espellosArchive for the ‘’ Category

Engado do ritmo

17 de Setembro de 2009

 

manuel_da_costa

El ojo que ves no es
ojo porque tú lo veas;
es ojo porque te ve.

Ás veces, os poetas, levados polo engado do ritmo, equivócanse. Machado dedicou esa rara consideración dos seus Proverbiosrara para ese peixe de arriba, sen ir máis lonxe— a Ortega y Gasset, autor do ensaio “Vida como ejecución (El ser ejecutivo)”. É probábel que alguén a usase xa para falar da superación hermenéutica da fenomenoloxía, asunto no que un reflexionaba en agosto perante certo queipo con xardas (mortas). Así que o problema maior da conciencia parece ser o problema da diferenciación entre vida e morte. Como Machado non tiña nada de barroco, pensou pouco nos ollos dos mortos e lembrou só os ollos dos vivos. Así, malia algún espello que mediou entre el e algún reflexo, teorizou a mirada. O problema da conciencia acaso sexa tamén o da priorización da vida propia sobre toda morte allea. O problema da desaparición. Aínda que a morte sexa a dunha xarda e o ollo dela quede convertido en centro que reclama  os ollos nosos? Si.

[Fotografía do brasileiro Manuel da Costa. As xardas, aquí]

 

Gran Baamonde

5 de Setembro de 2009

 

anton-baamondeUn excelente Baamonde onte no País. Nesa descrición que compara formas de chegar e traxectorias de arranque dos primeiros cen días dos gobernos bipartito (PSdeG e BNG) e monopartito (PP) e na entrevista a Carlos Mella, no mesmo medio o mesmo día, fican retratadas boa parte das condicións e das expectativas que configuran a realidade na que estamos, a realidade que somos en termos políticos e económicos. Velas, non velas…, querer telas presentes ou non para chegarmos a ter a posibilidade de modificar o futuro inmediato de Galiza é outro asunto.

Como en todo, a estratexia das linguaxes é capital. E, como sempre, hai quen o ten asumido no código xenético e hai quen segue a confiar na evidencia da razón ou do amor/compromiso como algo que se enuncia de seu. Non é así. Por iso a dereita manexa sempre tan ben os tempos, con tanto proveito propio. Fala e sobre todo fai e desfai desde o primeiro minuto do partido.

Acerta Antón Baamonde cando suxire que a marca goberno é algo que se xestiona e se rexistra como tal marca neses cen ou cento cincuenta días que en xeral hai tendencia a considerar de cálculo e instalación. O bipartito tenteou e tenteou, inactuou perante o espello, dubidando que roupa poñer para saír a escena. Tanto que chegou á fin da lexislatura e decidiu entón mover pezas de xeito precipitado e imprudente, quizais por rexistrar a marca que antes non fora quen de rexistrar, ou para modificar a que sabía que quedara no imaxinario mediático e social do país: non outra que a do espello fronte ao espello.

Os tempos políticos. Niso non hai dúbida: hai moito que aprender. Indicios de que se asuma esta verdade de caixón na esquerda nosa? Até o día de hoxe, ningún. 

[Na foto, Antón Baamonde]

De testadores

23 de Agosto de 2009

 galinas-extremenas-azuis1

 

Testar polos, testar a ideoloxía, testar o mercado, testar o voto, testar a idiocia, testar a baba, testar o espello, testar por testar. Diso vai o test que se xunta, preparado polo CSV. Adecuado para terceiro ciclo de Primaria.

[Máis galiñas azuis,  estremeñas neste caso]

 

Cunqueiro fala sobre Colmeiro (Ourense, 1933)

16 de Xullo de 2009

 

Onte á tardiña, despois do panel que tivo lugar sobre a obra de Xoán González-Millán no IX Congreso da Asociación Internacional de Estudos Galegos, asunto ao que volverei con calma calquera día destes, compartín café con Antón Figueroa, Álex Alonso e Miguel Anxo Seixas nunha das terrazas da Praza de Mazarelos. Falando con Seixas sobre papeis, cousa que non parecerá rara a ninguén, comentei que tiña un texto de Álvaro Cunqueiro sobre Manuel Colmeiro (acaso inédito) de 1933. Quedamos en tratar o asunto e hoxe púxenme a localizar a conferencia entre as carpetas que andan pola casa. Apareceu por fin e agora contarei unha parte de certa historia por ser ela algo curiosa e porque a carpeta azul estaba chea de fichas e pequenos apuntamentos acumulados en distintos momentos que tiran uns dos outros como cereixas e conducen a memoria a tempos pasados, a outras conversas, que sei eu… Algúns preguntan se haberá algunha ficción cruzada, acaso inducida pola novela L’Œuvre na que Zola fabula sobre a vida dun Paul Cézanne presentado ficcionalmente como Claude Lantier.

colmeiro-o-sono-19331

Calculo que contra 1993 o amigo e compañeiro Claudio Rodríguez Fer, con quen naquel momento compartía gabinete no que era Colexio Universitario de Lugo, con nós estaba tamén Luís Miguel Fernández, tivo a xentileza de pasarme o texto dunha conferencia que localizara no Arquivo Luís Pimentel e que pensaba que correspondía a Rafael Dieste. A min tamén mo pareceu naquel primeiro momento. Cedeume unha copia (17 páxinas dun total que pola numeración ascendera en orixe a 20, polo que faltaban tres) e eu fixen despois o propio para que a viúva de Dieste, Carmen Muñoz, a quen daquela visitaba con algunha frecuencia no seu piso da Coruña, puidese ver aquel texto. Non só o leu ela, tamén enviou copia ao máis querido discípulo de Dieste, o enxeñeiro e poeta Gabriel Zaid, a México.

A conclusión compartida por todos era que a letra non pertencía ao escritor rianxeiro, pero que o pensamento crítico e as referencias parecía que si podían ser súas. Como é sabido, Dieste dedicou varios traballos á estética pictórica do seu amigo Colmeiro en distintos momentos da súa vida, de modo que non había nada raro en que aparecese un texto novo. Algunhas desas referencias que menciono aparecerían incluso no ensaio de 1936 La vieja piel del mundo, que para min é. xunto con algúns de Unamuno, un dos libros fundamentais da hermenéutica española anterior á Guerra Civil (por certo, a práctica totalidade da edición orixinal dese libro ardeu nos talleres da Editorial Signo de Madrid no verán de 1936 a consecuencia dun bombardeo da aviación franquista). Indaguei algo máis posteriormente e, segundo observo polas notas acumuladas na carpeta, nalgún momento anterior a 1996 cheguei á conclusión de que o autor daquela conferencia era Álvaro Cunqueiro. Hoxe non hai dúbida posíbel sobre a autoría. Aínda que si me quedan, reitéroo, sobre a veracidade dalgunhas incorporacións ao texto, como a da historia de xove poeta occitano Henri Souvent e a visita en 1906 ao seu paisano Cézanne para ver o cadro Jeune homme a la tête de mort, leit-motiv da primeira parte da conferencia. Cunqueiro chega a ofrecer uns versos traducidos de Souvent, quen segundo observa morrería en 1914 de tuberculose: “Eu ando a buscar a miña testa de morto. / Eu ando a chorar pol-a miña testa de morto. / Eu quero têr, agora de mozo, testa de morto […]”. Como complemento da historia transcribo unha das miñas notas, de data non coñecida, pegada sobre as fotocopias do texto da conferencia: “Á vista dos textos autógrafos de Cunqueiro editados en 1991 polo Consello da Cultura Galega (téñoos) non hai dúbida de ningunha clase: é Á. Cunqueiro o autor deste texto. Tamén interesa ver as respostas de Cunqueiro a Filgueira en 1936 [seguramente fale aí da antoloxía consultada que Filgueira Valverde estaba a preparar por encargo do Seminario de Estudos Galegos]. Colmeiro figuraba entre as súas máis claras preferencias culturais“.

A finais dos anos 90 a bibliotecaria Carmen Barbosa, da Biblioteca Pública de Ourense, facilitoume copia cunqueiromecanográfica a partir da microficha dunha páxina de La Región correspondente ao día 15 de xuño de 1933. Nela dábase conta da conferencia de Cunqueiro no Liceo ourensán dous días antes, nun acto que acompañou á exposición de pinturas de Colmeiro e que fora presentado por Eladio López, presidente do Liceo naquela altura. Cunqueiro publicou no mesmo ano 1933 un breve traballo crítico titulado “Colmeiro, pintor” no Boletín de la Universidad de Santiago (17, pp. 145-153). É curioso que nel falase de Cranach o Vello, a vida ten coincidencias. En Grial tamén volvería a falar do pintor de Silleda en 1976.  Algunhas ideas reaparecen. O caso é que a conferencia é interesante non só polo que di sobre a obra de Colmeiro senón por moitos outros motivos. Entre eles, que axuda a entender a evolución estética do propio autor de Poemas do si e non. Tamén é atractiva polo potencial informativo e crítico sobre a arte europea do primeiro terzo do século XX. Transcribo de seguido, sen modificación ningunha, unha breve mostra do manuscrito, ignoro se da propia man do mindoniense:

Cezánne pintara xa un arlequin. Veñen logo os de Picasso, os de Metzzinger. Souvent conta que Cezánne dou un consello trascendental a un pintor novo: Pinta o tubo da tua estufa. Souvent anuncia a verdade inaugural, que fará logo que os homes de Rafael Barradas perdan os ollos. A verdade, unha das mais grandes verdades da pintura de todos os tempos é ista: “Toda pintura debe ceder ao ar ou resistirlle. Ceder ao ar é negar os colores locaes. Resistirlle é dar nos colores a sua forza i-a sua variedade. A luz non eisiste pra o pintor”. Braque ouce  ista verdade e responde con outra: “Non hai que imitar aquelo que se quer crear”, e pra que ninguen s-esqueza, Picasso di que o primeiro que se precisa pra pintar unha mesa é o medila”. Na pintura castelá foi sempre unha preocupazón a profundidade. Picasso reivindica ista preocupazón. Por iso Picasso acaba en pintor italián e L’Ermont fala do “andalucismo” en arte. Ven a perspeitiva do llo, salvada pol-o cubismo a forza de xeometria esencial. Todo limita ao Norde e pasa a cuaresma, a vixilia qeu nos ensiñou a todos Euxenio d’Ors. O cubismo, ponto esencial despois de Cezánne. Era inevitável. Salvou todo o preciso, o que debia ser salvado. Algús quedaron n-el, como matemáticos do aburrimento. O cubismo non creou ningún mito. A xeometria é cenza primitiva, purísima, de esenza, de facer e refacer, exaita, intuitiva, e non podia creálo.

[O soño (1933), de Manuel Colmeiro, e retrato de Álvaro Cunqueiro correspondente ao seu carné de alumno da Universidade de Santiago de Compostela en 1928]

 

O poema é a política futura

29 de Xuño de 2009

 

oswiecim

20 de abril

As palabras da Literatura só se acomodan co alarido da dor, co alarido do pracer.

A consistencia dun poema non pode ser medida máis que por esa concordancia coa materia.

Articular o alarido, introducilo dentro das palabras, esa explosión. Non poder, aproximarse, facelo.

O poema é a política futura.

A política futura é o real.

O real son os habitantes do poema.

Os habitantes da Literatura son anónimos, un pobo futuro.

 (Chus Pato, “Mentres escribo”, Secesión, 2009)

 

No cadro de Van Gogh nin sequera podemos dicir onde están estes zapatos. Arredor deste par de zapatos de labrego non hai nada que marque pertenza ou correspondencia, hai só un espazo indeterminado. Nin sequera hai adheridos a eles terróns da leira ou do camiño, algo que cando menos puider constituír para nós un indicio do seu uso. Un par de zapatos de labrego e máis nada. E, porén…

Na escura boca do luído interior bocexa a fadiga dos pasos laboriosos. Na ruda gravidez do zapato está representada a tenacidade da lenta marcha a cruzar longos e monótonos sucos da terra labrada, sobre a que zoa un rouco vento. No coiro está todo o que ten de húmido e graxo o chan. Baixo as solas escorrega a soidade do camiño que perdura na tardiña a caer. No zapato vibra a tácita chamada da terra, a súa repousada ofrenda do trigo que madura e o seu enigmático rexeitamento no ermo campo do vougo invernal.

 (Martin Heidegger, Der Ursprung des Kunstwerkes, 1952) 

 

[Zapatos en Auschwitz. Fotografía de Paweł Strykowski]

ps. Ana Romaní fala con Chus Pato sobre o libro Secesión no Diario Cultural da Radio Galega (07 07 2009).

Grafar a nada

3 de Xuño de 2009

tormento

 

Hai quen non o entende. O tormento da escritura, que non hai motivo para pensar que sexa menor cando se trata de grafar o pensamento, a análise, e non obrigadamente iso que alguén denominou hai tempo belezaarte verbal, poesía. […] O corpo a corpo retórico, observabas… Ti, xaora, un pronome bastante persoal. Pero quen anda nisto sabe que esa é só unha parte do asunto. Unha parte que pervive o instante estrito que dura a grafía e o tacto recorda. Concordarei cos vellos cirenaicos que denunciaron a trivialidade da indagación, o suplicio de acudir á escrita, como indicio de malversación de algo —a vida— ou como simple rasto da antiga vaidade humana. Concordo con quen considera que todo remate neste instante (era preciso mencionalo). Falo apenas do oficio de escribir. Neste tempo.

 

Tactos da grafía

1 de Xuño de 2009

22_001-jouissance-productions-the-woman-who-left-herself-elenb-photography-sorcha-kennyresizeresize1

 

Hai quen non o entende. O pracer da escrita, que non hai motivo para pensar que deba ser menor cando se trata de dar forma ao pensamento, á análise, e non obrigadamente a iso que alguén denominou hai algún tempo beleza, elocuencia, ficción, arte verbal, poesía… nocións limitadas a miúdo nun sentido empobrecedor, estetizante, no peor valor que esta expresión posúa. En ocasións si que o é, si que é menor ese pracer, hai que recoñecelo; pero cando menos para quen aquí asina esa circunstancia resulta excepcional. O pracer de escribir calquera cousa parte xa da grafía, desta materialidade, deste tacto. E comparece case sempre. Iso é o estraño da doenza de escribir. Presentes tamén —pracer e grafía— cando non se usa de forma directa o papel e foi en realidade unha selección previa a determinante da ocupación do espazo polas palabras: tipos de letras, tabulacións, formato. Aquí, sen ir máis lonxe, nesta pantalla. Ou nun aviso para alguén, xa o teño dito. Nunha mensaxe trivial, calquera cousa. Ou nun ensaio longo. Nunha breve nota a rodapé. Nun recordatorio para nós mesmos (“Nota para o futuro *”, escribiu un día meu fillo * a propósito dun videoxogo, aparcado temporalmente aos 10 anos, que pensaba retomar cando pasase un tempiño). Todo iso… Tamén nun poema, claro está. Tamén nun poema, si, tamén nun poema. 

 

O blog é unha ferramenta extraordinaria de causar pracer para quen goce con esta inocencia sen consecuencias de xuntar sílabas e non dicilas en voz alta nun lugar con xente á vista. Todo queda a man para quen escribe. Xúntase e fica logo ao alcance dos dedos (o que non lle ocorre ao xornalista tradicional, por procurarmos agora un paralelo socorrido): o dito onte, o dito hai uns anos, o medio dito. Os ríos visíbeis e as correntes submersas das procuras e dos cruces de palabras, ideas, imaxes. Ao alcance dos dedos propios, diso estou a falar, de pel e tacto; porque a lectura allea aínda non existe nese momento que menciono, ás veces nin se prevé. Creo que nunca existe cando se escribe co propósito cabal de procurar o goce de concretarmos algo específico (sabido enteiramente ou non tanto) e logo xa se verá qué pasa con quen veña…

 

Hai quen non entende que alguén serio (non afirmo selo) diga e faga algo como un blog, perda así o tempo no espello alienador e serial, como nun ascensor de grandes almacéns no que un se contempla repetido, multiplicado, oco. A dimensión pública dese pracer e dese mostrar algo, que no blog alcanza un punto dificilmente superábel de autonomía como discurso, tamén como texto ou tecido preciso do que se quixo poñer, constituiría de seu unha inconveniencia para tal ou cal cousa… Do que se quixo poñer, insisto. Ou expresar, comunicar, activar…, de preferírense estoutros termos que supoñemos máis nobres. Ninguén enmenda, ninguén corrixe aquí no blog, ninguén suxire ou media… se un non quere. Nada entre o propósito autorial —sabido e prefixado ou non, ao xeito dun Poe e dun Auden ou un Montaigne (falamos disto hai pouco)— e a recepción inmediata por parte de quen agarda ou simplemente coincide que pasaba por alí. Nada? Nada que non sexa o encrucillado absoluto de signos no que respiramos, nada que non sexa a grella semiótica e imaxinario-simbólica das linguaxes e limitacións que nos constitúen, incluída a que permanece en cada un de nós na forma mínima dos monosílabos da caverna, os utilizados como berro de furia, de medo, de paixón… pola especie. Nada, agás todo iso, que nalgún sentido, si, o é todo. Todo e nada. Por iso hai tantos blogs nos que algúns dos considerados grandes escritores e publicistas esvaran, aquí e acolá. Ninguén lles pon no sitio correcto as comas das frases e das argumentacións. Ninguén lles tira un punto sobrante. Ninguén dita preceptos sobre gramática ou sobre semántica e mundos e estratexia. O pracer insuperábel do espello só para un, o narcisismo ao cubo, pensará alguén. A eficacia discursiva como responsabilidade só persoal, dirá outro. O mercado reducido a sensación, a onanismo intelectual… A hipóstase outravolta do concepto e da función autor, acusará displicente aquel de alí. O corpo a corpo retórico, digo eu. Eu, un pronome bastante persoal, si. Pero quen anda nisto sabe que esa é só unha parte do asunto. Unha parte que pervive o instante estrito que dura a grafía e o tacto aínda recorda. Non concordo cos moralistas que denuncian o pracer da escritura como indicio de malversación de algo ou como aburguesamento. Tampouco con quen considera que todo remate nese instante (pensaba que non sería preciso mencionalo). Falo apenas do oficio de escribir. Do oficio de escribir un blog nun país como o noso neste tempo.

 

[A fotografía, The Woman Who Left Herself, tómase da páxina Performance – Jouissance Productions de M-E Photographers]

 

Illa en terra

31 de Maio de 2009

 maria-lado-fotografada-por-hector-fernandez

María Lado publicou hai agora un ano o seu cuarto libro de poemas, titulado Nove, unha especie de parábola na que combina con decidida implicación narrativa os feitos que foron e mais os feitos esquecidos axiña sobre cómo foi aquilo da illa-mundo visitada pola besta de nome Prestige. Alegoría entón da catástrofe que leva o nome dun buque e de todo o que veu despois? Non creo que só alegoría, porque no relato de Nove aparecen outras pezas, outras liñas de forza ou puntos de fuga; con tendencia simbolizante, sen dúbida, pero ao tempo cun sentido descritivo e narrativo no que o pequeno e continxente, todo o azaroso humano, comparte escenario coa fabulación mítica dun espazo case fóra da historia. E iso presupón outro lugar enunciativo para cartografar a alegorese, para dicir “ti” ou “eu” e logo dicir “mundo”; tamén, por suposto, unha certa ironía no trato coa categorización do histórico, ás veces minimizada diante do íntimo dun círculo de sentimentos fugaz entre actores ou entre eles e público, diante dunha peripecia de ollos ou pel que cruza a páxina e a crónica non sabida como un cormorán con piche nas alas. Porque no fondo a parábola éo sobre amizades e sobre temporalidades, sobre a épica (menor) de poñer remedio ao que nin sequera foi a natureza ou a historia quen desfixo (como un coloso en último extremo eficaz), senón a besta outra de teléfono e informe diante das cámaras, a da xestión do apocalíptico e a dos heraldos seus, ridiculizados polo esforzo titánico de nomes para sempre olvidados por case todo o mundo, porque é certo que as marés fan o seu oficio e os ventos mudan e, logo, o recordado é diverso do vivido e do esculpido sobre pedras e mares. Nunha entrevista en Vieiros, coa fotografía debida a Héctor Fernández que abre esta anotación, xuntou a poeta detalles da súa traxectoria e sobre a composición do libro. Poño un lugar del, o poema número trece, onde acaso entren os fíos que tecen a lectura dita agora: 

 

aínda novembro por un momento en calma, detido en bálsamo

e o sono do cetáceo destila profundo desespero.

 

somos estación derrotada, admito.

somos e así doe.

porque a terra é escasa. e prados mínimos

non enchen as bocas de miles de cabalos de prata.

 

cada unha destas bestas -sábeo-

mesmo consumidas pola escaseza,

busca entre nós a quen cargar cortando a chaira

como bisturí de pálida brisa.

 

cordas e coitelos colgan dos abrigos

para que lamentar a despedida.

xa nada acala a dor senón o abismo,

estrema última á que esta viaxe se dirixe.

   

A catro mans

23 de Febreiro de 2009

Unha das experiencias máis intensas da etapa inicial dos meus estudos universitarios foi a epistolar. Viña dun grupo bastante amplo de amigos que carecía dunha delimitación estrita, de xeito que en función do plan de traballo/diversión o núcleo tomaba unhas ou outras dimensións, compúñase dun ou doutro xeito. O caso é que unha parte importante daquel núcleo (Hervada, Pedreira, Cuco, Orzo e Janolas) decidiu facer Enxeñaría, algo que en 1975 implicaba cursar un selectivo na Faculdade de Ciencias compostelá e logo saír con destino Madrid xa para concretar se Industrial, Camiños, Telecomunicacións, Naval ou o que for. Outros amigos optaron por quedar na Coruña, en Arquitectura, por exemplo. Outros foron a Económicas. Ninguén a Letras, eu tampouco. O caso é que tras o selectivo, fiquei bastante desasistido de camaradaxe naquela inhóspita Faculdade de Ciencias, até que como é lóxico apareceron outros vínculos e relacións, os meus amigos matemáticos.

Coa separación de 1976 xurdiu a posibilidade de mantermos contacto epistolar. Só querería hoxe mencionar unha clase de escritura que daquela me causaba unha diversión incomparábel, un profundo pracer intelectual e vital. Eran as cartas que viñan de Madrid a catro mans: Janolas e Orzo. Amigos que decidiran compartir habitación e que escribían xuntos a carta. Normalmente, comezaba un deles e se estendía en asuntos académicos, sociais, existenciais, musicais, pecuniarios ou da militia/furor amoris, todo o que un ten na cabeza aos 18 anos. Cando cansaba, retomaba a carta o outro colega. Eran cartas longas as que viñan. Pero o que quería comentar era unha práctica que a min me facía rir como un tolo. Tras a escrita de A viña como digo a escrita de B, pero a escrita de B consistía ante todo en rebater o dito por A, en tumbar por completo toda a súa construción de identidade persoal ou mundo exterior, non só mediante unha argumentación consecutiva e dialéctica tras os folios redactados previamente polo compañeiro senón mediante moi subversivas, dialóxicas, grosas e carnavalescas impugnacións en notas laterais ou a rodapé, tachóns, debuxos ad hoc, remedos estilísticos e outras falcatruadas textuais e gráficas que posteriormente retomaría A no corpo textual adxudicado a B coa finalidade de lle devolver a graza.

Cartas a catro mans, bakhtinianas, paródicas, polifónicas, heteroglósicas, sen nós sabérmolo entón, porque naquela altura Spivak, por exemplo, era Michael e non Gayatri, e a irracionalidade de π resultaba moito máis motivadora que a correspondente de Apollinaire (ou así así). Lembrei isto porque recibín a semana pasada unha mensaxe por correo electrónico tamén a catro mans escrita desde París por persoas moi queridas, xa xubiladas. E pensei en que medida ese desdobramento pode darse en casos de autoría individual. Porque, como é natural, eu intentaba estar ao nivel dos amigos de Madrid e procedía a inventar alteridades, dobres e réplicas nas cartas de resposta. Muriel xa estaba alí, ou case, estaba cando menos ¿Qué es un axioma? Movilidad y semejanza, pode que un dos primeiros libros que lin de Dieste e que conduciu logo a unha publicación en prensa.

Nos blogs hai un desdobramento parecido entre o xeito no que escribimos o post e a forma na que intervimos nos retruques e comentarios. A min compráceme de maneira moi especial esa heteroloxía, esa esquizoleria que move incluso a refutarse ou a rirse dun mesmo, manxar olímpico. Lembreino tamén, aquel mundo dos vinte anos, porque o outro día recibín un regalo de aniversario moi especial, o libro de Xenaro García Suárez Dos signos de Stendhal aos imaxinarios de Musil, atento ás relacións entre matemáticas e literatura e pendente non só dos autores mencionados no título senón tamén de Mallarmé, Dieste, Dostovievski, Calvino, Mann…

[M.C. Escher, Autorretrato en espello esférico, 1935]

Memorabilia

22 de Febreiro de 2009

Andaba na procura doutra cousa e lembraba a Psicopatoloxía da vida cotiá de Freud, todo aquilo das chaves equivocadas (querer abrir a porta do traballo coa chave da casa, p.e.), todo o de Lou Andreas-Salomé a ferver leite nos días da Gran Guerra e a morte do seu terrier branco, todo o de cruzar os contrasinais entre contas bancarias e teléfonos de persoas queridas, o de non atopar ese papel que sen dúbida está sobre a mesa e marca unha obriga perentoria… Freud resulta simpático cando vai tan directo á explicación. Ben, o caso é que eu ía por outra cousa non sei onde e dei cunhas notas de lectura de Memoria de poeta, de Pepe Cáccamo, de cando presentamos o libro no Casino de Compostela, en xuño de 2006.

Recupéroas (algunhas). Estaban destinadas a pensar o que ía dicir eu aquel día. Logo dixen outras cousas.

Creo que estaría ben cargar tintas no que de exploración autopoética hai no libro. Sorprendeume constatar que detrás de cada texto poético de Cáccamo haxa xa non unha experiencia senón mesmo unha anécdota. Incluso en títulos, como Praia das furnas, hai por suposto unha praia real. Semella que a operación é sempre semellante e diso se fala arredor da páxina 220 cando Pepe comenta unha impresión de Rodríguez Padrón. Pártese sempre dun acontecemento, ás veces mínimo. Desde aí opera unha abstracción simbolizante, unha categorización fotografada e deshistorizada, no sentido de que parece paralizada ou acristalada, museizada?, desconectada das coordenadas reais e efectivas de carácter xeohistórico, aquel lugar naquel momento. Esa categorización procura dotar o texto dun valor moito máis amplo que o ligado á súa radicación auténtica, universaliza o seu sentido e suspende toda incidencia co real aparentemente. Coido que o procedemento procede dunha circunstancia: o moitísimo que PC escribe, a súa entrega febril e constante á escrita. Iso activará moita reescritura, moito proceso de categorización meta-física e meta-histórica, case no sentido Chirico.

Outra: PC almacenou sempre moreas de notas, documentos, cartas, diarios, cadernos de viaxe, poemas, textos. En que medida estas memorias son glosa ou expansión de todo ese material/canteira? En que medida estas memorias son un arquitexto? En que xeito son produto da relectura das memorias en directo por el transcritas cada día da súa vida (anterior)?

Pensar o xogo memoria/memorias/memorial/memorando e tamén memorabilia co valor García Bacca (“o recordábel”) pero tamén no sentido anglosaxón de obxectos que teñen un certo valor simbolizante. Por certo moi próximo ao que os Álvarez Cáccamo conceden á idea de microtopofanía (concepto técnico en antropoloxía?).

Pensar tamén nos esquezos, no que “caeu da memoria”, como di a frase coloquial.

[Pepe Cáccamo en Compostela. Foto de Otto AGN para Galciae]

Iacobus Von der Stein recibe en Recatelo un poema (frouxo) de Robert Walser traducido por Lándoas e bagulla conmovido

6 de Xaneiro de 2009

A tradución é en efecto para Iacobus Von der Stein, que quere que o blogueiro cale.
Poeta e noiva
Un poeta díxolle á súa noiva:
“Sabes ben que son un xenio
e que por iso non podo evitar
vivir ao día como un inutle.
Iso é o que fixeron todos
os que se sentiron chamados a algo superior.
Os da miña estirpe non nos resignamos
a sermos dilixentes e traballadores,
iso é algo que deixamos para os burgueses”.
De seguido, a rapaza respondeu:
“Creste por ventura máis ca o resto?
Deberas avergoñarte por seres tan fachendusco.
Se es verdadeiro poeta,
leme o que tes aí escrito.
O conto de Nonnosresignamos
mellor contasllo a outra.
A soberbia e as ousadas frases feitas
non abondan para facer un poeta!”
El amosoulle o último
poema e dixo: “Levoume catro semanas
escribilo”. “Que?”, exclamou ela. “Catro que?”
Leuno, e cando rematou
riuse diante da súa cara e guindou
o poema ao chan:
“Estes versos son horríbeis,
quen os compuxo
que se afaste de contado da miña vista”.
O poeta ficou doído,
pasou a man pola cabeza
e dixo: “Non mo tomes a mal”,
deulle un bico e recolleu
o poema, buscou un bo
oficio e converteuse axiña nun home honrado,
e os dous foron moi felices
e amáronse, tiveron fillos
e non fixeron ren que non fose sensato.

[Robert Walser nunha célebre fotografía tomada en Berlín en 1905. O poema tradúcese da versión castelá incluída no libro de Walser La habitación del poeta. Prosas y poemas inéditos, Madrid, Siruela, 2003]

Depretto 7: final de relato

12 de Decembro de 2008
Nos brazos, no ventre, escritura sobre sueira. Circungrafías, non outra cousa que o relato da transformación, un acceso á certeza do límite. Levouno ao cristal mentres o albor en Plouzane. Introduciuno na boca, devagar, diante do espello marcado agora con lemas cruzados, “noli me legere” repetido. Mordeu a dor dos radios dorsais e o resto. As vísceras do pleco mesturáronse co sangue no rosto e no espello. As mans sobre a parede do instante. Fica a inscrición na marca de danzar. Estaba do outro lado. Inone, a autora, dixo: nada.

[Retrato robot de Inone Depretto, por Tío Pepín (2008)]

Depretto 6

26 de Outubro de 2008

Atopouse logo fronte ao acuario do comedor, o rosto entre as ondulacións interiores, aínda coa memoria naquel escenario familiar do Jardin des Plantes. Esquecera nas últimas tres semanas as indicacións de Wladia. Había dúas ducias ou máis de peixes mortos, descompostos, os máis deles irrecoñecíbeis, sen ollos nin ventre tras o acoso das coridoras, os únicos peixes que sobreviviran ao abandono ademais do enorme pleco, outra especie orixinaria de América. Wladia comentara que o plecostomus medraba sen pausa desque o mercara había dous anos en Morlaix. Era unha especie amazónica con aspecto de proceder doutra fase da historia: desenvolvera as placas coirazadas do lombo para resistir os golpes contra as rochas nas correntes daqueles ríos virxes. Alimentábase das algas e, se estas faltaren, das plantas do acuario… ou do que houber. Medía uns vinte centímetros e a súa cabeza, brutal, enorme —case un terzo do corpo—, situábase do outro lado do cristal, no fondo do acuario, tamén inexpresiva e lenta. Non lle custou traballo coller o peixe pero acabou coas mans ensanguentadas, feridas polas espiñas dorsais do monstro. Espírase no solpor porque ía calor e a noite entraba húmida. Nos días máis recentes apenas escribira sobre papel. A situación chegara ao bloqueo. Empezara a escribir na parede. Tamén sobre o propio corpo. Nalgún momento, cando non conseguía que a pel se impregnase do que a voz ditaba, fixérase sangue. Salmodiaba entón un verso memorizado, lido nun poeta menor do que non lembraba o nome: “unha nota sostida até a loucura”, “unha nota sostida até a loucura”.

Depretto 5

17 de Outubro de 2008

Escribía a man, pero sobre a mesa unha pantalla en negro deixaba entrar de forma continuada aquela frase en caracteres de cor violeta que só o primeiro día lle pareceu imposta: Esta historia non é miña. E logo sucedíanse nomes: Myslowitz — Braunschweig — Marseille. E as iniciais WB, que só en parte correspondían á dona da casa. Utilizaba a computadora de Wladia apenas para abrir, de xeito esporádico, o disco das representacións máis ou menos fantásticas das bestas inocentes tal como ela as inventara e debuxara antes de lle ceder a casa durante os dous meses que pasaría pintando e facendo fotos entre Bitlis e Ahlat, no Lago Van. Tiña presente por suposto a intercesión de identidades naquel conto de Cortázar. O momento exacto, excesivamente preparado ou administrado pola narración, no que se intercambian as condicións humana e animal, ou animal-mineral porque eses peixes mexicanos sabemos ben que son como pequenas pezas de cerámica, inexpresivas: “Sen transición, sen sorpresa, vin a miña faciana contra o vidro, en vez do axolotl vin a miña cara contra o vidro, vina fóra do acuario, vina do outro lado do vidro. Entón a miña cara se afastou e eu comprendín”. Aí o eu é xa outro, por moito que se estrañe de “seguir pensando como antes”, de saber. Parara de escribir, e de ler.

Depretto 4

10 de Outubro de 2008

O que lle producía maior deleitación era describir o quebro cando enunciado directamente por quen é, ou foi, protagonista seu. En que momento o eu que estaba a falar pasaba a sentirse outro? Cal era o vértice da transformación, o salto que sen perda de inocencia leva por exemplo ao can adoito dócil a devorar o amo? O rexistro desa incorporación do monstro sobre a figura propia, for esta humana, de besta, irreal… E en que maneira o suxeito que contaba presentía, asimilaba inorde, que algo se fendera entre as palabras que ía tecendo, de xeito que nalgunha frase pronunciada con aparente continuidade… a voz —mudada— ocupase o sitio dun eco inicial xa por completo alleo? Porque, en verdade, só se conta desde o punto de acceso físico á escritura, por tanto desde a resolución que transforma toda condición inicial, toda causalidade, como dicía Vanader, e as converte nun simple efecto dese “agora” que reconstrúe o pasado con gramática (e con palabras que expresan só o que son, linguaxe, imposición). Mediante esta pantalla obsesiva, este espello que seguro vesarei coa fronte, por exemplo. Si: relatar é suplantar o pasado con frases e silencios que son débito da rasa actualidade da escrita e da súa condición substitutiva. Frases e silencio como textos que non deixan de pasar pola roca á que chega aquilo que sobrevive, só aquilo que mantén o propósito interesado de ofrecer contas, mudar a estriga.

Depretto 2

22 de Setembro de 2008

Outro lugar do relato de Inone Depretto, autora así mesmo do libro de poemas en prosa Istria (2003):

Pasaban as horas e só nalgún momento breve se distanciaron as imaxes real e proxectada. O habitual era que entre ambas, unha no fondo da sala e outra ante a varanda, se instalase unha rara tensión que reclamaba o regreso ao lugar de traballo. “Inocencia: esquezo da propia condición, pero non mediante unha pasaxe procurada ou desexada en dirección a algún lugar doutra claridade, non por unha entrada ao irracional”. Só aquel acto de dirixirse un instante á fiestra para non verse, para sentir o vento que entraba na rada… e o reclamo regresaba. Volver á escrita, pensar a besta, a súa brutalidade cándida e inintelixíbel.

Depretto

18 de Setembro de 2008

Inone Depretto (Trieste, 1968), dramaturga e escultora, dirixe en Ratisbona a revista de artes Wortaufschüttung e é autora de varios tratados xeométricos, entre eles L’asimmetria del circolo (1991) e Abbild und Nachbild (1999). Conta con exposicións individuais en Bratislava, Klagenfurt, Lille, Nantes, Porto Alegre, Lyon, Cracovia e Liubliana. Recollo o comezo dun relato seu:

Para escribir decidira situar un espello longo sobre a mesa do comedor, movida até a parede oposta á gran ventá aberta ao sur. Iso permitíalle contemplarse nos actos sucesivos da meditación, as primeiras notas, consultas, correccións… Ignoraba por que o facía pero o aceno que a boca debuxaba no espello indicaba pracer. Así podía dicirse. Pero, por que non perderse de vista?, por que levar a man estendida ao espello mentres compuña aquel Bestiario da inocencia a contraluz dun reflexo? Escribía mentres se ollaba “Inocencia: non saberse”.