illasArchive for the ‘’ Category

O barco de Skye

26 de Xullo de 2009

 

travel20-20motoring20in20isle20of20skye2

Teño interese en ver se funciona correctamente en aberto o acceso a ligazóns de Spotify (reservo aínda algunhas invitacións sen usar: xa saben…, e xa contarán de paso se se escoita Over the Sea to Skye na frauta do irlandés James Galway, que creo que non é outra cousa que unha versión de The Skye Boat Song). Isto de arriba é en efecto a illa de Skye, Quiraing e o Needle baixo as nubes. Desde hai quince anos pode cruzarse en coche porque construíron unha ponte sobre Bass Rock, de modo que xa non fai falta ir en barco. Nunca vin chover como chovía naquel lugar a tarde na que cheguei vindo de Plockton, onde me ocorrera algo no que aínda hoxe non logro acreditar. Lembro, sobre todo entre Ashaig e Luib, aqueles ríos verticais baixando das montañas. Falei deles por extenso hai pouco cunha amiga de anos idos, Isabel. Lembrei tamén unha pelexa súbita e brutal nun pub de Portree. Veume á memoria falando e levei a man á cara. Observei aquela noite naquel pub que neses casos o normal nas Hébridas era permanecer impasíbel na barra, como se nada acontecese, e así o fixen mentres varios tipos non fracos comezaron a intercambiar afectos. Algún cristal fíxome sangue debaixo dun ollo, seguro que por iso levei a man á cara ao lembralo coa miña amiga. O menos escuálido daqueles hébridos caeu contra min nun momento dado. A cadeira e a perna doéronme durante vinte días. Por fortuna, todo se resolveu axiña, en menos de dous minutos. Logo seguimos bebendo bastantemente. Todos agás un deles que marchara falando nunha lingua que pareceu estranxeira, estranxeira a todos os efectos. Mentres iso ocorría e un tipo de longas barbas apañaba os copos rotos do chan, consideraba eu o prodixio da mente humana: o pouco que tarda un individuo (eu, poñamos por caso) en se decidir pola mirada ovina ou pola simulación case perfecta da ascética dun quelonio disecado. Case non atopo lugar para dormir aquela noite en Portree, pero nin sequera entón ollei para outro lugar que non fose o norte.

 

[Quiraing, paraxe de An t-Eilean Sgitheanach, ou Skye, das Hébridas ditas interiores]

 

Illa en terra

31 de Maio de 2009

 maria-lado-fotografada-por-hector-fernandez

María Lado publicou hai agora un ano o seu cuarto libro de poemas, titulado Nove, unha especie de parábola na que combina con decidida implicación narrativa os feitos que foron e mais os feitos esquecidos axiña sobre cómo foi aquilo da illa-mundo visitada pola besta de nome Prestige. Alegoría entón da catástrofe que leva o nome dun buque e de todo o que veu despois? Non creo que só alegoría, porque no relato de Nove aparecen outras pezas, outras liñas de forza ou puntos de fuga; con tendencia simbolizante, sen dúbida, pero ao tempo cun sentido descritivo e narrativo no que o pequeno e continxente, todo o azaroso humano, comparte escenario coa fabulación mítica dun espazo case fóra da historia. E iso presupón outro lugar enunciativo para cartografar a alegorese, para dicir “ti” ou “eu” e logo dicir “mundo”; tamén, por suposto, unha certa ironía no trato coa categorización do histórico, ás veces minimizada diante do íntimo dun círculo de sentimentos fugaz entre actores ou entre eles e público, diante dunha peripecia de ollos ou pel que cruza a páxina e a crónica non sabida como un cormorán con piche nas alas. Porque no fondo a parábola éo sobre amizades e sobre temporalidades, sobre a épica (menor) de poñer remedio ao que nin sequera foi a natureza ou a historia quen desfixo (como un coloso en último extremo eficaz), senón a besta outra de teléfono e informe diante das cámaras, a da xestión do apocalíptico e a dos heraldos seus, ridiculizados polo esforzo titánico de nomes para sempre olvidados por case todo o mundo, porque é certo que as marés fan o seu oficio e os ventos mudan e, logo, o recordado é diverso do vivido e do esculpido sobre pedras e mares. Nunha entrevista en Vieiros, coa fotografía debida a Héctor Fernández que abre esta anotación, xuntou a poeta detalles da súa traxectoria e sobre a composición do libro. Poño un lugar del, o poema número trece, onde acaso entren os fíos que tecen a lectura dita agora: 

 

aínda novembro por un momento en calma, detido en bálsamo

e o sono do cetáceo destila profundo desespero.

 

somos estación derrotada, admito.

somos e así doe.

porque a terra é escasa. e prados mínimos

non enchen as bocas de miles de cabalos de prata.

 

cada unha destas bestas -sábeo-

mesmo consumidas pola escaseza,

busca entre nós a quen cargar cortando a chaira

como bisturí de pálida brisa.

 

cordas e coitelos colgan dos abrigos

para que lamentar a despedida.

xa nada acala a dor senón o abismo,

estrema última á que esta viaxe se dirixe.

   

الكرجو [Ou por outro título, Pequenez do mundo]

2 de Abril de 2009

Cher Lándoas:

Xa no mes de abril —o máis caloroso do ano aquí— e desde a máis bonita das illas Agalega, escribo esta humilde nota sobre a orixe dos topónimos Agalega e Cargados Carajos. Ata non hai moitos anos eu tampouco sabía grande cousa desta parte do mundo e moito menos dos seus topónimos. Deuse a circunstancia de que unha das miñas irmás se puxo de noiva —nun deses cruceiros polo Índico— cun home mauriciano, e cando anunciaron á familia o compromiso formal, xa era tempo de informarse sobre a patria do exótico novicio, máis que nada para non quedarmos de rústicos perante a familia do crioulo. Despois, el mesmo respondía ás preguntas que —por ignorancia— faciamos, sobre canta cousa nos sorprendía da súa terra. E unha desas cousas era a toponimia: Illa Rodrigues, Agalega, Cargados Carajos… Respecto á orixe do nome desas illas, unha das explicacións que me deron foi que aló a comezos do século XVI (un pouco antes da efémera unión das coroas española e portuguesa) o navegante portugués Pedro de Mascarenhas descubriu o grupo de illas que hoxe levan o seu nome. Unha das naves que pilotaba tiña por nome A Galega. De aí pasaría a marca ó par de illas que aquí interesan.

Respecto as illas Cargados Carajos podo sinalar o que segue. O “carajo”, posiblemente do latín *CARASSUS era o nome que lle daban os mariñeiros ao mastro, e por relación de metonimia á cestiña que no cumio do barco servía para vixiar o horizonte en busca de terra, ou de corsarios, á vista. Dada a situación de dito aparello, o mareo e o malestar estaban case asegurados, o cal explicaría a frase cast. de “vete al carajo” para expresar que se quere perder de vista a alguén e que o pase mal. A relación entre o “carajo” orixinal, un pau dereito, e o órgano sexual masculino sería de tipo metafórico.

Outra das posibles etimoloxías de “carajo” é a palabra cast. “grajo”, ave que semella un corvo, con enxordecemento da consoante sonora inicial —típica da fonética árabe— e epéntese vocálica, que daría al-carajo, الكرجو. Tamén é bastante crible esta explicación xa que o inglés ten “crow’s nest” para denominar esa plataforma destinada ó vixía á que nós chamabamos carajo, ou incluso carallo.

Bisous,

Tetê Pinaud-Lafitte

[Arriba, envelope recibido hoxe mesmo polo factótum da casa. Asevérase con total compromiso moral, porque é sabido que existen linguas desatadas que descrén da vera realidade e pensan que un sexa unha especie de Mortadelo XXI, que malia ser factótum e cornetín desta movida, eu non son o autor da misiva superior, que se incorpora transcrita a partir dun orixinal mecanografado e asinado a man. Por estas! Alén diso, sempre se soubo que un carteiro é un carteiro. Cómo deu o servizo de Correos connosco tendo en conta a limitación informativa do enderezo marcado desde Illa Mauricio no sobre, e mais o pouco tempo transcorrido desde o post que dedicamos a este asunto hai só unha semana, é caso de mérito, á vez que insondábel, pois a confraría carteira segue a ser círculo pitagórico no que non entran, jamais au grand jamais, os non iniciados na música das esferas. Direi, por último, que fico conmovido pola carta desta vella amiga de meu, a quen hai un mundo de anos que non vexo. Desde aqui, atravesando hemisferios, fico aos seus pés, Madame ]

Exilio índico

26 de Marzo de 2009

Cruzáronse datos hoxe na memoria de toses e alérxenos. Lembro como un dos días de gloria da infancia a primeira vez que subín a un Tabeirón. A un Citroën DS negro, contra o ano 64, aquel verán no que viñeran Mascarenhas e a tía Mucha desde Marrocos, onde vivían coas nenas. O país alcanzara a independencia pero eles seguiron uns anos alá, no vello protectorado francés. Lembro aquela tarde, especificamente, non sei por que razón. O momento xusto de cruzarmos a rúa do Orzán e logo, chegando xa ao cine Goya. Eles falando en francés e eu atrás coas curmás e creo que moita xente máis. Cantos entraban nun Tabeirón? Ignóroo. Pode que nese momento cruzase algún coñecido a Cordelería desde Comandante Fontanes, rúa esta onde a finais dos 60 os nenos franquistas iamos facer ximnasia con bolsas de deporte exactamente iguais ás que levaban os obreiros da construción no autobús aquel das sete e media da mañá. E pode que me vise, aquel coñecido, a través da ventá do auto. Ignoro a razón pola que ese lugar a carón do Goya pasando na Goddess quedou fixado con tanta imprecisión na memoria do cativo que fun, case como un resto onírico que moven as ondas na praia. Ignoro igualmente a razón pola que lembrei hoxe o exilio frustrado de Corina Porro (pobriña ela, que despois da vitoria de Speedy Núñez ten que contentarse co Senado!). E ignoro cal foi a pulsión que me levou a conectar exilio e Mascarenhas. Ou, aínda polo medio, a vella idea, con moito predicamento entre nós, de abrirse de aquí por non aturar o sitio, a xente, os costumes… Renunciar a todo, incluída a lingua. De Rosalía a Corina, a fenomenoloxía é ampla. E nese momento pensei, “é, ho, ampla de carallo” (un elo máis este no conto de hoxe, que non acaba de deixarse contar). Entón, ocorréuseme a vella teima, a carón da previa, de fundar, no mellor estilo Utah, reservas espirituais ou espirituosas para xente especial, rara. Galego falantes, poñamos por caso. E logo dei coa lembranza de romances de Augusto Abelaira e de Mário Cláudio. As belezas de Madagascar e da costa africana (as belezas naturais pero de xénero, quero dicir) leváronme ao amigo Larraz, xa reformado na Borgoña.
Pero ao que ía, e xa sen blogorrea: sabían vostedes da existencia das Mascarenhas Islands? Sabían vostedes que esas illas índicas, ao leste de Madagascar, comprenden unha chea de arquipelaguiños, illotes volcánicos e penedos minúsculos xunto con zonas máis amplas e habitadas? Sabían vostedes, amigos e amigas meus, que unha desas terras habitadas é Illa Mauricio e que o goberno desa illa administra outros territorios formalmente non constitutivos da República? Sabían vostedes, aínda, que un deses territorios, conformado por dezaséis penedos pequerrechos (de aí o seu nome?), ao noreste de Mauricio, recibe o nome de Cargados Carallos Islands? E remato xa o interrogatorio: sabían vostedes, pacientes lectores, que outra das illas desa gloria das Mascarenhas se chama Agalega Island?

Ben, pois algúns dirán que si. Que sabían. E pode. Igual fixeron por alí a dita lúa de mel, algo relativamente común polo que vou sabendo. Pero, en fin, o caso é que temos aí a man un lugar para o exilio, para a colonia de puretas. Unha Nova Utah non mormónica senón, como outrora nas Alpuxarras, galega. Galega coma nós. O nome é a cousa, non si? Pois veña, todos aló. Se Corina marchaba, nós non seremos menos ca ela.
De irmos aos Carallos Cargados (ou era ao revés?) eu opto polo Îlot Siren. Abofé que liquida estreses esa sonoridade lenta. E de irmos a Agalega, que optimizando recursos se decidiu por un aeroporto king-size, no canto dos tres mediocres nosos, case me pediría a cuíña Emmer, máis que nada por estar lonxe de vós.

[Mapa verídico das Cargados Carallos Islands, no Índico]

Na tumba de Joyce

23 de Marzo de 2009

Falouse aí atrás de Pound a propósito da poesía de Paulino Vázquez. Nesta fotografía, tomada en Zúrich en 1967, visita a tumba de James Joyce. Para min a de Joyce foi quizais a única lectura “relixiosa” de xuventude. Uso a palabra cun sentido dobre: liturxia no trato e entrega ás páxinas á marxe de calquera marca de racionalidade. Iso demandou, e foi cumprido, un pacto, a camaradaxe. Un colega entón, basicamente, Rogelio, que daquela penso que aínda cursaba Económicas. E nesa clase de entrega tamén resultaba imprescindíbel a figura do precursor, a do explorador que logo transmitía coñecemento aos novos, rapaces case no límite da maioría de idade. O irmao maior del, que vivira o París posterior a maio do 68. Tanto tempo despois, hoxe, escribo tendo á vista un retrato seu na Martello Tower de Sandycove, onde estiven a comezos dos anos 80. Aquel vello cottage ao noroeste do Phoenix Park no que morei unhas semanas, aquela suciedade do cottage, todo aquilo… En Sandycove había, desde logo, vellotes en coiro tomando o seu baño de mar e o sol levísimo quecía un xersei violeta nas penas da torre. Fixen un poema titulado “Virlanda”. Comezaba máis ou menos así:

Cerco sen tregua: o mar.
Non ten modo.

Onde foi Gerty,
que as rochas de Sandycove non teñen máis as súas nádegas anti-
simétricas?


Naquel tempo, o da lectura previa e o do paseo por Sandycove, nada me parecía máis erotizante que unha rapaza coxa. Así de forte era a influencia do Ulysses, do Bloom onane co reloxio parado diante do azul de Nausícaa MacDowell. Hoxe conservo aquela fotoinvención de Joyce á vista, aquí a tres metros, á dereita, e, en boa medida, conservo tamén esa modesta perversión, inconfesada.

[Ezra Pound, Zúrich 1967. Descoñezo autoría]

Quecer a orella no solsticio de inverno

17 de Decembro de 2008
Claro que en Islandia non só hai xigantas irtas onda Rauðisandur, nas praias do oeste, nas súas baladas. Nesta hora hainas tamén afoutas e decididas a cruzar outras fosas, unha delas igualmente profunda. A música cambiou.
É a semirrevolución, ou algo así dixo Hermann. Velaquí os ministros/as dirixíndose á reunión do gabinete pola porta de atrás do edificio, coa xente que segue a quecerlles a orella, como nos últimos dous meses (a noticia en inglés, e algo máis breve, aquí). Ás veces cen persoas, ás veces cen veces cen a esixir solucións ao desastre económico, á creba de toda confianza. Nesas imaxes de televisión, a primeira en acceder é a ministra de Asuntos Exteriores, Ingibjörg Gísladóttir.

Semirrevolución calmada no solsticio na Rádherrabústadurinn, a casa do goberno. En pé, sobre a fosa grande.

[Na fotografía, a casa na que entran os ministros do vídeo, aquí con luz]

Profundas son, abofé, as fosas de Islandia

17 de Decembro de 2008

Unha lenda conta que unha xiganta quixo ir de Noruega a Islandia cruzando o mar. Sabía que había fosas no camiño porque así llo contara outra xiganta viciña dela que a medio quixera disuadir da idea de cruzar:

—Sonche profundas as fosas de Islandia, pero pasar pásanse.

Sábese que meditou un pouco a xiganta. Había no medio do océano un tramo estreito tan profundo que a cubriría toda, até o mesmo curucho. Pero emprendeu logo a marcha e axiña chegou onde a fosa que tanto a desacougaba. Nese momento viu un barco que se achegaba e quixo sosterse nel para mellor cruzar o abismo. O caso é que perdeu o apoio e esvarou para caer o longa toda que era aló na sima, onde ao cabo afogou.
O corpo, levado polas ondas, arribou tempo despois a terra, en Rauðisandur, no oeste. Era tan enormísimo o cadáver que un home dacabalo non chegaba co puño do látego alzado ao xarrete do xionllo. Alí onde a xiganta xacía, irta nas areas da praia de Rauðisandur.

[A praia de Rauðisandur e en primeiro plano a vella igrexa, fotografía de Gunnlaugur, vía Flickr. O texto tómase do libro Cuentos populares islandeses, escolma de Kristinn R. Ólafsson e Marisol Álvarez, Edda Publishing, Reykjavík, 2004. A miña tradución é, por tanto, do castelán para o galego. A pintura da esquerda é de Paula Rego, e nada ten a ver co que a lenda conta, pero fica por así xuntar dous agasallos, un de Hermann Stefánsson e o outro de Paula Cruz]

Islandia, dúas FADESAs

20 de Outubro de 2008

Islandia, independente de Dinamarca desde 1944, tres veces máis próxima a Groenlandia que a Noruega, máis preto de Escocia que A Coruña de Barcelona, membro fundador da OCDE e case fundador da OTAN —se ben ausente da Unión Europea e, por suposto, do espazo euro—, até hai pouco e segundo datos do Fondo Monetario Internacional undécimo país do mundo en PIB por habitante (España está no posto 28 e Portugal no 40), sen bases militares estadounidenses no seu territorio desde hai un par de anos, cunha poboación total (310.000) moi similar á censada en Vigo, cunha segunda cidade (Keflavík) cos mesmos habitantes que Betanzos (13.000), cunha extensión equivalente a pouco máis que tres Galizas, cunha inflación do 30% en poucas semanas…, Islandia, dicíase, precisa un préstamo semella que imposíbel de alcanzar e que para recobrar un mínimo de confianza andaría no contorno dos 4 ou 5 mil millóns de euros, aproximadamente o dobre do que Fernando Martín pagou a Manuel Jove por FADESA hai agora un par de anos ou do que o Estado investirá en Galiza durante 2009, aproximadamente a vinteava parte do que o goberno Bush inxectou na aseguradora AIG para salvala do colapso hai menos dun mes, aproximadamente o prezo de 25 CristianoRonaldos segundo o que por el pediu hai nada o Manchester United.

O que chamamos Europa, esa entidade que tantos e tantos fracasos acumula en política exterior común nos últimos vinte anos, parece ignorar o colosal problema social que a crise islandesa supón. Un problema que en certa medida alberga no seu núcleo a posibilidade mesma da volatilización do país (unha porcentaxe elevadísima da poboación en idade laboral pensa xa en emigrar), porque xa non existen bois como os que Gefjon trouxera da terra dos xigantes para arrancar a Gylfi e a Suecia unha porción de terra e asentala mar adentro como a danesa Selund.

O que chamamos Europa contribúe incluso, da man de Gordon Brown e o goberno británico, a afundir máis e máis a cabeza de Islandia baixo as augas frías do Atlántico. As ameazas de confiscación de activos islandeses no Reino Unido, non sempre vinculados ao Estado islandés ou de forma directa a empresas desa nacionalidade implicadas na maquinaria do colapso, como resposta ás perdas ocasionadas pola pésima administración e xestión dos bancos islandeses actuantes en territorio británico é completamente improcedente e, con certeza, ilegal. Entre outros motivos por aplicar disposicións de excepcionalidade na loita antiterrorista a unha situación que nada ten a ver con esas coordenadas nin con ese delirio. Resulta decepcionante a tolerancia da UE con esta clase de prácticas, en si mesmas cargadas dun enorme poder desestabilizador tamén cara a dentro das fronteiras comunitarias e que agochan intereses e apetencias nacionais pode ser que defendíbeis pero agora mesmo innobres, insolidarios e incendiarios.

Esquezo

29 de Setembro de 2008

Na fotografía, o poeta Davíð Stefánsson (1895-1964) co seu corvo morto. Hermann Stefánsson vai poñer esta imaxe no seu novo libro, a novela O esquezo, que está para saír do prelo. Hermann veu por Compostela na fin de século e xuntos pensamos a escolma de poesía islandesa contemporánea que logo levou o título de Auroras boreais, publicada no ano 2000 por Luís Alonso Girgado nos Libros da Frouma. Malia o que entón saíra nalgún medio, os verdadeiros e únicos tradutores da antoloxía foran o propio Hermann e Perfecto Andrade, de quen hai tempo que non teño novas. O derradeiro poema recollido polo antólogo en Auroras boreais corresponde a Andri Snær Magnason, nacido en 1973, e está referido aos preparativos para asar a cabeza da ovella despois de queimarlle a pelaxe. É un prato típico de Islandia:

A cabeza chamuscada de ovella mírame
cun ollar frío
como se fose eu
quen lle contase

que os que morren polas armas van ó Valhalla.