enigmasArchive for the ‘’ Category

Enfeite diferencial

31 de Agosto de 2009

 

bernabeu

A día de hoxe un dos lugares e momentos nos que con maior nitidez se concreta en que consiste España desde o punto de vista dos sentimentos primarios paréceme a min que sexa o Estadio Santiago Bernabeu cando o Real Madrid xoga contra os equipos que, en certo imaxinario sólido e amplamente asentado na capital, representan por unha ou outra razón a anti-España. Hai moitos anos que teño a convicción de que ese público é quen mellor interpreta o significado histórico daquelas nacionalidades (tres?) despois baleiradas de diferenza política que os “pais da Constitución” recoñeceron a finais dos anos 70 entre memoria da lexitimidade republicana, os axustes orzamentarios da conxuntura, os sempre complexos encaixes de fueros / huevos con navarros e vascos, o medo á comparecencia militar nalgún entreacto do que non se sabía aínda se ía ser sainete, entremés, traxedia, comedia burguesa ou happening e as ensoñacións neorrománticas de carrete solto alimentadas daquela e aínda hoxe polos cataláns, por unha maioría importante dos cataláns.

Ignoro que pensará sobre o asunto Bautista Álvarez, madridista tan confeso coma discreto (agás subidón incontrolado, seica), pero algo de estimulante hai no momento, triste e non infrecuentemente inxusto en estritos termos futbolísticos, no que o Real Madrid se adianta con algunha carambola raulina no marcador do Bernabeu contra o meu equipo ou contra outros dous moi concretos se falamos da actual nómina de conxuntos da primeira división. Refírome a Deportivo, Barcelona e Athletic Club, claro. Volveu a ocorrer o pasado sábado durante o partido inaugural da liga 2009-2010, Madrid-Dépor. O fenómeno descríbese así: baixo certas circunstancias ambientais de expectativa histórica, tensión hormonal e cálculo infinitesimal, en canto os de branco cobran vantaxe no marcador abrocha en miles de gorxas (pero en moitos miles de gorxas) o cántico que un afastado serán de 1973 percorreu por vez primeira as meninxes ubérrimas de Manolo Escobar & Bros. Si, xusto; ese Y Viva España que todos sabemos de cor tras tanto chute en vea por chiringuitos e festas populares.

Tan reiterado como esta pulsión antropolóxica do estadio de Chamartín (máis vibrante canto máis medo previo pasou o madridismo no partido ou no que agora os necios chaman a previa) é o silencio asociado e case sempre cómplice dos locutores da radio e a televisión públicas (dos privados xa nin falo) encargados da información, o cal conduce a pensar que existan indicacións claras da superioridade sobre a inconveniencia de subliñar ese feito, ese enfeite diferencial co que por pasiva agasalla Madrid, rompeolas machadiano de las Españas, ás “nacións periféricas” do Estado. Porque é claro que o que fan os mexanacamas que pretenden saber de tácticas e que en realidade se limitan a machacarnos con patolóxicos orneos, insensatez cúbica e infantil fachenda expostfactista (do tipo “isto xa o dicía eu no minuto 3 e tal e cal...”) é, no fundamental, interviren como coro da excelencia atribuída aos protagonistas (deportivos, financeiros, mediáticos) de branco. Malia estar afeito un tras tantos anos a esas e a outras regras do xogo non deixa de causar enorme vergonza allea comprobar ano tras ano que nós, os branquiazuis, somos como moito figurantes, ou peor: tenros e dóciles años para a Gran Festa do Sacrificio Merengue. Pero non era dese descaro nin desas feblezas do que hoxe ía falar, certamente.

O que pediría aos meus lectores e lectoras é que colaboren a aclarar que pasa aquí partindo dos seguintes faits accomplis:

1. Ese cántico, o da canción de Escobar, resérvase rigorosamente no Bernabeu para as conxuncións astrais nas que o Madrid se adianta no marcador sobre equipos vascos, galegos ou cataláns (coa excepción do Español). Non se entoa o YVE contra Racing, Sevilla, Getafe ou Valladolid (creo que tampouco tanto contra Osasuna, pero agardarei por carminha-burana-berto-2004información suplementaria). Así, pois, na mellor tradición Hippolyte Taine: raza +  momento + medio + xionllazo do 7 caído no chan = clímax emerxente en forma épico-lírica. Por suposto, estase a falar aquí unicamente do cántico desde as bancadas, pois é certo que o tema de Escobar se pincha por megafonía antes de dar comezo o partido e ás veces tamén no descanso (ignoro se sempre ou se se trata dunha deferencia exclusiva para determinados contrincantes), incluídos neste caso os encontros da selección española. Un inciso: é para este cronista un arcano o regusto do DJ que goberne esas decisións, pois concatena as veces a copla do almeriense con Carl Orff e  con quen faga falta. Aínda que, agora que o penso, pode que o de Orff fose o outro día unha piscadela patriota aos da AVA (Avícola Católica e Azul), sector histórico.

2. O vigor na interpretación de Chamartín gaña en decibelios e bemol duodenal dependendo dunha serie de algoritmos que aínda non son quen de especificar nos que se entremisturan parámetros como a actualidade deportiva, a actualidade política, a situación económica, a posición na táboa clasificatoria, a retentiva renal de cada siareiro, a diferenza conxuntural no marcador (a máis diferenza de goles a favor do Madrid, pero con certo límite, máis gorxas cantando a peza) e o momento estacional.

3. O estro lírico de Escobar aspirou no seu día a integrar en Y Viva España a diferenza rexional con mención explícita (e exclusiva, por certo) de certas marcas identitarias catalás: a sardana e a Costa Brava, nada menos; todo pasado convenientemente polo pasapuré nacional en combinación con estoutros figuremas de neutralización: a Costa do Sol, o fandango, a hidalguía patria e a corrida (de touros).

4. Que clase de historia efectual (Gadamer) conduciu ás masas merengues a esgrimir o himno de Escobar contra a periferia afastándose así do pulo orixinal panhispánico integrador do xenio de El Ejido? Eh? Acaso o feito de non teren alí, na meseta, unha Rianxeira ou cousa similar? Acaso o ritmo inapropiado do chotis? Pero non hai tamén nesa decisión, en medio dela, unha rara contradición consistente en definitiva en recoñecer ao outro como outro nacional? Como diría García-Sabell, cómpre aprofundar.

 

[Arriba, o Bernabeu nun Madrid – Sporting Ciudad. Abaixo, carátula de Berto (2004) en Aduaneiros sem Fronteiras]

 

6 x 1

15 de Xuño de 2009

urna

 

 

 

Isto… Desculpen que insista, amigo Vázquez, amigo Lorenzo, amigo Feijóo, xa saquei o asunto o outro día. E non acabo de velo, con franqueza. Non acabo de ver por que razón o meu criterio a propósito do uso das linguas oficiais no ensino ten a sexta parte do valor que ten o criterio do Sr./Sra. X, el(a) con seis fillos en idade escolar e eu cun único fillo nesa situación?

 

A sexta parte, si. Porque a el/ela tráenlle seis cuestionarios da escola e a min só un (se mo traen, cousa que aínda non ocorreu). E logo, cando se faga o cómputo (porque eu créoos a vostedes e penso que si, que realizarán o cómputo), está claro que o criterio de X contabilizará seis veces máis que o meu, isto con independencia dos criterios respectivos de X e meu, que agora mesmo non vén ao caso tratar (ou pode que si, ou pode que si, he he…).

 

Podería explicarme alguén —insisto— por que debo contentarme con estas raras regras? Quen me ampara? O Valedor? Algún ministro? ZP, que hoxe recibe a Feijóo? O Constitucional? Santa Rita? Blanco Valdés, sempre tan recto e ecuánime?

 

Só isto, señores. Non entro noutras miudezas neste momento —e podería!—, pero iso penso humildemente que vostedes deben explicalo un pouquecho. Non? Á marxe, naturalmente, de que como xa explicaron vostedes isto é unha simple consulta, un chirifú de nada.

 

Claro que, reconsiderado o asunto, tamén podemos ampliar ese criterio a calquera proceso decisorio de xorne democrático. Por exemplo, nas comunidades de viciños. Ou nas comisións que interveñen nunha oposición para corrixir os tests dos opositores. Ou nas eleccións sindicais. Ou para elixir ao representante patrio en Eurovisión. Ou como norma de decisión no Parlamento Galego. Tes tres fillos? Votas tres veces na investidura. Non tes ningún? Pois non votas. Mmm… Interesante, interesante isto de ter tropa pequena na casa.

 

 

[Urna vella do terzo familiar]

 

 

الكرجو [Ou por outro título, Pequenez do mundo]

2 de Abril de 2009

Cher Lándoas:

Xa no mes de abril —o máis caloroso do ano aquí— e desde a máis bonita das illas Agalega, escribo esta humilde nota sobre a orixe dos topónimos Agalega e Cargados Carajos. Ata non hai moitos anos eu tampouco sabía grande cousa desta parte do mundo e moito menos dos seus topónimos. Deuse a circunstancia de que unha das miñas irmás se puxo de noiva —nun deses cruceiros polo Índico— cun home mauriciano, e cando anunciaron á familia o compromiso formal, xa era tempo de informarse sobre a patria do exótico novicio, máis que nada para non quedarmos de rústicos perante a familia do crioulo. Despois, el mesmo respondía ás preguntas que —por ignorancia— faciamos, sobre canta cousa nos sorprendía da súa terra. E unha desas cousas era a toponimia: Illa Rodrigues, Agalega, Cargados Carajos… Respecto á orixe do nome desas illas, unha das explicacións que me deron foi que aló a comezos do século XVI (un pouco antes da efémera unión das coroas española e portuguesa) o navegante portugués Pedro de Mascarenhas descubriu o grupo de illas que hoxe levan o seu nome. Unha das naves que pilotaba tiña por nome A Galega. De aí pasaría a marca ó par de illas que aquí interesan.

Respecto as illas Cargados Carajos podo sinalar o que segue. O “carajo”, posiblemente do latín *CARASSUS era o nome que lle daban os mariñeiros ao mastro, e por relación de metonimia á cestiña que no cumio do barco servía para vixiar o horizonte en busca de terra, ou de corsarios, á vista. Dada a situación de dito aparello, o mareo e o malestar estaban case asegurados, o cal explicaría a frase cast. de “vete al carajo” para expresar que se quere perder de vista a alguén e que o pase mal. A relación entre o “carajo” orixinal, un pau dereito, e o órgano sexual masculino sería de tipo metafórico.

Outra das posibles etimoloxías de “carajo” é a palabra cast. “grajo”, ave que semella un corvo, con enxordecemento da consoante sonora inicial —típica da fonética árabe— e epéntese vocálica, que daría al-carajo, الكرجو. Tamén é bastante crible esta explicación xa que o inglés ten “crow’s nest” para denominar esa plataforma destinada ó vixía á que nós chamabamos carajo, ou incluso carallo.

Bisous,

Tetê Pinaud-Lafitte

[Arriba, envelope recibido hoxe mesmo polo factótum da casa. Asevérase con total compromiso moral, porque é sabido que existen linguas desatadas que descrén da vera realidade e pensan que un sexa unha especie de Mortadelo XXI, que malia ser factótum e cornetín desta movida, eu non son o autor da misiva superior, que se incorpora transcrita a partir dun orixinal mecanografado e asinado a man. Por estas! Alén diso, sempre se soubo que un carteiro é un carteiro. Cómo deu o servizo de Correos connosco tendo en conta a limitación informativa do enderezo marcado desde Illa Mauricio no sobre, e mais o pouco tempo transcorrido desde o post que dedicamos a este asunto hai só unha semana, é caso de mérito, á vez que insondábel, pois a confraría carteira segue a ser círculo pitagórico no que non entran, jamais au grand jamais, os non iniciados na música das esferas. Direi, por último, que fico conmovido pola carta desta vella amiga de meu, a quen hai un mundo de anos que non vexo. Desde aqui, atravesando hemisferios, fico aos seus pés, Madame ]

Apoteose da forma?

22 de Marzo de 2009

Agora vén o problema. Como rematar un auto sacramental que ao tempo é farsa inmóbil? Tira un á apoteose da forma?, á celebración cultural do louco engado escénico?, a esa extraordinaria (en termos espectaculares e tamén relixiosos) invención cristiá da comuñón dos mortais todos (case todos) na divindade dun? Ou tira, polo contrario, a non deixar títere con cabeza entre a catropea de quirópteros e xentalla incomún do batallón dramático (including myself)?, ao riso golseiro e agit-prop do volcán?, ás tripaxes morais exhibidas sobre o escenario xa quieto e gore, como nas cortadorías do antigo réxime e nos economatos franquistas? Opinen. O público sempre ten razón.

[Rob Zombie, House of 1000 Corpses (2003)]

Escatoloxía de π

14 de Marzo de 2009

Falou aquí esoutro día un distinto parroquiano desta casa sobre poesía e escatoloxía feminina, traendo tal marbete a conto desde certos discursos críticos, distantes coa incorporación da diferenza semántica e pragmática no texto de autoría feminina (parler femme e tal) e en particular coa clase de resposta articulada polas poetas mulleres ao que desde os renacentistas, ou xa antes con Godofredo de Vinsauf, recoñecemos como brasón. Xa se sabe, a descrición convencional máis ou menos pormenorizada e usufrutuaria de determinados lugares do corpo da muller; todos sabemos cales e todos sabemos tamén que entre eles non figuran polo regular axilas, xionllos, moas, esfínteres, calcaños, duodenos… e que tampouco adoitan incorporarse nel referencias maiores á menstruación, ás mamografías ou á histerectomía, nin sequera ao recorte da penuxe púbica nin a outras porcarías da clase das testemuñadas nunha auditoría popular por Berenguela.

O peculiar dalgunhas desas distancias críticas consiste para min no feito, creo que probado, de que a escatoloxía, nos dous sentidos desta sofrida palabra, é algo no que os varóns, a partir dos tres ou catro anos, non cesamos de sumar méritos, tanto privados como públicos (boa mostra no que ao blogger concirne é o actual post). Por non ridiculizar a ninguén diferente de min mesmo direi que aínda hoxe, onde vai que deixado atrás il mezzo del cammin di nostra xeira, sorrío con aceno sandeu e chego incluso, baixo determinadas condicións meteo-ambientais, a pingar algo de baba cada vez que lembro certo episodio dos meus once anos, altura na que comezaba a intentar resolver, como todos os cativos daquel tempo, pequenas ecuacións e outros problemas alxebraicos.
No dormitorio-taller do meu avó paterno, reloxeiro na cidade vella coruñesa, el, que estaba ao tanto dos progresos matemáticos do neto dixo que me ía poñer un exercicio para comprobar se a intelixencia da estirpe estaba asegurada. Sentei con protocolo na súa cama de cabeceiro metálico gris e collín papel e lapis. Sen alzar a vista da mesa de traballo, con aquela lupa prodixiosa montada sobre o cristal dereito das súas propias lentes, ditou o problema (para min, o reto). Falou lento, coa dicción grave dos seus 66 anos, e eu copiaba aquel enunciado, aquela proba: “Dada la estrella polar […pausa…] y el coeficiente de π […pausa…] averiguar si es aquí […pausa…] donde se puede cagar”.

[Os comezos de π]

Olimpo e sudoku

7 de Xaneiro de 2009

Remoe o anxo do Durero con Eugenio Trías arredor do sudoku de atrás ou tamén do que el foi, das vidas que puideron ser tendo presente o que o ser/Ser foi, ou for, ou houbo ser: suxeito, espírito, átomo, ánima, animal, materia, memoria, sarcófago, carne, carnaza…, pero tamén deus constituído no vidro cóncavo desa mirada, a través dos séculos e das noites. Pois logo escribía Trías en La dispersión, contra 1991:

Divide e vencerás. Por que suprimir a Deus… en lugar de multiplicalo?


[Albrecht Dürer, A Malenconía (1514), Germanisches Nationalmuseum, Núremberg]

Paula Rego: figuras familiares

1 de Xaneiro de 2009


“As Meninas de Paula Rego estão nesta situação. Em todas as atitudes anunciam servilismo, mas estão a comemorar um estado de alma que não é propriamente poético ou idílico. Em 1988, data da morte do marido, Paula pinta A Família. O homem está praticamente imobilizado como por efeito dum jogo corpo-a-corpo que parece a aplicação dum castigo. Um pouco afastada, uma menina olha a cena assustada e juntando as mãos de maneira talvez aflitiva. Num pequeno guignol vemos S. Jorge a matar o dragão, salvando Angélica de ser devorada. Angélica, no cimo do seu rochedo, parece ter envelhecido enquanto esperava ser libertada. No estudo para A Família há uma espécie de S. Cristovão que carrega a criança. Como nos sonhos, a figura do homem é muitas vezes um travesti e é uma mulher. Paula descreve A Família como uma combinação de luta e heroicidade. A sombra da menina projecta-se no chão e parece assustá-la mais do que a cena que se desenrola no quarto. Trata-se de uma brincadeira ou dum crime?”

[Excerto do libro As Meninas, de Paula Rego (pinturas) e Agustina Bessa-Luís (textos), 2ª ed., Lisboa, Guerra e Paz Editores, 2008. Reprodúcese o cadro A Família, de 1988]

Choverá o 1 de marzo? Con que intensidade?

28 de Decembro de 2008

Choverá? Fará vento ese día? Cantos mortos votarán? E os vivos, carretarán a eito? Sorrirá quen nunca o fixo? De onde me ponderarán a min e ao meu bloguecho se gañan os bos? Dunha romana? Pobueno!
[A imaxe sobre a felicidade contida do conselleiro ASC naquel moi chuvento verán de 2007 é de Berto Yáñez, a quen algún Rey do país debera pagar un soldo vitalicio para facernos sorrir cada día cunha desas e para que se deixase de montar empresas con outros sabios/as desexosos unicamente de vivir ben]

Non existir

5 de Decembro de 2008

Pour Lula Fortune
Tirarei do fío das perversións menores. Confeso unha: telefonar a vellas liñas abandonadas de amigos e coñecidos, mesmo de institucións que mudaron de planta. Chamar a esas liñas non operativas. E recibir entón, conmovido na parva aritmosofía que perviva nalgunha circunvolución cerebral, a advertencia feminina e cálida, nada amoestante, confidencial mesmo, coa elegancia dunha modelo de Man Ray, vestida por Óscar Domínguez e deitada nunha carreta-diván para mulleres loiras: “O número marcado non existe”. A gloria esa falacia doce, ese instante presocrático! Despois, se acaso, desarmado de vez, a ilusión de que a loira engada: “Vostede tampouco”.
[Ilustración: de Salvador Dalí, Teléfono afrodisíaco branco (1936)]

Mas o azar

16 de Setembro de 2008

O azar obxectivo é o grande enigma tamén en termos de tópico-comento. A saída ao exterior, os camiños filmados pola torpe cámara, a danza quieta de quen quieto fica e a memoria no castelo, tamén azarosa. A rede temática constitúese sen conciencia de avance, medra sen vontade e agardará pola caída dos dados.

A felicidade

15 de Setembro de 2008

Triángulos, xadrez, cidade, industria, dominio, abrente, silencio, lance.
Demiúrgo e teatro en De Chirico.
Demiúrgo e pano en Wall St.