historia literariaArchive for the ‘’ Category

E pur si muove

28 de Agosto de 2009

 

hlg1-4

 

O poema é a política futura

29 de Xuño de 2009

 

oswiecim

20 de abril

As palabras da Literatura só se acomodan co alarido da dor, co alarido do pracer.

A consistencia dun poema non pode ser medida máis que por esa concordancia coa materia.

Articular o alarido, introducilo dentro das palabras, esa explosión. Non poder, aproximarse, facelo.

O poema é a política futura.

A política futura é o real.

O real son os habitantes do poema.

Os habitantes da Literatura son anónimos, un pobo futuro.

 (Chus Pato, “Mentres escribo”, Secesión, 2009)

 

No cadro de Van Gogh nin sequera podemos dicir onde están estes zapatos. Arredor deste par de zapatos de labrego non hai nada que marque pertenza ou correspondencia, hai só un espazo indeterminado. Nin sequera hai adheridos a eles terróns da leira ou do camiño, algo que cando menos puider constituír para nós un indicio do seu uso. Un par de zapatos de labrego e máis nada. E, porén…

Na escura boca do luído interior bocexa a fadiga dos pasos laboriosos. Na ruda gravidez do zapato está representada a tenacidade da lenta marcha a cruzar longos e monótonos sucos da terra labrada, sobre a que zoa un rouco vento. No coiro está todo o que ten de húmido e graxo o chan. Baixo as solas escorrega a soidade do camiño que perdura na tardiña a caer. No zapato vibra a tácita chamada da terra, a súa repousada ofrenda do trigo que madura e o seu enigmático rexeitamento no ermo campo do vougo invernal.

 (Martin Heidegger, Der Ursprung des Kunstwerkes, 1952) 

 

[Zapatos en Auschwitz. Fotografía de Paweł Strykowski]

ps. Ana Romaní fala con Chus Pato sobre o libro Secesión no Diario Cultural da Radio Galega (07 07 2009).

Frío sistémico

5 de Decembro de 2008

[Serán frío de sexta feira outonal. A acción transcorre neste blog. Fálase a distancia e a pantalla divídese como naquela película de Abel Gance. Esquerda e dereita as da lectora a xirar].


María do Cebreiro.— Ola, Arturo. Deume que pensar o post do outro día, o titulado “Desencaixes”.

Lándoas.— Ola, María. Había que retomalo para completarmos ideas soltas.

MdC.— A pregunta inicial era se a literatura ten hoxe a relevancia que a xente chamada da cultura e os sistemas educativos vixentes no mundo lle outorgan. Iso, na escala mundo e na escala local.

L.— E logo facía outras consideracións sobre a historia literaria. En realidade, a intención era apenas falar disto último, da historia literaria, da xa feita e da por facer.

MdC.— Eu formularía outro plano tamén. Importa a literatura demasiado ou en realidade importa demasiado pouco? Amais de desprazar o foco da teoría crítica cara a cuestions coma as que apuntas no post, non sería posible (tamén) rescatar os textos de certos usos?

L.— Concordo.

MdC.— Ou, por formulalo dun xeito se cadra máis romántico, non sería posible (aínda) liberar os textos dos seus usos institucionais por medio dunha renovación do traballo crítico?

L.— Si, si. Creo que algunha vez comentamos o que significa o labor crítico entendido como corpo a corpo político. Iso interésame moito, pero sen que presupoña aceptar posicións como as que xurdiron pola parte de popa en setembro de 2006, naquela xornada da crítica da AELG que tivo lugar no Consello da Cultura, nin tampouco o que poida representar a conexión Nietzsche-Deleuze-Derrida sobre a suplementación, o non-fóra-de-texto e demais. Teño reservas sobre todo isto, e á vez recoñezo que resulta atractivo para min.

MdC.— A cousa é que cada vez me parece máis apremiante facer falar os textos dende lugares de resistencia a esa doxa do “sistema literario”, e poñer a énfase aí, nas novas roupas para os problemas vellos. Volver á lectura como actividade crítica e mesmo política. Preocúpame que, finalmente, a literatura quede unicamente nas mans dos que din “amar a literatura”.

L.— En que sentido?
MdC.— Ese amor pola literatura (do presente e do pasado) debería traducirse en xestos e en olladas críticas, ao meu ver irredutibles ao traballo de edición académica dos textos do pasado ou aos ditados das políticas culturais do presente.

L.— O reto sería cómo pensarmos a contigüidade, a colateralidade entre texto crítico (entendido en tanto texto sobre textos) e texto autónomo (non me agrada nada esta expresión). Repasarei o que souben sobre topoloxía e paradoxos, pero non quero esquecer aos sociólogos. A doxa sistémica xa sabes que a min me resulta útil. O certo é que a súa lectura da crítica en tanto acto resulta rasa. Coherente, pero rasa. Insuficiente por tanto.

MdC.— Preocúpame que o interese por novos obxectos, sendo como é tan necesario, nos faga desertar dun espazo necesitado de pensamento profundo.

L.— Vai moito frío polo Lindemagus?
MdC.— Vai.

[Split screen aínda. Saen xuntos do plano, cada un nunha cidade. Río que desemboca. Non música ou case]

[A fotografía é de black_lava (Flickr, 2007). A cidade é Zúrich]

Desencaixes

3 de Decembro de 2008

Quizais o problema da anotación anterior provén dunha encrucillada cultural/institucional na que andamos todos. Bastante precisa e máis controvertida do que a priori concedemos (algúns). Con significación distinta se se pensa en realidades culturais consolidadas no plano institucional e político (culturas sostidas por un Estado) e en realidades culturais minorizadas, emerxentes, excluídas, colonizadas…, todas en fin as que non teñen un Estado como soporte seguro e continuado ao longo dun tempo histórico suficiente.

Formularíaa así a encrucillada: ten a literatura hoxe a relevancia que sitios como este blog, os ministerios de cultura e os sistemas educativos vixentes no mundo lle outorgan? Ou tamén así: entenden os axentes que participan no mundo social e económico que a literatura é tan importante e está tan necesitada de protección institucional como nós consideramos? E aínda así: cumpre hoxe a literatura a mesma función política e ideolóxica que cumpriu no momento en que os Estados modernos entenderon que debía ser incorporada ao currículo escolar como materia de estudo? Ou así: sabemos e lembramos que esa incorporación curricular que viña a substituír outras aproximacións escolares ou académicas ao literario moi diverxentes da activada de inicio conta con só dous séculos de traxectoria e que basicamente se conformou como a actualización dunha estratexia dirixida de xeito fulcral ao logro da cohesión social e política das novas nacións modernas, e dalgunha excepción premoderna, co socorro dunha comprensión laxísima do literario? Ou: lembramos e sabemos que esa perspectiva obedeceu sempre e en todo lugar a un programa político nacionalista e que consecuentemente optou, de acordo cos referentes románticos e historicistas de base, por un entendemento do literario visto estritamente á luz da historia literaria nacional constituída como metarrelato (digo da historia literaria nacional, non da historia nacional, non da historia)?

Ou: é máis útil á polis hoxe o estudo da historia literaria narrativa (nacional) que a formación noutras disciplinas ausentes dos currículos (linguaxes audiovisuais, ecoloxía, dereito, domótica, gastronomía, tai-chi…, que sei eu)? En fin: por que nos importa tanto iso —a literatura reducida a historia literaria— que á inmensa maioría da poboación mundial non lle importa nada? En fin: por que illamos como obxecto de estudo supostas realidades históricas sistémicas que, antes de proceder, limpamos convenientemente de todo canto de sistémico teñan para deixalas espidas nesa abstracción moderna do dito “nacional”? En fin: por que se tan sistémicos somos atribuímos o plus da sistematicidade a todo menos ao que é ineludíbel para a constitución do sistema (lectores, institucións, canonicidade, contradición, loita dos axentes polo dominio e administración da polaridade centro/periferia, repertorios contrapostos, mercados, mediadores, distribuidores, premios…)? En fin: por que pensamos que o sistema é un bombón para adozar e aggiornare a boca e ha de ficar logo limitado á sacrosanta morea quieta e xerarquizada de obras e autores maiores nese circuíto teleolóxico consistente en chegar a ser quen xa eramos? Por que dicimos sistema cando queremos dicir retorta? Por que falamos de rede cando en realidade queremos falar de fíos? Por que simulamos interese pola loita e a interacción de elementos sistémicos se só nos preparamos para falar e saber de equilibrios?

Naturalmente, ningunha destas preguntas está dirixida só a nós. Pero si tamén a nós.
[Nas fotografías unha retorta para un espectáculo de maxia (1940) e un recente encontro da conselleira Ánxela Bugallo, o editor Manuel Bragado e o escritor Manuel Rivas en Compostela. Descoñezo autorías]