imagoloxíaArchive for the ‘’ Category

O erro Berg

19 de Agosto de 2009

 

kristina-berg1Kristina Berg equivócase facendo o préstamo que fai para a demolición do que foron as galescolas do goberno anterior. Un préstamo por outra banda innecesario, porque o mundo está cheo de galiñas azuis (a da Universidade de Delaware, por exemplo), non sempre asociadas en termos simbólicos ao mesmo que o conselleiro Jesús Vázquez —ignórase se tras inspirarse en Cirlot ou en Eranos, ou ficando só nunha lectura algo perversa, oportunista e cínica do conto de Carlos Casares— atribúe atropeladamente á pita celeste e desideoloxizada. Así que xa temos icona nova para a rede que Vázquez e Mato rescatan do gulag entre lapsus, coñas e desidia estival, con sol moi torero e rojigualdo sobre a nube azul ao fondo do cartaz (por certo, o sea). Documéntase  todo de modo suficiente nestes vídeos da Axencia Galega de Noticias que rexistrarán para a historia, sen deixar espazo á incredulidade de quen veña tras nós, en que consistiu exactamente en fondo e formas este Goberno Feijóo.

Berg non só cedeu aquilo que non se acaba de ver por que motivo é materia de cesión (a diferenza cromática?, a diferenza articulatoria que xa tratou Platón no Crátilo?); que non se acaba de ver fóra dunhas circunstancias socio-culturais como as nosas, claro. Como as nosas postas do revés, patas arriba, dándolle a volta ao escrito por Casares, algo que a estas alturas é evidente que tonifica a libido de quen manda no país. Moi alén da cesión non lucrativa de dereitos, Berg tomou parte no acto gubernativo e acompañou na mesa aos conselleiros Mato e Vázquez, quen, obviamente, utilizaron esa marca (a marca Casares) dun xeito que poderá cualificarse como se queira pero nunca como desinteresado.

A estratexia é, máis unha vez, perceptíbel e barata. Cáptase lexitimidade galeguista (individual, faniliar, institucional…) mediante acordos non descritos nin publicitados, probabelmente tácitos. Deconstrúese, en paralelo e sen rubor ningún, a cerna estruturante do ideario nacionalista, presentando por exemplo a Castelao, diante da súa tumba!, como un rexionalista estetizante. E así sucesivamente por academias, clubes e consellos.

Berg decidiu libremente incorporarse ao traxecto Feijóo, a esa planificación trazada ao milímetro por estrategas que ninguén debe menosprezar na súa capacitación técnica e que case todos sabemos cara onde dirixen a máquina, malia os erros e os despistes concretos dalgúns subalternos no aparato, como os penosísimos na dicción e na formación do conselleiro Vázquez  na súa intervención de onte (a ver o que di a Conferencia Episcopal cando escoite iso de que o obxectivo da Consellería de Educación do Goberno Feijóo é “formar dende o berce a cidadáns librepensadores”, 43-45″ do vídeo ligado; se iso o di noutro tempo o agora vicesecretario da Mesa do Parlamento veriamos a Martínez Camino con escordadura de larinxe terminal) ou outras veces do propio Feijóo, presunto xefe dun goberno obsesionado con muíños de vento.

Kristina Berg, en fin, faría ben en ler o escrito por Damián Villalaín no último A Nosa Terra baixo o título “Piñeiro, Feixóo e o galeguismo“. Na versión impresa do semanario este artigo ocupou enteira a páxina 6 e viña ilustrado precisamente cunha foto na que Piñeiro escoita unha intervención do propio Carlos Casares (a foto pertence ao Arquivo Familiar Casares-Berg). Déixenme concluír co penúltimo parágrafo de Villalaín. Teño a impresión de que vén ao caso:

Se Núñez Feixóo ten algún respeto por Ramón Piñeiro, e eu non quero dubidar de que isto é así, debería ser máis coidadoso á hora de esgrimir o seu nome con finalidades completamente alleas ás causas ás que Piñeiro dedicou toda a súa menesterosa vida. E calquera que coñeza un pouco a obra do de Láncara, sabe que entre esas causas nunca estivo a desprotección da lingua galega nin o bilingüismo harmónico, ese mítico constructo de pai descoñecido por cuxa definición precisa seguimos agardando moitos galegos.

 

[Kristina Berg nunha fotografía tomada por Xoán Carlos Gil na Fundación Carlos Casares en 2008]

Tarrío: relectura dun mito

24 de Xullo de 2009

 

medulio02

Este mércores 22 Anxo Tarrío publicou na súa colaboración semanal en Galicia Hoxe unha lúcida e contundente consideración co título “Aló, Presidente!!! Aló” na que, contra o que o primeiro efecto podería suxerir, nada se fala de Chávez nin de salutacións á audiencia. Fálase dun aló adverbial, máis de tempo que de espazo. Ese aló redutor que regresa na mentalidade de quen, como Núñez Feijóo, xoga coas cartas marcadas e trata de promover con vantaxismo político na opinión pública unha nova declinación, perversa, da palabra liberdade. Tarrío fixo ademais algunhas consideracións xenerosas sobre o falado neste blog, pero o relevante é a súa análise da conceptualización que o presidente e os xornalistas fundamentaron, implícita ou explicitamente, da nada inocente voz espetar e dese mitema falazmente reconducido a suposta autoimaxe (local e universal, por iso é un mitema) que nomeamos Medulio. A Galiza soñada polos que cren nela, na súa existencia diferenciada, reducida a Medulio: a claustro detido nun recanto melancólico da historia. Mitema, digo, alén da verdade histórica que a lenda incorpore, algo que non se cuestiona agora. Mitema, o do Medulio, para o que o confuso e insubstancial Feijóo localizou un contrapeso noutro mitema doado de banalizar, o do cosmopolitismo. Escóitese xa o dito por Anxo Tarrío:  

Xa no seu día me chamara a atención o titular con que Galicia Hoxe saía en portada o día dez deste mes sobre a citada intervención que a véspera fixera o Presidente da Xunta de Galicia nun acto tan sinalado como o da conmemoración do 25º aniversario da creación do Consello da Cultura Galega (CCG). Alí pode lerse: “Feijóo espeta diante do CCG que Galicia non está no monte Medulio”. Hai neste magnífico titular dúas palabras nas que non sei se o lector do xornal reparou pero que resumen á perfección a estrutura discursiva de fondo sobre a que está elaborado o texto que prepararon os colaboradores do señor Presidente. Por unha banda, está a forma verbal en presente histórico (nunca tan negativamente oportuno): espeta, do verbo espetar, que en todas as súas acepcións ten os mesmos significados tanto en galego coma en castelán, pero que neste contexto vale por “Dicir ou facer algo dun xeito brusco ou violento; chantar” (Gran Diccionario Xerais da Lingua). A cortesía impediu que os redactores do titular non fixesen do CCG complemento indirecto da oración, cousa doada de perpetrar variándolle levemente algunhas cousas, como introducir nela o pronome enclítico “lle” (non proclítico, Presidente), despois do verbo principal, e pouco máis. E foi oportuna esta redacción porque Núñez Feijóo fíxo de todos os galegos os destinatarios do aviso que, efectivamente, nos espetou en primeira instancia diante CCG, que é unha das sinécdoques representativas do ser total do noso País. E ese aviso, que constitúe de seu, á parte dun insulto á intelixencia, unha obviedade xa ben superada hai moito tempo, non é outro que o que reza o complemento directo: “Galicia non está no monte Medulio”. E velaí a outra palabra (mítica) que eu quería salientar: Medulio. Unha palabra que, na intención de quen lle elaborou o discurso ao Presidente e, xa que logo, do Presidente mesmo, vale tanto como dicir “durmida”, “aló no pasado remoto”, “resistencia aos cambios”, “anacronismo”, “fóra de actualidade”, “pechazón autista”, en definitiva, todo aquilo que o PP dá por sentado que nos define, incluído moi especialmente o empeño en non querermos desaparecer como Nación diluídos nun concepto trangalleiro, aqueloutrado e doente do Estado Español nin renunciar á nosa lingua a favor do castelán.

[Formigueiros, no Caurel. Tomado dunha páxina web de Orlando Álvarez]

Europa: identidade e diferenza

8 de Xuño de 2009

 

repensarmosEntre os vindeiros 8 e 10 de xullo terá lugar na Faculdade de Filosofía compostelá, no marco da Universidade de Verán 2009 da USC , o curso Repensarmos Europa á luz da diferenza. Procesos emerxentes e enclaves culturais, dirixido por Raquel Bello e María do Cebreiro Rábade. A páxina institucional da Universidade de Santiago de Compostela informa sobre o programa do curso e sobre a normativa en materia de bolsas e matrícula (o prazo remata o venres 26 de xuño). Tomo as notas que seguen do blogue do Grupo Alea de Análise Poética (GAAP).

Os obxectivos do curso cífranse en tres: facer visíbeis as implicacións sociais dos fenómenos vinculados ás coordenadas da emerxencia cultural e dos movementos migratorios no contexto europeo, impulsar a análise das manifestacións culturais procedentes de marcos aos que tradicionalmente se adxudica unha representatividade e/ou unha lexitimidade insuficientes e abrir horizontes na investigación interdisciplinar dos fenómenos e procesos emerxentes, incorporando puntos de vista antropolóxicos, de xénero, xeoculturais, sociolóxicos, políticos, económicos, tecnolóxicos, mediáticos, xurídicos ou estéticos.

O curso Repensarmos Europa á luz da diferenza pretende ser non só unha actividade de divulgación, senón tamén un encontro entre especialistas na análise da cultura nos seus diferentes aspectos. En que medida os movementos migratorios están a afectar a redefinición das identidades europeas? Cales son os vínculos, pasados e presentes, entre as culturas europeas e as culturas africanas e latino-americanas? Podemos aínda falar dunha cultura europea? Responden os discursos contemporáneos sobre Europa a unha realidade ou a unha aspiración?

Estas son algunhas das preguntas que servirán como eixe para o desenvolvemento deste curso. A redefinición de conceptos teóricos como os de enclave, fronteira, interculturalidade, identidade ou diferenza será tomada como ferramenta para a análise destes procesos e para explicar en que medida afectan á vida das persoas, así como para estimular a discusión conxunta dalgúns dos debates mais presentes no mundo contemporáneo.

Participarán como relatores Itamar Even-Zohar, Elias Torres Feijó, Nacira Guénif-Souilamas, Xaime Barreiro Gil, José M. Díaz Lage, Carlos Valcárcel, Samuel Rego, Humberto Martins, António Medeiros, Pilar Cagiao e Graziela Moraes da Silva. Alén destes relatorios desenvolverase unha mesa redonda de escritores moderada por María do Cebreiro Rábade, con participación de Limam Boicha, Joaquim Arenas, Chus Pato e Manuel Outeiriño. Varios membros do CIEPE (Raquel Bello, Manuela Palacios e Arturo Casas) presentarán o curso e introducirán algúns dos relatores, como tamén o farán Ánxelo González, do IGADI, e Antón Corbahco Quintela, da Universidade Federal de Goiás. O xoves 9 pola tarde proxectarase o filme de Pedro Costa Juventude en marcha (2006), presentado polo propio director.

A inauguración será o mércores 8 de xullo ás 10 h. a cargo da Vicerreitora de Cultura da USC, Elvira Fidalgo. Colaboraron coa organización e o financiamento do curso de verán a propia Vicerreitoría de Cultura, o CIEPE, o Grupo de Investigaçom GALABRA da USC, a área de Teoría da literatura e Literatura comparada da USC, o Concello de Santiago de Compostela, a Deputación da Coruña, a Alliance Française e o Instituto Camões.

 

Bricofobia

6 de Xuño de 2009

 

dous-mineiros-de-datong_1996_-foto-de-liu-zheng2

Entre os membros da miña familia, e non falo en sentido estrito de consanguinidade, correu con fortuna excesiva a lenda urbana segundo a cal un non estaría especialmente dotado para as tarefas manuais, eses pequenos arranxos domésticos que a todos nos toca solventar de cando en vez, ou en xeral para a bricolaxe aplicada á resolución dos problemiñas do día a día nunha casa. Todos na familia, en especial unha persoa, tenden a pensar, prexuizosamente, que se eu me ocupo disto ou daquilo o máis probábel é que se resolva a medias o asunto, o “reto”, sexa este eléctrico, mecánico, referido á fontanaría ou ao que for. A verdade é que esta lenda, como moitas outras, é inxusta e pouco ecuánime, opino desde a máis declarada modestia. A cousa ten as súas raíces en episodios escuros de hai moitísimo tempo, incluso cinco ou seis anos, tocantes a algún amaño non especialmente ben conducido por min en todas as súas facianas, debo recoñecelo, respecto de cousas menores e intranscendentes. Unha lámpada, a televisión, unhas cortinas, unha parede con humidades, como moito unha baixante de auga no piso… A palma nese hit-parade en parte apócrifo que se me atribúe —posto que non fun protagonista de todas as medallas adxudicadas—, corresponde a algo que aconteceu en certa altura entre unha bicicleta e eu. Pero sobre iso case preferiría non estenderme. O que a un molesta máis desas esaxeracións é que transcendan os sagrados muros do ámbito familiar e que dalgún xeito cheguen a socializarse.

Hai uns meses aconteceron dous sucesos cun par de amigos, mineiros da conca astur-leonesa, hoxe retirados malia teren eles a mesma idade que eu teño, ano arriba ano abaixo. O caso é que un bo día nos diriximos estes amigos e eu a un trasteiro da miña propiedade no que estaba arrombado un enorme andel de piñeiro, o cal, por certo, vernizara eu mesmo, coas miñas mans, á tenra idade de 15 anos, despois de llo encargar a un carpinteiro que había na rúa Friol, no bairro coruñés de Monte Alto. Vernizárao, lémbroo como se fose hoxe, xunto con Marcuse, un dos meus caros amigos de infancia, con quen logo toquei nun grupo xuvenil (el era o baixo eléctrico, eu percusionista e, tras unha adqusición de segunda man á Orquestra X, que non se chamaba así por nada inconfesábel nin por actuar en lugares inapropiados, senón por falta de imaxinación dos seus membros, tamén baterista; aínda lembro ben o prezo da batería, 12.000 pts). Marcuse, que en realidade se chamaba e se chama Marcos, e que logo fixo Arquitectura Técnica, debuxaba de mil marabillas. Teño pendurado na casa un seu debuxo do Parque Güell de Barcelona. Magnífico. Mágoa que por circunstancias curriculares que non son do caso perdese a parella dese debuxo, un Güell nocturno aínda mellor que este diurno que hai na casa. O caso é que entre os dous, Marcos e eu, vernizamos aquel andel. Na parte traseira deixamos escrita unha fórmula pitagórica para a posteridade, unha sentencia que deixaría constancia do noso labor conxunto naquelas datas memorábeis dos primeiros 70, eu sostendo o bote do verniz, en plena ditadura, e Marcuse dando pasadas e máis pasadas coa brocha baixo a miña eficaz dirección.

Pero regresemos ao conto. Segundo o indicado, estes dous exmineiros dos que falo (sería inxusto cualificalos de algo ociosos?) acompañáronme ao trasteiro, nun dos poucos momentos de descanso que o meu traballo me permite, para retirarmos de alí entre os tres ese andel fóra de uso, que decidira entregar a M. Cando uns anos antes nos trasladamos de casa e pensabamos aínda en usar ese andel para os libros, tiveramos que serralo para acomodalo na parte de arriba do piso. Serralo debidamente, quero dicir, con toda clase de coidados e un repaso posterior digno de ebanista. O bo amigo M. pensaba en usar o andel para outros usos. Non lembro ben se de organización do taller de seu ou para unha finalidade directamente calórica. Crematorio-gastronómica, quero dicir. Como o andel non saía pola porta do trasteiro pensamos en aproveitar que no seu día se serrara por aquela certa cenefa e alí, cuns golpiños ben dados, proceder a separar os dous hemistiquios daquel coloso de dous metros e medio de alto por outro tanto de longo (heterostiquios, en realidade, por estar previamente resolta a separación das dúas partes do andel de acordo cos principios dunha simetría quizais non moi harmoniosa). Por non orixinar destrozos excesivos no andel andándomos a couces, empuñei un machado que alí había. Dei uns golpes bastante firmes para separar as partes encoladas —axudada a cola por pequenos cravos que alí dispuxeran as miñas mañas e o bo sentido, e isto si que molesta que non se lle recoñeza sempre a un. Malia todo sen moito éxito, o dos golpes firmes. Repetín varias veces a manobra utilizando as dúas partes do machado —gume e cabeza— e intentanto aplicar os meus coñecementos de Métrica e de Topoloxía, todo isto baixo a atenta mirada de M. e de R., os exmineiros. Tras un par de minutos algo tensos, quizais menos tempo, M. solicitou o machado e deu un golpe seco (para o meu gusto, excesivamente seco) e, voilà, os putos heterostiquios se separaron como por arte de maxia. O que máis me doeu foi a frase, a única frase, que nos seguintes minutos resoou no garaxe (en realidade aínda o fai cada vez que baixo) mentres cargabamos nun remolque os restos daquel honorábel e antigo andel maltratado: “Un mineru ié un mineru!”.

O segundo episodio aconteceu en realidade antes que este que veño de referir. Tamén supuxo unha socialización inxusta desa lenda asociada á miña persoa. E non tanto pola presenza do outro mineiro, este non asturiano senón da parte de Melide, o moi querido para min R., como polo feito de seren testemuñas de todo certa señora a quen chamarei L. e mais outras dúas persoas do lugar que alí se presentaran. Foramos poñer, R. e eu,  uns marcos nunha finca. L. estaba alí por ser ela propietaria da colindante. As outras dúas persoas tamén eran donas de fincas que tocaban coa que nós iamos delimitar, pero delas non falarei moito, por seren discretas e mesmo distantes como viciños. Tratouse sobre os lugares exactos da operación e logo dispuxémonos a espetar uns pesadísimos ángulos de ferro que tiña o amigo R. no seu taller, pezas de algo máis dun metro de longo. Ao primeiro eu termaba daqueles futuros marcos, enferruxados e algo desagradábeis ao tacto, cousa que percibía ben aínda ao través das luvas. Termaba deles e da súa verticalidade. R. trouxera unha maza igualmente desproporcionada que debía de pesar máis de 3 kg. Era xullo e ía unha calor de morrer todos alí mesmo, no acto de fender a terra. O meu amigo suaba de vez metido no buzo azul e daquela, cando quedaba por chantar o derradeiro marco, dixen que por que non intercambiabamos as nosas funcións e posicións… En canto agarrei a maza unha serie de pensamentos fugaces atravesaron pola miña mente. O menos fugaz deles foi este: existían tres puntos posíbeis de contacto no momento no que eu descargase a maza sobre o ángulo de ferro —iso se previamente era capaz de erguela—; en sentido progresivo, respecto de min e do meu corpo, os seguintes: i) o propio ángulo, ii) a man ou o brazo de R., iii) a súa cabeza, non tan separada do marco como sería prudente. Alén deses tres puntos de contacto existía, certamente, un lugar máis que desde unha óptica heurística tiña que ser considerado. Refírome a dar o golpe ao aire, non acertar con nada. A natureza humana ten algo de atravesada, e quizais por iso a min se me pasou fugazmente pola delegación do inconsciente colectivo que debe de existir nalgún punto do cerebro propio que esa cuarta opción, non acertar coa maza en ningún punto de contacto, era de todas as posíbeis a máis irrisoria. Por un instante, só por un instante, logo, dei en pensar que a efectos de socialización posterior do fenómeno, case resultaba preferíbel impactar no cráneo de R. coa maza que describir unha especie de semicircunferencia radial entre cubo-futurista e vorticista pero en todo caso fallida sen paliativos, nin sequera “accidental”, co punto tecno-antropolóxico que esa palabra conserva nas sociedades post-agrarias. O caso é que, sen quecer músculos nin prepararme mentalmente de forma suficiente, a maza subiu. Subiu e a continuación baixou, pero de xeito tan brando e pusilánime que cando chegou ao ferro —porque, contra os prognósticos malintencionados dos alí presentes e pode que de ti mesmo, lector ou lectora, acertei de cheo naquel pequeno ángulo de ferro— este non avanzou na terra nin tres centímetros. Aí foi cando aquela señora L., sen conceder sequera unha segunda oportunidade ao operario, soltou a cáustica sanción: “Ai, Lándoas, isto non é o teu!” [para gardar fidelidade absoluta aos feitos indicarei que o que dixo L. foi: “Ai, Arturiño, isto non é o teu!“; e non podo estenderme agora sobre a pragmática do diminutivo na onomástica do galego común]. A frase, como a madalena de Proust, moveu e conmoveu na miña memoria un cavorco de recordos, entre os cales o máis repetido e cruel foi unha frase escoitada máis dunha vez ao longo dos anos. Unha frase que debería estar penalizada polo dano inmenso que ocasiona nas mentes infanto-xuvenil, adulta e postadulta, e, con toda probabilidade, tamén na senil. Unha frase que encanta espetar a determinados individuos cando son conscientes dunha superioridade relativa (por eles e as súas mentes enfermizas experimentada como absoluta) no plano físico e, en particular, na dimensión atinxente ás habelencias e capacidades manuais do outro. Porque ese é o quid: a outredade traumatizada, violentada, atropelada, laminada.

A frase, que non negarei que ao longo da vida eu mesmo pensei nalgún caso aplicar a terceiros (aplicala non só no plano físico, aínda que hai cada un por aí que pra que…, senón tamén no intelectual, poñamos nas tarefas crítica, docente e tal…), a frase, digo, resulta ser tan manida como efectiva. Heina grafar aquí para escarnio propio e alleo. Dá algo de cousa anotala, pero en definitiva un, se fai un blog, é para dicir a verdade e para confesar co mundo. Iso é. Eis a frase: Quita, quita, que te vas manchar! Que inmensa crueldade encerra este decasílabo…

 [Fotografía titulada Dous mineiros de Datong (1996), de Liu Zheng]

 

Poe na Granell

26 de Maio de 2009

cartel-maraton-092

Mañá mércores desenvolverase na Fundación Granell de Compostela a xa tradicional maratón de lectura que organizan sempre por estas datas de maio. Nesta ocasión o autor homenaxeado e lembrado será Edgar A. Poe. Penso ir por alí e talvez ler algo da prosa crítica do bostoniano. Se me deixan, claro. Recoñezo que pode resultar raro facelo nun acto deste tipo, pero non só os contos son interesantes, non só os poemas. Igual leo a “Filosofía da moblaxe”, onde Poe compara a maneira de entender a decoración interna de diversos pobos europeos e dos propios norteamericanos (di por exemplo que os rusos deixan as habitacións sen móbeis; e di que os españois abusan das cortinaxes, ao que engade esta frase pouco morna: “segundo corresponde a unha nación de verdugos”). Claro, todo iso, refírome á cuestión xeral da ocupación dos espazos habitacionais, ten repercusión logo na configuración dos interiores nos que ocorren cousas, cousas como que un corvo entre no cuarto dun poeta (con cortinas de seda, por certo) e vaia pousarse sobre un busto de Palas, cousas como as que ocorrren na sobrecargada Casa Usher.

Resulta simpática esa percepción dos estereotipos nacionais, xa tan cultivada no século XVIII, entre outros polo case sempre serio Emmanuel Kant en tratadiños como as Observacións sobre o sentimento do belo e do sublime. Neste libro lese, por voltarmos ao de antes, que os españois son tan temperamentais como extravagantes, motivo polo que carecerían de capacidade para o cultivo das artes e tamén das ciencias. Como en Poe anos despois, en Kant non é doado falar de España sen referirse á cor do sangue, por iso saen de inmediato no seu discurso as referencias esperábeis: corridas, duelos e autos de fe. Curiosamente, todo o que tamén retomarían de mil e unha maneiras na súa narrativa tanto Granell coma… Valle.

E é que si, en efecto. Como as cousas son sempre azarosas a propósito dun surrealista debo engadir algo notábel que me aconteceu aínda onte. Xantei apacibelmente con Dru Dougherty, prestixioso valleinclanista e profesor en Berkeley, e comentei con el os plans para o mércores. El decidiu sumarse ao acto da Fundación Granell se remataba antes uns compromisos. E despois acabou contándome unha historia que ten algo de inverosímil pero que é rigurosamente exacta: a orixe da súa aproximación a Valle-Inclán nos anos 60 nun college do norte de Nova York (lecturas das Sonatas) e o feito, estraño, de naquel momento ler el e estudar naquel lugar La novela del Indio Tupinamba (1959) a primeira das tres que escribiu Granell. Non só iso: a persoa que o levou a facelo, a persoa que conduciu a Dougherty a esas lecturas, foi Elton Anglada Segarra, o fillo que Amparo Segarra tivo antes de partir ao exilio. Amparo, si, a compañeira de Granell.

Creo que non mencionei que das paredes das habitacións da Casa Usher penduran grandes tapices. É curiosa a correlación entre tales tecidos e o sangue sacrificial en Poe. Como tamén o é en Granell a brutalidade dos clérigos e a súa permanente proximidade á idea do sacrificio, a súa bestialidade. Sacerdotes, bruxos, xamáns… como os do Paxaro Pí. Velaí ese Fraile de Zurbarán (1946) do cartaz, a súa animalidade entre entomolóxica (mantis?), metamórfica en dirección arbórea e pre-(post-)Disney. Non lembro ben agora mesmo se no Pazo de Bendaña hai cortinas. Dá algo de medo pensalo. 

[Cartaz da maratón de lectura E.A. Poe na Fundación Granell, mércores 27 de maio de 2009]

 

ps. Pois todo transcorreu segundo o previsto. Veu tamén connosco outro californiano, Mark, que leu o relato “O gato negro”. Dru leu, tamén na lingua orixinal, o poema “As campás”. E eu lin, por non me desmarcar tanto deste blog, algo da prosa crítica de “Marginalia”. Interesante onde Poe retruca a Montaigne ou a Novalis, sempre para reforzar a entidade autorial, a figura do control absoluto do artificio verbal (razón ou beleza segundo se trate, respectivamente, de contos ou de poemas). O autor existe, Poe non o dubida. E non só existe. Ademais, exerce autoridade, dominación sen paliativos sobre os lectores, sobre cada lector. De modo que, contra Novalis, o tema non se impón nunca ao autor; e contra Montaigne: se non se sabe exactamente o que se pensa e como se pretende desenvolver na escrita o mellor é non escribir. A literatura en Poe: cálculo infinitesimal. Sempre mo pareceu. E iso, agora, distánciame del algo máis que  antes. Engado algo: estiven pendente no tempo que alí pasamos de en cantos textos dos lidos por outras persoas aparecían cortinaxes. Alcanzo unha conclusión sobre isto. Sen cortinas e tapices Poe non sería Poe (27 05 2009).

Ledo e a heteroimaxe

8 de Febreiro de 2009

Teño falado aquí dos ritmos da Academia, dos usos da cooptación e da opinión que iso me merece. Hoxe saúdo a entrada de Margarita Ledo polo que representa en relación coas pautas aquelas. A Academia prima sempre unha liña de tradición nas súas escollas e iso seguramente é consubstancial ao seu estrito marco institucional. Pero hai que recoñecer que con Ledo entran algunhas notas novas. Baixará algunha centésima a media de idade dos académicos (asunto serio, créase) pero sobre todo supón abrir algo máis a casa para a entrada de aires non filolóxicos. Un non ten nada contra a filoloxía se esta é consciente das súas forzas e méritos, do que representa na sociedade actual. Ora, se intervén desde a impostación anacrónica e a imposición dun discurso lento, como fai adoito, entón si que convén abandonar a posición do loto. Así, Ledo representa prestar atención a outras chaves: ao fílmico, á fotografía e á visualidade, aos imaxinarios, ao xornalístico. Iso ademais do feito de ser muller (a quinta na Academia) e á marxe da literatura, por suposto. Na medida na que isto último sexa relevante na súa traxectoria, que o é, en particular no eido da narrativa.

Interesoume o que declarou o outro día sobre a conveniencia de sabermos administrar a nosa heteroimaxe fóra. Incidirmos na imaxe que os demais teñen de nós e que, certamente, depende nunha proporción non doada de estabelecer dos desequilibrios e impugnacións que nós saibamos e desexemos introducir nos paveros e ríxidos estereotipos que nos definen na mirada do outro. No que a min respecta, son testemuña de que a día de hoxe nós, por exemplo, somos en xeral bastante máis claros e decididos que os que nos xulgan indecisos. Xestionar determinados asuntos axuda a velo claro. Somos máis directos que outros habitantes da península ou do continente. Asegúroo.
A imaxe do peirao e a emigración, de Manuel Ferrol, dicía Ledo que non podía seguir constituíndo a tarxeta de visita dos galegos no mundo. Iso crin entender. Eu apúntome a esa idea. A todo o que supoña dinamizar a autoimaxe e a heteroimaxe. Xestionarmos a heteroimaxe, a imaxe que os outros concretan sobre nós, é unha tarefa que importa. Nunca se controla totalmente esa ficción pactada e consensuada en procesos de longa duración histórica, pero o problema comeza a ser serio cando nós mesmos aceptamos e cremos como verídica unha imaxe que se nalgunha altura puido ter algo de validez agora mesmo carece de sentido e de precisión. Iso é sen dúbida o peor que teñen os estereotipos. Non que falseen a realidade, que tamén. Falo fundamentalmente da súa renuncia, por definición, ao axuste, á dialéctica do tempo, ao cambio.

[Margarita Ledo Andión nunha fotografía tomada do soportal AVG]

Todo polo compango

18 de Xaneiro de 2009

Na proxección exterior o máis complexo é sempre tratar con quen vive na porta do lado. A imagoloxía sabe moito diso. As comisións de festas locais tamén. E os mozos que mocean fóra de circuíto non digamos: a violencia marca aí campo como en ningunha outra esfera. Esa era a tradición polo menos. A imagoloxía, en fin, analiza a imaxe que temos de nós mesmos e a que outros teñen do que somos. Fala de como nos ven (heteroimaxe) e de como nos vemos (autoimaxe). Todo aquilo de Marco Aurelio, Madame de Staël e pouco máis. Vía [privada] Arume, van estas caxigalines de Terapia de Grupo & Versión Asturiana, a produtora que traballa dobraxe, autoimaxe e humores. Eis galegos e asturianos en pulp(o)/compango fiction. E Ezequiel transliterado tamén.

[Samuel L. Jackson e John Travolta, intérpretes da película Pulp Fiction (1994) de Quentin Tarantino]

Ferrrete Royal (Historia sagrada)

22 de Decembro de 2008

Para Cesare, con admiración incontábel, para que se recupere axiña

Pensei titular tamén “De tríos e voyeurs —influído pola pros(íncop)a de Felicia Soutelo”, pero queda longo, mentres que o outro, o que figura acima así co triplo r de ferrrete, que non é errrata nin grallla, tampouco está mal. E ademais, homenaxea o triángulo erótico. Imos lá.

Falando onte con alguén que chegou ao primeiro nadal da guerra aquela con só cinco anos de idade e rizos loiros hoxe desaparecidos en combate (coa vida), comentou el que naquela hora os nenos crían que o rei negro era Gaspar. “Glub!”, disque cismei en plan monólogo citado. Mentres esta persoa, coruñesa e de raíces completamente urbanas, razoaba que ese nome soaba daquela moito máis étnico que os outros dous do célebre trío eu non podía deixar de lembrar algunhas parvadas lidas sobre fonosimbolismo e outras lerias algo máis sensatas sobre a comparación entre a iconografía estritamente visual da cultura actual (sen notas a rodapé, sen acompañamento verbal ou impreso ningún para o representado na imaxe, por tanto con escasa achega sobre alegorizacións e demais herbaxe) e a cultura de base oral de hai setenta anos, en todo caso ben máis poscolonial que a de hoxe no tratamento correlativo do individuo de raza negra, non desprazado ao peche da fórmula eneasílaba “Melchor, Gaspar e Baltasar”. Porque non creo que a Segunda República promovese nada especial para a terxiversación do que conta Mateu (2: 1-12), o cal, por certo, insiste moito na idea de que as cousas ocorren porque algún profeta, vehículo discursivo de deus, as vaticionou noutro tempo (que se non, nada).

En fin, non era diso do que ía falar. Do que ía falar era de algo que ten relación con esa imaxe da prodixiosa e fría catedral de Autun (Borgoña) que abre este post. Non entrarei de cheo nin na órbita dos Gay & Lesbian Studies nin tampouco na dos Ethnic Studies a propósito da cuestión da visibilidade da homosexualidade interracial ou intercultural, pero farei un par de observacións encol da iconografía burgundia, que me conmoveu en directo hai uns invernos, cando alí parei por motivos ditos profesionais.

O feito dos tres reis (son tal: levan coroa) xaceren xuntos e aparentemente nus (o brazo sinecdótico do melenudo) baixo a mesma colcha. O feito do anxo, encol deles, empregar en simultaneidade os dedos índices de ambas mans non tanto para marcar autoridade e/ou punto “dirección-megalómana-de-masas-desorientadas” (ao xeito sabido de Aznar I o Fotoxénico e dalgúns directores xerais de entidades financeiras en canto ulen megapíxel) senón con vontade de amosar a estreliña ou cometa, dunha parte; e doutra, con meridiana claridade, de simular o acto dixitopuntor co rei máis accesíbel, que ispe sobre a colcha o mentado brazo dereito —o sinecdótico— “a la caída”, efecto natural da lei da gravidade nesa posición, claro, pero de tal xeito que a man despregada súa coincide que se sitúa exactamente, lido o canon de seis cabezas da tropa real, case á altura dos condutos deferentes do rei do medio, ouh casualidade!, acaso o máis ditoso en conxuntura tal e tamén o máis andróxino na súa faciana case impúber [click], similar a que tivo até hai non tanto quen ha reinar nas Españas co título tamén sabido de Felipe o Derradeiro… —desculpen, perdín en parte o fío—; si, observaba que o feito do anxo-voyeur pedirlles a eles tres que miren, alén de constituír un acto de proselitismo reprobábel en termos de conduta moral, configura unha cenografía cargada de forza dialéctica.

Por que? Pois porque o anxo da historia, por definición benjaminiano, no canto de ollar cara a atrás comme il faut, cede ao espectador a mirada proxectiva dixitalizada e así declara todo canto segue: i) que os reis do cometa eran tres; ii) que o ardor da militia amoris os deixou baldados, entrando logo nun sopor que houbo de ser interrompido polo enviado de deus; iii) que un deles (o da posición máis baixa na festa que de consún armaron), a xulgar polos seus trazos faciais, non semella ser de aquí, senón de alá, de Oriente.

Dito o cal cómpre regresar a Mateu, o único dos catro evanxelistas que fala dos tres reis. Dos tres reis? Non tal. Mateu (2: 1) fala só de homes sabios (magos noutras traducións, sobre todo católicas; científicos con catro ou máis sexenios noutras máis burocratizadas e calvinistas, adeptas xa á teoría da expiación limitada), e, ollo!, non di en ningún momento cantos eran. Hai teólogos e catequistas que sinalan que ese número puido ser maior ou menor: entre dous e doce (os armenios armarían o belén, se o armasen, con doce magos doce, e os coptos con sesenta!, mentres que os criptocristianos de Roma aló polo século III metían só un par deles, acaso polas angosturas das catacumbas). Pero como os agasallos foron tres (ouro, incenso, mirra) e a cultura occidental prima o biunívoco, a iconografía posterior (moi posterior) fixou noutros tantos tres o número dos sabios ou magos. Iso, magos, pero non reis. Aliás, quedaría rañicas, agás na cota do ouro, que varios sabios ou magos (de seren reis non tanto) custeasen a escote os presentes do bautizo.

E Mateu, di algo sobre as etnias e as idades dos homes sabios? Non que se saiba. Só di que viñan da parte de Oriente, onde en principio, bardante de excursionistas e desprazados por causa de explotación laboral, non había naquela hora negros. Baltasar, de feito, é nome asirio, co significado de “o protexido do deus Baal”. Mateu tampouco di que el fose o máis novo, como tradicionalmente acepta a iconografía municipal, que segundo é sabido adoita presentar Baltasar nas cabalgatas, a diferencia dos outros dous sabios/reis, como lampexo, pode que por non embarrufar con betume as barbas postizas (bens inventariábeis sometidos a custodia). Curioso que para os bizantinos o imberbe en cambio fose Melchor.

En fin, que se non é polo papa León o Magno, o mesmo que deu tila a Atila para que non convertese Roma nunha instalación neodadá, e sobre todo por The Venerable Bede, hoxe non falariamos nin de tres reis (León) nin de que Baltasar era negro (Beda). Con todo, non é raro que o gran Gislebert, un craque coa expresión da pedra, descoñecese o dito polo Venerábel catro séculos e pico antes de el traballar o atrezo da fría catedral de San Lázaro, en Autun.

[Sommeil des Mages, capitel de Gislebertus, de comezos do século XII, exposto na sala capitular da catedral de Autun]
ps. Audiencia do papa á Curia Romana no Vaticano (hoxe). Complemento Ratzinger sobre homosexualidade e fixación dunha posición oficial vaticana sobre os Gender Studies, inmerecedores de estatuto disciplinar, con desprezo incluso do gender, sen studies. Fala Ratzinger (Atila escoita): “È necessario che ci sia qualcosa come una ecologia dell’uomo, intesa nel senso giusto. Non è una metafisica superata, se la Chiesa parla della natura dell’essere umano come uomo e donna e chiede che quest’ordine della creazione venga rispettato. Qui si tratta di fatto della fede nel Creatore e dell’ascolto del linguaggio della creazione, il cui disprezzo sarebbe un’autodistruzione dell’uomo e quindi una distruzione dell’opera stessa di Dio. Ciò che spesso viene espresso ed inteso con il termine “gender”, si risolve in definitiva nella autoemancipazione dell’uomo dal creato e dal Creatore. L’uomo vuole farsi da solo e disporre sempre ed esclusivamente da solo ciò che lo riguarda. Ma in questo modo vive contro la verità, vive contro lo Spirito creatore” (22 12 2008).

Cartas ao director

1 de Outubro de 2008

No ps2 da anotación inPOSTados (2) mencionei que enviaba unha nota a El País Semanal a propósito dunhas valoracións de Javier Marías sobre a furia galega na súa colaboración do pasado domingo 21 de setembro. Non saíu até agora aquela nota, como non saen a inmensa maioría das cartas a directores/as de medios de comunicación. E tanto ten, por suposto. Non é de cuestións miúdas do que querería falar hoxe. Nin tampouco teño unha lideira especial con este xornal, que creo que atravesa unha das crises cíclicas de soberbia intelectual e política que levo detectado nel desque o leo, por tanto desde o momento da súa saída, na primavera de 1976. Seguramente, por insuficiencias na cabina de mando e por pruritos múltiples (tamén dese tipo, si) na rede de cráneos privilexiados constituídos en choristes da cabeceira.

Cal é a lóxica máis frecuente nas cartas ao director que por aquí e acolá se usan? Creo que, correlativamente ao indicado neste lugar, as cartas utilízanse por moitos medios de comunicación de modo abusivo como cortalumes para marcar un territorio de control de análises e ideas. Convértense así en parapeto, parachoques, aduana. Con todo o respecto para as persoas implicadas, vexo unha boa mostra do que sinalo nas cartas consecutivas á entrevista a Steiner en EPS do 7 de setembro. Unhas liñas contidas e case institucionais de Henrique Monteagudo, unhas suaves observacións de Carlos Garrido, un cándido exabrupto de Inés Rivero de Aguilar Fernández.

Xusto a candidez do lector medio en relación coas cartas ao director é o que o conduce a pensar dúas cousas: 1) que as cartas publicadas representan ás cartas recibidas na redacción e 2) que calquera modificación dos contidos publicados está ligada ao alivio de espazo na maquetación desa sección do xornal ou dos seus suplementos. Nalgún momento puido ser así. Agora non.

Infórmome por aquí, de que Carlos Garrido asinou en realidade tamén co seu segundo apelido, Rodrigues (s final, entendo que porque o herdou ou porque lle peta), desaparecido en combate. E non só iso, senón que, como documenta a nota de AGAL referida, a carta enviada contiña elementos que minoran esa impresión de impo argumentativo que a un lle quedaba lendo a segunda columna da páxina 4 do dominical mencionado. Retiran o segundo apelido para aliviar espazo? Pode. Pero a carta seguinte asínaa unha señora que se chama, como dixen, Inés Rivero de Aguilar Fernández (Fernández, quen o dubida?, é moito máis fashion que Rodrigues). E non só iso, senón que esta lectora incorpora frases como esta: “Me sorprende y enfada que un hombre como Steiner […] haga semejantes declaraciones desvalorizando la literatura de mi tierriña galega” [curs. en orixe].

Para min é evidente a maquinaria política e a poleame imagolóxica que sustentan estas malas prácticas. Gallegos de lluvia y calma, na foto-fixa de Miguel Hernández. Eu, se hai que escoller, case fico coa furia maria(s)na.

[…]
ps1 (5.10.2008). A carta da que se fala no primeiro parágrafo deste post apareceu recollida en EPS o domingo 5 de outubro co título indicado por min mesmo, “Sobre ruidos y furias”. Anoto a casualidade faulkneriana do fío con Marías en “Peste de artistas” , nese mesmo número do dominical. Anoto tamén que se respectou a práctica integridade da mensaxe remitida, que figura case completa e case sen grallas. Debe recoñecerse o que hai, e así o fago. A análise feita segue en pé, naturalmente. Benchegado, pois, ao cortalumes (5 10 2008).
ps2. Steiner, VII Premio Reino de Redonda, foi nomeado Duke of Girona en 2007. Xuíz e parte o Sr. Marías? (15 10 2008).

Executoria

16 de Setembro de 2008

A providencia é bárbara a propósito dos azares. Mágoa tanta preguiza para seguila, cando ademais, certamente, a nota do PEN Clube a un nin lle vai nin lle vén e non foi un prodixio de intelixencia nin de contención nin de estratexia ou oportunidade. Ante todo polo da coautoría de Cruz e outras hipérboles, parte das cales merecerían matizacións que Basilio Baltasar está claro que aforra hoxe no xornal El País (tamén, o mesmo texto, no blog do autor). O editor asina o seu artigo e non deixa lugar a dúbida sobre as bandas transportadoras que o conmoven: “Director de Relaciones Institucionales del Grupo Prisa y de la Oficina del Autor”.

O texto é vulgar, mal razoado, tamén con sobredose suprarrenal, impropio nas formas de El País e subversivo en relación co seu propio libro de estilo. E, porén, como o seu precedente, xestado tamén no íleo, resultará estimulante para moitos. A oficina semiótica podería concentrarse a propósito deste texto nos dramatis personae, a presentación que fai deles, a obscenidade intelectual das descricións paralelas, a adxectivación…, todo ese sobreesforzo, toda a redundancia. O sobreesforzo aplicado a Steiner, por exemplo. Ordinario, sen paliativos, na pauta impositiva. Basto, manipulador. Basto e intelectualmente mesquiño como o confronto entre o PEN internacional, tan fino!, e o PEN local, gavela de goliardos dipsómanos, cretinos en hábitos da máis brava estopa.

O singular do caso é que este Baltasar cava unha trincheira nova e non contesta só ao redactor ou redactores da nota do PEN, como acaso encomendase alguén. Evita verbalizar, por exemplo, a súa molestia perante o ataque externo á patria non tan plural. Esa que espreme e espreme cada vinte palabras para supostamente dar no lombo do sagrario galeguista. Ruín nos argumentos e no ritmo da prosa. Velaquí un búmerang mal rematado, dos que golpean en mal sitio, como tamén se ha comprobar co paso dos días.

En fin, por rematarmos: a censura é cousa seria. É fariña doutra saca. Unha entrevista non é o ditado dun director xeral a un subordinado. Non todo se transcribe nas entrevistas. Non todo é pertinente. Non mentará isto o manual de estilo?
[…]
ps. Véxanse as oportunas consideracións de Perfecto Conde (Croques, 16.09.2008).