debates literariosArchive for the ‘’ Category

Grafar a nada

3 de Xuño de 2009

tormento

 

Hai quen non o entende. O tormento da escritura, que non hai motivo para pensar que sexa menor cando se trata de grafar o pensamento, a análise, e non obrigadamente iso que alguén denominou hai tempo belezaarte verbal, poesía. […] O corpo a corpo retórico, observabas… Ti, xaora, un pronome bastante persoal. Pero quen anda nisto sabe que esa é só unha parte do asunto. Unha parte que pervive o instante estrito que dura a grafía e o tacto recorda. Concordarei cos vellos cirenaicos que denunciaron a trivialidade da indagación, o suplicio de acudir á escrita, como indicio de malversación de algo —a vida— ou como simple rasto da antiga vaidade humana. Concordo con quen considera que todo remate neste instante (era preciso mencionalo). Falo apenas do oficio de escribir. Neste tempo.

 

Tactos da grafía

1 de Xuño de 2009

22_001-jouissance-productions-the-woman-who-left-herself-elenb-photography-sorcha-kennyresizeresize1

 

Hai quen non o entende. O pracer da escrita, que non hai motivo para pensar que deba ser menor cando se trata de dar forma ao pensamento, á análise, e non obrigadamente a iso que alguén denominou hai algún tempo beleza, elocuencia, ficción, arte verbal, poesía… nocións limitadas a miúdo nun sentido empobrecedor, estetizante, no peor valor que esta expresión posúa. En ocasións si que o é, si que é menor ese pracer, hai que recoñecelo; pero cando menos para quen aquí asina esa circunstancia resulta excepcional. O pracer de escribir calquera cousa parte xa da grafía, desta materialidade, deste tacto. E comparece case sempre. Iso é o estraño da doenza de escribir. Presentes tamén —pracer e grafía— cando non se usa de forma directa o papel e foi en realidade unha selección previa a determinante da ocupación do espazo polas palabras: tipos de letras, tabulacións, formato. Aquí, sen ir máis lonxe, nesta pantalla. Ou nun aviso para alguén, xa o teño dito. Nunha mensaxe trivial, calquera cousa. Ou nun ensaio longo. Nunha breve nota a rodapé. Nun recordatorio para nós mesmos (“Nota para o futuro *”, escribiu un día meu fillo * a propósito dun videoxogo, aparcado temporalmente aos 10 anos, que pensaba retomar cando pasase un tempiño). Todo iso… Tamén nun poema, claro está. Tamén nun poema, si, tamén nun poema. 

 

O blog é unha ferramenta extraordinaria de causar pracer para quen goce con esta inocencia sen consecuencias de xuntar sílabas e non dicilas en voz alta nun lugar con xente á vista. Todo queda a man para quen escribe. Xúntase e fica logo ao alcance dos dedos (o que non lle ocorre ao xornalista tradicional, por procurarmos agora un paralelo socorrido): o dito onte, o dito hai uns anos, o medio dito. Os ríos visíbeis e as correntes submersas das procuras e dos cruces de palabras, ideas, imaxes. Ao alcance dos dedos propios, diso estou a falar, de pel e tacto; porque a lectura allea aínda non existe nese momento que menciono, ás veces nin se prevé. Creo que nunca existe cando se escribe co propósito cabal de procurar o goce de concretarmos algo específico (sabido enteiramente ou non tanto) e logo xa se verá qué pasa con quen veña…

 

Hai quen non entende que alguén serio (non afirmo selo) diga e faga algo como un blog, perda así o tempo no espello alienador e serial, como nun ascensor de grandes almacéns no que un se contempla repetido, multiplicado, oco. A dimensión pública dese pracer e dese mostrar algo, que no blog alcanza un punto dificilmente superábel de autonomía como discurso, tamén como texto ou tecido preciso do que se quixo poñer, constituiría de seu unha inconveniencia para tal ou cal cousa… Do que se quixo poñer, insisto. Ou expresar, comunicar, activar…, de preferírense estoutros termos que supoñemos máis nobres. Ninguén enmenda, ninguén corrixe aquí no blog, ninguén suxire ou media… se un non quere. Nada entre o propósito autorial —sabido e prefixado ou non, ao xeito dun Poe e dun Auden ou un Montaigne (falamos disto hai pouco)— e a recepción inmediata por parte de quen agarda ou simplemente coincide que pasaba por alí. Nada? Nada que non sexa o encrucillado absoluto de signos no que respiramos, nada que non sexa a grella semiótica e imaxinario-simbólica das linguaxes e limitacións que nos constitúen, incluída a que permanece en cada un de nós na forma mínima dos monosílabos da caverna, os utilizados como berro de furia, de medo, de paixón… pola especie. Nada, agás todo iso, que nalgún sentido, si, o é todo. Todo e nada. Por iso hai tantos blogs nos que algúns dos considerados grandes escritores e publicistas esvaran, aquí e acolá. Ninguén lles pon no sitio correcto as comas das frases e das argumentacións. Ninguén lles tira un punto sobrante. Ninguén dita preceptos sobre gramática ou sobre semántica e mundos e estratexia. O pracer insuperábel do espello só para un, o narcisismo ao cubo, pensará alguén. A eficacia discursiva como responsabilidade só persoal, dirá outro. O mercado reducido a sensación, a onanismo intelectual… A hipóstase outravolta do concepto e da función autor, acusará displicente aquel de alí. O corpo a corpo retórico, digo eu. Eu, un pronome bastante persoal, si. Pero quen anda nisto sabe que esa é só unha parte do asunto. Unha parte que pervive o instante estrito que dura a grafía e o tacto aínda recorda. Non concordo cos moralistas que denuncian o pracer da escritura como indicio de malversación de algo ou como aburguesamento. Tampouco con quen considera que todo remate nese instante (pensaba que non sería preciso mencionalo). Falo apenas do oficio de escribir. Do oficio de escribir un blog nun país como o noso neste tempo.

 

[A fotografía, The Woman Who Left Herself, tómase da páxina Performance – Jouissance Productions de M-E Photographers]

 

Móvese o GAAP

29 de Maio de 2009

 

gaap-alt-2O que segue tírase da nota de presentación do GAAP, algo resumida.

O Grupo Alea de Análise Poética (GAAP) formalizou a súa constitución no mes de xaneiro de 2009. Fixa como obxectivo a dinamización da investigación sobre materia poética e sobre os propios procedementos de análise metodolóxica e de decisión sobre de qué hai que falar cando se fala de poesía. Trátase dunha tarefa entendida na súa dimensión participativa no campo literario-cultural. O GAAP aspira a intervir nese campo achegando un discurso teórico e crítico plurívoco, non cinguido a coordenadas apriorísticas e acompañado dun esforzo por documentar da mellor maneira posíbel o curso da poesía contemporánea, a que está viva e ten algunha clase de cometido e presenza na esfera pública.

Forman o GAAP dez investigadoras e investigadores que comparten o interese polo debate metodolóxico na esfera teórico-crítica e comparada pero que no marco das análises que se comprometen a activar como colectivo orientarán o labor con determinación e claridade á produción poética galega, sobre todo á propia dos séculos XX e XXI.

O concepto de produción activado polo GAAP non terá un sentido restritivo nin textualista, de modo que as atencións responderán a un programa aberto e plural que non oculta a súa ambición como tarefa crítica e intelectual, por tanto tamén cultural e conscientemente política.

 Tratarase, pois, de activar a análise sobre repertorios e prácticas, sobre medios e públicos, sobre axencialidade e identidades, sobre a institucionalización e o canon, sobre imaxes e formas, sobre disposición e performatividade. Iso e algo máis.

Inicialmente constitúen o GAAP Iris Cochón, Lorena Domínguez Mallo, Margarita García Candeira, María López Sández, Isaac Lourido, Chus Nogueira, Montse Pena, María do Cebreiro Rábade, Iria Sobrino e Arturo Casas. A serie de logotipos, entre eles o que acompaña esta anotación, débese á X. Carlos Hidalgo.

Topoloxía

25 de Decembro de 2008

Talvez por unha indixestión orixinada polo moito que nos últimos tres meses se falou da proxección exterior da cultura galega, empezan a agromar discursos, públicos e en particular privados, que aconsellan a reversión do esforzo e do gasto orzamentario asociado nun sentido diferente. Persoas de bo siso, capacitadas para a análise cultural e política, levan algunhas semanas falando de que o que aquí se precisa de verdade é unha boa “proxección interior”.

Madia a ten! O perigo da consigna (que vén de vello) é que esquece unha cuestión capital: a proxección exterior dunha cultura é tamén, pode que ante todo, proxección interior (por prestixio, por igualación con outras políticas, por concorrencia no mercado internacional, polo intercambio de ideas, por esa dialéctica do oreo que tan ben viría…).

Por que se pensa que a dereita non fixo nada en relación con todo iso nos interminábeis anos do seu control? Fraga Iribarne, Pérez Varela (que viña do que viña e entrou para o que entrou) e moitos máis arredor deles xogaron ese xogo e instauraron esas regras sabendo moi ben o que facían: folclorizar, rexionalizar, limitar as tensións ás posicións controlábeis, avanzar no clientelismo tamén na cultura. Reducir e paralizar, en suma.

A proxección interior (rede de bibliotecas, clubes de lectura, institucionalización e planificación, convenios coas librarías para que non escondan certos libros) non abonda. É imprescindíbel, pero non abonda. A proxección exterior da cultura non presupón detraer nada da proxección interior. Ou pode que algo si, pero só no arranque dos motores porque despois eses orzamentos revertirían multiplicados cara adentro en valores simbólicos e en valor comercial. En presenza, en definitiva.

A proxección interior e a proxección exterior corresponden a unha mesma e única estratexia. Tan difícil é entendelo?

[Carátula da película de Frank Oz In & Out (1997)]

Calidade literaria

28 de Setembro de 2008

No debate arredor do Garcés houbo tamén unha corrente freática que non hai que esquecer para unha análise cultural como a que estamos a constituír. Refírome á cuestión da calidade literaria, particularmente en relación cos premios. Sorprende a recorrencia desproblematizadora a eses parámetros e a conceptualización persistente da calidade en termos xa algo resesos.

A calidade non é algo que se mida con ningún aparato, nin sequera cos fornecidos pola vella ou a nova retórica, pola vella ou a nova estilística ou calquera outra plataforma que se queira considerar. A calidade, deixando á marxe a dimensión técnica do produto artístico ou literario, é a resultante dun acordo socio-semiótico proxectado ao público e ao mercado a partir dunhas certas bases de intereses compartidos, bases case sempre conxunturais e bastante dinámicas a partir da modernidade. Sainte-Beuve e a tropa toda dos critiques par excellence deixaron de habitar entre nós para sempre.

Algunha exemplificación será oportuna. O acordo que chamo socio-semiótico, en certa altura do proxecto de construción nacional galega consistiu a penas na adopción do galego como vehículo de comunicación textual, procurando a ampliación a rexistros e temas inicialmente desatendidos. O acordo socio-semiótico noutra altura do proceso (poñamos primeiros 80) foi o avance e profundización nos rexistros culturalistas da poesía de noso. Pouco despois, o acordo derivou a outro terreo que podería formularse como desprazamento á narrativa, con implicacións obvias tamén para o labor de poetas e xente de teatro. Etc. Os premios acompañaron ese proceso igual que os gastadores de infantería acompañ(ab)an as procesións católicas de semana santa. Por prescrición da autoridade do sistema e por consenso ou tolerancia ideolóxicos.

Os xuris non dirimen sobre calidade (insisto: suposto un mínimo soporte técnico). O curioso é que a miúdo os integrantes dos xuris cren que esa é a súa función, razón pola que incorporan o habitus pericial á súa encomenda e pose. Os xuris, en realidade, dirimen sobre a oportunidade e sobre o axuste entre propostas recibidas e o estado do campo cultural. Dirimen sobre as posicións preexistentes (entre elas as propias, as de cada un dos integrantes do xuri) e as novas tomas de posición expresas nas propostas presentadas a concurso. Por adamismo, por cinismo ou por despiste hai quen segue noutras coordenadas. Alá eles. Ala vós.

Na memoria feble deste analista, o mellor hendecasílabo do vello bacharelato franquista, o único que pervive e canta aínda o seu ritmo heterolóxico nas matinadas en bruma, é este: “logaritmo y logaritmo se van”. Dialéctica, identidade e diferenza, isotopía, tensión amor-morte, materialismo, obliteración da sentimentalidade vacua, desmetaforización, outredade, espellos en ecuación, síntese histórica, impugnación do suxeito lírico, mutis escénico, distancia épica, metafísica menor, (homo)erotismo, escatoloxía, pulsión hormonal, clímax… Uff! Propoño, en fin, que nos relacionemos dun xeito adulto e consciente coa calidade e co xeito de premiala.

Debatir e reconsiderar

27 de Setembro de 2008

En xeral, os debates literarios que vivimos até agora, antes da blogosfera (A.B.), adoitaban vir lastrados por dúas notas. Primeira: a inscrición en cenáculos ou a redución a broncas fortuítas tamén en espazos limitados (unha das últimas foi aquela do cal vivo nun encontro de escritores), o que traía consigo que as informacións transcendían de maneira nesgada e adoito incompleta. Segunda: a falta de inmediatez nas respostas, a ausencia diso que en teatro se coñece como diálogo estíquico (interacción, frases curtas, interrupcións, axustes rápidos, retruques…), tantas veces xerador de tensión dramática e de autoafirmación dos personaxes pero tamén de reaxuste das posicións previas.

No debate desta semana sorprenden algúns aspectos. Ás veces resulta interesante afastarse e ver. E iso foi o que intentei a fin de analizar ou incluso estudar as numerosas intervencións habidas, en xeral cun nivel de argumentación moi salientábel e tamén cun grao de eficacia nos movementos de posicións en verdade notábel. A causa que activou todo isto, os cambios no tipo de debate e nas funcións que tacitamente atribuímos a esa práctica, non hai dúbida que proceden do feito de estarmos a consolidar entre todos a era D.B. (despois da blogosfera), caracterizada agora pola apertura e a xeralización do discurso e o combate dialécticos e, en segundo lugar, pola adopción mental dos usos estíquicos do diálogo. Queda atrás, dalgún xeito, o diálogo de salón. Alárgase a ágora e evítase de vez o ritmo maiéutico, toda guía, toda xerarquización das voces. Resulta apaixonante observalo. Gorentoso.

Reflexionei hai uns días sobre as vellas bases dos vellos premios de noso. O esencialismo na concepción das formas. Todo iso. Agora desexaría regresar aos puntos que xa tocou a xente no blogomillo. Está todo dito? Coido que si, que todo está declarado e todo está contemplado: a noción mutante de autoría, a condición inestábel de texto (in)édito, o anonimato e as plicas, as atribucións dos xuris, o estatuto legal e textual do blog, a peculiaridade da reescritura, o respecto á legalidade, o papel das institucións convocantes dos premios… O que engado son apuntamentos menores.

O que máis me sorprendeu do asunto foi o claro que o tiñan a inmensa maioría das persoas que interviron, cando para min resulta evidente que se trata dun caso de gran complexidade por unha serie ampla de motivos (os mentados e algúns máis: p.e., a autoría múltiple dun texto aberto á construción plural). En segundo lugar, chamou a miña atención a necesidade que moitos tiveron de amosar ou suxerir unha relación de amizade ou de trato diverso con algún dos dous poetas en litixio (sobre todo, moi sobre todo cun deles), así como a consideración non expresa de circunstancias persoais para dirimir a xustiza poética acaída a este nó. En terceiro lugar, pasmei coa comparecencia de peritaxes e coa apelación crecente a esta clase de informes técnicos; pasmei para ben polo que supón de entrar nunha fase menos marcada polo “desinterese” (Bourdieu, Figueroa…), iso malia estar bastante lonxe da maioría das conclusións técnicas publicadas. Catro: fiquei confuso coas derivas morais e coa apelación a vellos códigos de conduta. Cinco: celebrei que algúns discursos mudasen os matices e aínda, algo, os fondos das análises de partida.

Entendo, en fin, que o debate, este debate D.B., demostra que hai vimbia para a constitución dun campo literario peculiarmente autónomo, que o capital simbólico ten prezo, que a feira está viva. Gocemos!