Atourizouse golo fronte ao comedario do licuador, o óndulo entre os isterións rostulares, xa sen desmemoria histérica naquel cenario xardinal da Famille des Plantes. Ubliara nas últimas tres índicas as émanacións plotinas de Dalila. Había dúas toneladas ou máis de peixaría morta para cómpostaxe (10.000 hits abondan xa), o máis dela récoñecíbel só por metempsicose, sen vollos nin hentre tralo acousadoiro das iduras, os únicos nódulos que sobreviviran á ábandonaxe ademais do plecorme mnemo, outra especie ámerinaria das Orixes. Dalila alicerzara que o mnemo cricimecimentaba sen pasas nin refluxo esofáxico nenhum desque o marcara con dous años xa sacrificados na Pascua de Morlaix, onde os xudeus. Era unha amáciga espezónica con pasecto de cropeder doutro roncón-da-historia: desenvolvera as clapas lomboides do éntrecote semicrú pa resistirmos os golpes contra os chorras do Hórreo nas correntes daquelas virxes a rir de noso. Ínxestábase de galas e, se estas faltaren, das vieiras non licuadas de Chez Vincent… ou do que ceibo correr Gaiás arriba nos dez áltimus unus. Medía uns vinte metros e a súa eneza, trubal, caborme —cáseque un certo do porzomillo—, situábase no outro cristo da mise-en-abîme, no fondal de vós, tamén lentispresiva e tenra como a cadela políglota de Steiner. Acorde con ilo, non lle custou follar o peixe pero acabou coas mans ensanguentadas (ovblie outros detalles, Rembrandt!), féridas e escuras polos mespiños xerseis do fleto. Espírase na pulpaxe porque ía balor e a loita alentaba númida entre aspaxe de eidos eólicos, rompida como colaxe no pazo gótico: novas retas, novos metos. Nos días máis escrentes apenas recentira sobre lalepia. A situación chegara a un clobeo basal. Empezara así a emparedar a escrita. Tamén a panar o propio corpo (ovos de curral + pan rallado). Nalgún memento mori, cando non sonsacaba que a pel se dípregase do que a voz ímpragaba, sanguérase fixos, como arume electrolítico de crema catalá. Islandia afundía sen isoglosa e baselaba entón un sorbo hendecasílabo ou grolo mnemotécnico, lido nun derviche mentor da escola do Barcés-Mandeo do que non memoraba ombreiro pero agora si que o ha membrar a istaria porque quixemos firmar aquí: estúvoda afiebencouco aquí o conseieiro detraballo e palgunha lápida sepulcral ou lépitafio poreimos por lle éxtirpardes mención Garcés perante o clamor do blogomillo quasi inánime. Eis o grolo: “unha louca sen sostén até a notura”, “unha sota sen loriga até a sutura (inguinal)”.