infanciaArchive for the ‘’ Category

Oviparidade e ideoloxía

20 de Agosto de 2009

 

ovos-desideoloxizados1

 

 

Acaban de informarme. O Conselleiro de LibrePensamento e Moita Liberdade ten mentes de promover en setembro, en colaboración coa Consellería de Medio Rural Libre, un novo control de paternidade/maternidade no marco do que el mesmo redenominou antonte Escolas de Redes Infantís (0-3 anos). Prevese un kit de acompañamento entre cuxos elementos se incluirán, como gancho para a participación, packs con media ducia de ovos azuis importados de Chile, unha libreta de aforro infantil de Caja Madrid, unha noveliña de Kundera titulada L’Ignorance e unha rifa para unha viaxe de tres ou catro persoas a Agadez, onde se poderá ver apurando o paso unha exposición itinerante sobre a cultura dos tuaregues ou homes azuis. Coa foto superior hai idea de facer cartaces na entrada das galescolas desinfectadas, seica. A pregunta prevista é: “Cales destes ovos non son ideolóxicos?“. Ignórase a día de hoxe se tamén tomará parte na consulta a SXPL. O que si se sabe é que os resultados do inquérito serán coñecidos con absoluta dilixencia, pode mesmo que antes da celebración da consulta.

ovos-azuis

O erro Berg

19 de Agosto de 2009

 

kristina-berg1Kristina Berg equivócase facendo o préstamo que fai para a demolición do que foron as galescolas do goberno anterior. Un préstamo por outra banda innecesario, porque o mundo está cheo de galiñas azuis (a da Universidade de Delaware, por exemplo), non sempre asociadas en termos simbólicos ao mesmo que o conselleiro Jesús Vázquez —ignórase se tras inspirarse en Cirlot ou en Eranos, ou ficando só nunha lectura algo perversa, oportunista e cínica do conto de Carlos Casares— atribúe atropeladamente á pita celeste e desideoloxizada. Así que xa temos icona nova para a rede que Vázquez e Mato rescatan do gulag entre lapsus, coñas e desidia estival, con sol moi torero e rojigualdo sobre a nube azul ao fondo do cartaz (por certo, o sea). Documéntase  todo de modo suficiente nestes vídeos da Axencia Galega de Noticias que rexistrarán para a historia, sen deixar espazo á incredulidade de quen veña tras nós, en que consistiu exactamente en fondo e formas este Goberno Feijóo.

Berg non só cedeu aquilo que non se acaba de ver por que motivo é materia de cesión (a diferenza cromática?, a diferenza articulatoria que xa tratou Platón no Crátilo?); que non se acaba de ver fóra dunhas circunstancias socio-culturais como as nosas, claro. Como as nosas postas do revés, patas arriba, dándolle a volta ao escrito por Casares, algo que a estas alturas é evidente que tonifica a libido de quen manda no país. Moi alén da cesión non lucrativa de dereitos, Berg tomou parte no acto gubernativo e acompañou na mesa aos conselleiros Mato e Vázquez, quen, obviamente, utilizaron esa marca (a marca Casares) dun xeito que poderá cualificarse como se queira pero nunca como desinteresado.

A estratexia é, máis unha vez, perceptíbel e barata. Cáptase lexitimidade galeguista (individual, faniliar, institucional…) mediante acordos non descritos nin publicitados, probabelmente tácitos. Deconstrúese, en paralelo e sen rubor ningún, a cerna estruturante do ideario nacionalista, presentando por exemplo a Castelao, diante da súa tumba!, como un rexionalista estetizante. E así sucesivamente por academias, clubes e consellos.

Berg decidiu libremente incorporarse ao traxecto Feijóo, a esa planificación trazada ao milímetro por estrategas que ninguén debe menosprezar na súa capacitación técnica e que case todos sabemos cara onde dirixen a máquina, malia os erros e os despistes concretos dalgúns subalternos no aparato, como os penosísimos na dicción e na formación do conselleiro Vázquez  na súa intervención de onte (a ver o que di a Conferencia Episcopal cando escoite iso de que o obxectivo da Consellería de Educación do Goberno Feijóo é “formar dende o berce a cidadáns librepensadores”, 43-45″ do vídeo ligado; se iso o di noutro tempo o agora vicesecretario da Mesa do Parlamento veriamos a Martínez Camino con escordadura de larinxe terminal) ou outras veces do propio Feijóo, presunto xefe dun goberno obsesionado con muíños de vento.

Kristina Berg, en fin, faría ben en ler o escrito por Damián Villalaín no último A Nosa Terra baixo o título “Piñeiro, Feixóo e o galeguismo“. Na versión impresa do semanario este artigo ocupou enteira a páxina 6 e viña ilustrado precisamente cunha foto na que Piñeiro escoita unha intervención do propio Carlos Casares (a foto pertence ao Arquivo Familiar Casares-Berg). Déixenme concluír co penúltimo parágrafo de Villalaín. Teño a impresión de que vén ao caso:

Se Núñez Feixóo ten algún respeto por Ramón Piñeiro, e eu non quero dubidar de que isto é así, debería ser máis coidadoso á hora de esgrimir o seu nome con finalidades completamente alleas ás causas ás que Piñeiro dedicou toda a súa menesterosa vida. E calquera que coñeza un pouco a obra do de Láncara, sabe que entre esas causas nunca estivo a desprotección da lingua galega nin o bilingüismo harmónico, ese mítico constructo de pai descoñecido por cuxa definición precisa seguimos agardando moitos galegos.

 

[Kristina Berg nunha fotografía tomada por Xoán Carlos Gil na Fundación Carlos Casares en 2008]

A torre

27 de Xuño de 2009

 

Comprace tamén escribila en minúscula, agora que se lle recoñece fóra algo que nós, os nenos, sabiamos de sempre. Os nenos dos anos 60, quizais os últimos en xogar ao fútbol, ao che, ao gua… nas rúas de Monte Alto, nas penas da rúa Friol subindo a San Xosé; quizais os últimos en asar patacas decomisadas nalgunha leira non cobrada aínda polo irredentismo do asfalto, os nenos visitantes de ferranchinas e fabriquíns, os nenos da canteira e a vía para o dique de abrigo; quizais os últimos en explorar after hours os edificios en construción e xogarnos a vida con saltos imposíbeis desde un segundo andar á area da obra, alí embaixo, no abismo; quizais os últimos tamén en celebrar o rito do “ingreso” no bacharelato dos dez anos a pedradas, cos tirabalas ou sen mediación de maquinaria de guerra ningunha, aquelas batallas entre rúas no campo da Fábrica de Lentes ou no Secadoiro, cativos de nove ou dez anos das rúas identitarias (Camariñas, Santo Tomás, Washington, Cantábrico, O Conto, As Lagoas, Doutor Ferrant, Forcarei, Adelaida Muro, Areal…), case estados autárquicos ao efecto de estabelecer comunidade. Europa comezaba talvez en María Pita, como moito no Campo de Marte, por iso os nenos non acabamos de entender arestora os lugares onde…,  pero non, isto non é para hoxe. A torre de Hércules! A súa fortaleza de séculos presente alí, sempre, testemuña de todo, sendo do mar e emerxendo na rocha, despois do cárcere e antes da praia de San Amaro, unha das dúas nosas. A torre. As nenas e os nenos que na noite sentiamos entrar o fulgor seu sobre a cama e contabamos logo as veces que faltaban até sermos guerreiros doutro tempo, aves, nubes, danza, sombras da humanidade. Os nenos despois do exilio. O meu aos once anos: Cidade Vella, Europa (1969).

A torre. Que alegría!

 

_MG_1315

 

 [Fotografía de Amador Lorenzo, publicada en Xornal de Galicia]

 

Vidas minadas

13 de Xuño de 2009

gervasio-sanchez-vidas-minadas1

Recibo de Xesús González Gómez, por correo electrónico, o recordatorio do discurso de Gervasio Sánchez o pasado día 7 de maio en Madrid con motivo da recepción do Premio Ortega y Gasset de Fotografía. O proxecto Vidas Minadas asóciase a unha exposición itinerante e á edición dun volume coas fotografías que Gervasio Sánchez tomou dos desastres causados polas minas antipersoa e da recondución das vidas por parte das vítimas que lograron sobrevivir. Recóllese neste lugar unha presentación co discurso do xornalista premiado, que polos seus contidos non foi ben recibido polas autoridades presentes no acto nin tampouco suficientemente dado a coñecer despois polos medios de comunicación. A foto que se reproduce arriba foi a premiada. Nela vese a Sofia Elface Fumo coa súa filla Alia.

Sofia foi unha das vítimas das minas antipersoa, arma esta que España produciu e exportou no pasado. Segundo lembrou o fotógrafo o 7 de maio perante as autoridades e o público, esa situación concreta non persiste a día de hoxe, pero agora mesmo o goberno de Rodríguez Zapatero segue permitindo a exportación a gran escala doutras armas de efectos semellantes ás minas antipersoa. Entre estas, as minas de acio.

Bricofobia

6 de Xuño de 2009

 

dous-mineiros-de-datong_1996_-foto-de-liu-zheng2

Entre os membros da miña familia, e non falo en sentido estrito de consanguinidade, correu con fortuna excesiva a lenda urbana segundo a cal un non estaría especialmente dotado para as tarefas manuais, eses pequenos arranxos domésticos que a todos nos toca solventar de cando en vez, ou en xeral para a bricolaxe aplicada á resolución dos problemiñas do día a día nunha casa. Todos na familia, en especial unha persoa, tenden a pensar, prexuizosamente, que se eu me ocupo disto ou daquilo o máis probábel é que se resolva a medias o asunto, o “reto”, sexa este eléctrico, mecánico, referido á fontanaría ou ao que for. A verdade é que esta lenda, como moitas outras, é inxusta e pouco ecuánime, opino desde a máis declarada modestia. A cousa ten as súas raíces en episodios escuros de hai moitísimo tempo, incluso cinco ou seis anos, tocantes a algún amaño non especialmente ben conducido por min en todas as súas facianas, debo recoñecelo, respecto de cousas menores e intranscendentes. Unha lámpada, a televisión, unhas cortinas, unha parede con humidades, como moito unha baixante de auga no piso… A palma nese hit-parade en parte apócrifo que se me atribúe —posto que non fun protagonista de todas as medallas adxudicadas—, corresponde a algo que aconteceu en certa altura entre unha bicicleta e eu. Pero sobre iso case preferiría non estenderme. O que a un molesta máis desas esaxeracións é que transcendan os sagrados muros do ámbito familiar e que dalgún xeito cheguen a socializarse.

Hai uns meses aconteceron dous sucesos cun par de amigos, mineiros da conca astur-leonesa, hoxe retirados malia teren eles a mesma idade que eu teño, ano arriba ano abaixo. O caso é que un bo día nos diriximos estes amigos e eu a un trasteiro da miña propiedade no que estaba arrombado un enorme andel de piñeiro, o cal, por certo, vernizara eu mesmo, coas miñas mans, á tenra idade de 15 anos, despois de llo encargar a un carpinteiro que había na rúa Friol, no bairro coruñés de Monte Alto. Vernizárao, lémbroo como se fose hoxe, xunto con Marcuse, un dos meus caros amigos de infancia, con quen logo toquei nun grupo xuvenil (el era o baixo eléctrico, eu percusionista e, tras unha adqusición de segunda man á Orquestra X, que non se chamaba así por nada inconfesábel nin por actuar en lugares inapropiados, senón por falta de imaxinación dos seus membros, tamén baterista; aínda lembro ben o prezo da batería, 12.000 pts). Marcuse, que en realidade se chamaba e se chama Marcos, e que logo fixo Arquitectura Técnica, debuxaba de mil marabillas. Teño pendurado na casa un seu debuxo do Parque Güell de Barcelona. Magnífico. Mágoa que por circunstancias curriculares que non son do caso perdese a parella dese debuxo, un Güell nocturno aínda mellor que este diurno que hai na casa. O caso é que entre os dous, Marcos e eu, vernizamos aquel andel. Na parte traseira deixamos escrita unha fórmula pitagórica para a posteridade, unha sentencia que deixaría constancia do noso labor conxunto naquelas datas memorábeis dos primeiros 70, eu sostendo o bote do verniz, en plena ditadura, e Marcuse dando pasadas e máis pasadas coa brocha baixo a miña eficaz dirección.

Pero regresemos ao conto. Segundo o indicado, estes dous exmineiros dos que falo (sería inxusto cualificalos de algo ociosos?) acompañáronme ao trasteiro, nun dos poucos momentos de descanso que o meu traballo me permite, para retirarmos de alí entre os tres ese andel fóra de uso, que decidira entregar a M. Cando uns anos antes nos trasladamos de casa e pensabamos aínda en usar ese andel para os libros, tiveramos que serralo para acomodalo na parte de arriba do piso. Serralo debidamente, quero dicir, con toda clase de coidados e un repaso posterior digno de ebanista. O bo amigo M. pensaba en usar o andel para outros usos. Non lembro ben se de organización do taller de seu ou para unha finalidade directamente calórica. Crematorio-gastronómica, quero dicir. Como o andel non saía pola porta do trasteiro pensamos en aproveitar que no seu día se serrara por aquela certa cenefa e alí, cuns golpiños ben dados, proceder a separar os dous hemistiquios daquel coloso de dous metros e medio de alto por outro tanto de longo (heterostiquios, en realidade, por estar previamente resolta a separación das dúas partes do andel de acordo cos principios dunha simetría quizais non moi harmoniosa). Por non orixinar destrozos excesivos no andel andándomos a couces, empuñei un machado que alí había. Dei uns golpes bastante firmes para separar as partes encoladas —axudada a cola por pequenos cravos que alí dispuxeran as miñas mañas e o bo sentido, e isto si que molesta que non se lle recoñeza sempre a un. Malia todo sen moito éxito, o dos golpes firmes. Repetín varias veces a manobra utilizando as dúas partes do machado —gume e cabeza— e intentanto aplicar os meus coñecementos de Métrica e de Topoloxía, todo isto baixo a atenta mirada de M. e de R., os exmineiros. Tras un par de minutos algo tensos, quizais menos tempo, M. solicitou o machado e deu un golpe seco (para o meu gusto, excesivamente seco) e, voilà, os putos heterostiquios se separaron como por arte de maxia. O que máis me doeu foi a frase, a única frase, que nos seguintes minutos resoou no garaxe (en realidade aínda o fai cada vez que baixo) mentres cargabamos nun remolque os restos daquel honorábel e antigo andel maltratado: “Un mineru ié un mineru!”.

O segundo episodio aconteceu en realidade antes que este que veño de referir. Tamén supuxo unha socialización inxusta desa lenda asociada á miña persoa. E non tanto pola presenza do outro mineiro, este non asturiano senón da parte de Melide, o moi querido para min R., como polo feito de seren testemuñas de todo certa señora a quen chamarei L. e mais outras dúas persoas do lugar que alí se presentaran. Foramos poñer, R. e eu,  uns marcos nunha finca. L. estaba alí por ser ela propietaria da colindante. As outras dúas persoas tamén eran donas de fincas que tocaban coa que nós iamos delimitar, pero delas non falarei moito, por seren discretas e mesmo distantes como viciños. Tratouse sobre os lugares exactos da operación e logo dispuxémonos a espetar uns pesadísimos ángulos de ferro que tiña o amigo R. no seu taller, pezas de algo máis dun metro de longo. Ao primeiro eu termaba daqueles futuros marcos, enferruxados e algo desagradábeis ao tacto, cousa que percibía ben aínda ao través das luvas. Termaba deles e da súa verticalidade. R. trouxera unha maza igualmente desproporcionada que debía de pesar máis de 3 kg. Era xullo e ía unha calor de morrer todos alí mesmo, no acto de fender a terra. O meu amigo suaba de vez metido no buzo azul e daquela, cando quedaba por chantar o derradeiro marco, dixen que por que non intercambiabamos as nosas funcións e posicións… En canto agarrei a maza unha serie de pensamentos fugaces atravesaron pola miña mente. O menos fugaz deles foi este: existían tres puntos posíbeis de contacto no momento no que eu descargase a maza sobre o ángulo de ferro —iso se previamente era capaz de erguela—; en sentido progresivo, respecto de min e do meu corpo, os seguintes: i) o propio ángulo, ii) a man ou o brazo de R., iii) a súa cabeza, non tan separada do marco como sería prudente. Alén deses tres puntos de contacto existía, certamente, un lugar máis que desde unha óptica heurística tiña que ser considerado. Refírome a dar o golpe ao aire, non acertar con nada. A natureza humana ten algo de atravesada, e quizais por iso a min se me pasou fugazmente pola delegación do inconsciente colectivo que debe de existir nalgún punto do cerebro propio que esa cuarta opción, non acertar coa maza en ningún punto de contacto, era de todas as posíbeis a máis irrisoria. Por un instante, só por un instante, logo, dei en pensar que a efectos de socialización posterior do fenómeno, case resultaba preferíbel impactar no cráneo de R. coa maza que describir unha especie de semicircunferencia radial entre cubo-futurista e vorticista pero en todo caso fallida sen paliativos, nin sequera “accidental”, co punto tecno-antropolóxico que esa palabra conserva nas sociedades post-agrarias. O caso é que, sen quecer músculos nin prepararme mentalmente de forma suficiente, a maza subiu. Subiu e a continuación baixou, pero de xeito tan brando e pusilánime que cando chegou ao ferro —porque, contra os prognósticos malintencionados dos alí presentes e pode que de ti mesmo, lector ou lectora, acertei de cheo naquel pequeno ángulo de ferro— este non avanzou na terra nin tres centímetros. Aí foi cando aquela señora L., sen conceder sequera unha segunda oportunidade ao operario, soltou a cáustica sanción: “Ai, Lándoas, isto non é o teu!” [para gardar fidelidade absoluta aos feitos indicarei que o que dixo L. foi: “Ai, Arturiño, isto non é o teu!“; e non podo estenderme agora sobre a pragmática do diminutivo na onomástica do galego común]. A frase, como a madalena de Proust, moveu e conmoveu na miña memoria un cavorco de recordos, entre os cales o máis repetido e cruel foi unha frase escoitada máis dunha vez ao longo dos anos. Unha frase que debería estar penalizada polo dano inmenso que ocasiona nas mentes infanto-xuvenil, adulta e postadulta, e, con toda probabilidade, tamén na senil. Unha frase que encanta espetar a determinados individuos cando son conscientes dunha superioridade relativa (por eles e as súas mentes enfermizas experimentada como absoluta) no plano físico e, en particular, na dimensión atinxente ás habelencias e capacidades manuais do outro. Porque ese é o quid: a outredade traumatizada, violentada, atropelada, laminada.

A frase, que non negarei que ao longo da vida eu mesmo pensei nalgún caso aplicar a terceiros (aplicala non só no plano físico, aínda que hai cada un por aí que pra que…, senón tamén no intelectual, poñamos nas tarefas crítica, docente e tal…), a frase, digo, resulta ser tan manida como efectiva. Heina grafar aquí para escarnio propio e alleo. Dá algo de cousa anotala, pero en definitiva un, se fai un blog, é para dicir a verdade e para confesar co mundo. Iso é. Eis a frase: Quita, quita, que te vas manchar! Que inmensa crueldade encerra este decasílabo…

 [Fotografía titulada Dous mineiros de Datong (1996), de Liu Zheng]

 

As (c)idades do (c)ego

23 de Maio de 2009

ac-por-map-1973eu-lalia

 

“Avec le temps”, o poema de Léo Ferré, que vai na banda sonora desta semana, aí na columna da dereita, cantada por el mesmo, por Jane Birkin e por Abbey Lincoln. Tres versións moi diferentes, ou pode que non tanto, porque nelas, como en toda performance, o que nos informa, conforma, deforma, transforma… é un torbón de signos, algúns deles, moitos, alleos por completo a calquera propósito de quen supostamente di, de quen se dirixe en aparencia a nós, a ti, Abbey Lincoln por caso. Penso desde logo nas fotografías que alguén subiu a YouTube xunto coa música.

Ai, ai, ai…! A banda sonora da semana, a BS!, que neste lapso entre Lándoa e Lándoas, algo longo de lesbos por razóns técnicas e biográficas, o artífice foi descubrindo que en realidade era o único que a parroquia botaba a faltar. Non era a letra, ca. A música era!, algo do que confeso ignoralo todo. Só polo corpo e non pola ánima o queren a un. Así foi (animula vagula blandula / hospes comesque corporis…) e así será.

Non lembro agora mesmo se no blog anterior a este era eu algo máis novo. Coido que daquela adoitaba esquivarme como asunto, como obxecto, como subject. Ou polo menos facía como de quen, expresión esta moi da miña infancia por certo. Entón que? Quizais pola fundación da rede de fans que con clamor se anuncia (faime enorme graza o uso desta palabra —clamor— en determinada prensa, poñamos La Razón, poñamos El Correo Gallego cando se postula máis local que adoito) en Facebook tras un post recente ponderado amicalmente por Nubosidade (conceptualizadora exacta da pijocracia que quece motores sobre a moqueta de San Caetano)…, quizais porque o blog novo comece con perigo a literaturizarse (i.e., a narcisificarse?)…, quizais porque somos moitos os que convivimos nun nome e o nome xa nos vai ficando estreito… Quizais era máis novo e le temps s’en va. E pode que por iso poña hoxe estes recordos gráficos de 1973, de 199o, de 2002. Un retrato que me fixo Migueliño (Miguelanxo Prado; digo isto e xa me piden as neuronas contar algo daqueles anos); unha das primeiras fotos que me fixo Marga no piso da Rúa Nova, sobre os tellados do mundo (digo isto e xa me falta tempo para poñer unha foto memorábel dela fumando —miña dela—que nunca vou poñer); un autorretrato en espello, de tantos que van, e no que pode apreciarse que nas súas orixes programáticas o Círculo Semiótico de Vite foi en realidade apenas Lingüístico e cun punto de allo-simulador metafórico dos globechos que a banda deseñada emprega para significar pensamento non articulado en linguaxe audíbel, hoxe corrixido (o allo, o pensamento) porque os tempos son ben máis glamourosos nese bairro de Compostela chamado Vite. Esta fotografía, tomada nun baño embutobutoxa na casa actual, arriba do que era a Cal das Barras, foi no seu día un envío para Helena González despois de conversas que tivemos naquela altura pola Concha e o Kursaal, en Donostia, nas que ela me afeaba o corsé teocom que entón usaba eu por baixo da camisa (o século nacendo). 

Xa que logo, amiguitos e amiguitas, como exercicio de reflexión para a finde propoño isto: Comenta nun máximo de 300 palabras se o que di o cabrón de Ferré sobre canas, esquezos, cabalos, rostos, distancias, alteridades, esgotos, amores, hipotecas, morte… è vero ou se simplemente è ben trovato. Recoméndase non deixarse levar polos movementos faciais —ollos, arcos ciliares e zona labial sobre todo— de Ferré, un ichó para sensíbeis, como en xeral o é sempre a lingua francesa.

[Lándoas, as tres idades, ou tal]

Cadeiras

18 de Maio de 2009

vazquez-e-lorenzo

Lonxe de min non conceder os 100 días famosos. Aínda que ao ritmo que vai o mundo iso é unha frivolidade absoluta. Lonxe de min (logo) conceder os 10 días famosos… Lonxe de min pensar mal de alguén co que aínda xantei o outro día… Lonxe de min entender que un amigo de Facebook se prestaría a un xogo como… Lonxe de min todo iso e máis. Pero, por que carafio esa foto de aí arriba me lembrará tanto aquelas imaxes tan vellas? Si aquelas, esas que poño abaixo. E il quen sería o edecán que dispuxo ese xogo de cadeiras para que Vázquez, que non é máis alto que Lorenzo, poida contemplalo dese xeito tan majestic?

Será que o repousa-occipucio tira del adiante e cara a arriba? Será cousa das cervicais tensas do poder, constrinxidas pola gravata, e máis nada? E Lorenzo, daríase conta da manobra como naquelouta altura se deu Benzino Napoloni? Por que a súa quinésica e mesmo (na parte final deste vídeo) a súa proxémica resultan tan subordinadas á vista se todos sabemos que Feijóo lle garantiu tal e cal xustaposición? Rubirá nalgún momento á mesa de Vázquez?

 

 [kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/5ezvZlYj5Fs" width="425" height="350" wmode="transparent" /]

 

 [O conselleiro de Educación e Ordenación Universitaria, Xesús Vázquez (arriba), e o Secretario Xeral de Política Lingüística, Anxo Lorenzo (abaixo), na conferencia de prensa que ofreceron o luns 18 de maio para explicar que se derrogará o ominoso Decreto para logo "consensuar outro cos afectados" (sic, nota de prensa da Consellería). Máis abaixo aínda, escena dobrada ao castelán pertencente ao filme de Charles Chaplin The Great Dictator (1940]

Arturo y yo: neobarrosos

29 de Marzo de 2009

Por algún motivo que non se me alcanza, experimento unha certa proximidade co arxentino Arturo Carrera (1948), neobarroco ou neobarroso case da quinta do poeta trotskista-anarquista Néstor Perlongher (1949-1992), autor este último de libros de poemas como Alambres (1987) e tamén, na condición de antropólogo social e militante polos dereitos dos homosexuais, de estudos como O negócio do michê. Prostituição viril em São Paulo (1987), inicialmente a súa tese de doutoramento en Campinas.

Agora que recibo de Laura un mail a nome cambiado (AC↔AC) e que ademais María falará, tel quel, de Severo Sarduy e neobarroquismo no Festival Pop Vite Nuove 09, coñecido tamén en círculos goliárdicos como “Festival Didi-Hip-Hop Amarrado/a al Duro Banco 09 horas/día”, é o momento de recuperar definitivamente un celebrado poema do libro Arturo y yo (1984), de Carrera. Este, algo longo para o habitual nesta ventá, de título “El potlatch de las siestas”:

Un coloquio remoto se hundía en la exageración

(miniatura de una incertidumbre
que lo amparaba): Algo querrá ahorrarnos
siempre, la pena de la escritura

El campo.
Todas sus cruzadas de comadronas
invisibles.
La arena de oro el sentido y del sentido,

madres desaparecidas. Vuelvo a una patria
de terrores pueriles y asaltos
a la pequeña oscurecida urbe
de la memoria: Oh, tristeza

Me has enfrentado al lujo insoportable
de mi desnudez.

Aquí está el mapa de lo reído y de lo
por reir.
Los lugares que deslizan su ritmo reificado
en lo alarmante:

El tiempo
que contrae
el abismo
de los niños.

Hay que enfermarse.
Hay que enloquecer.

“Hay tres minas jugando
al Ludo, podés creer?”
-dijo Mariano.
“Parece que juegan y
cuando las mirás fijamente
desaparece el tablero”.

“Estás en pedo -dijo Julio.
Más borracho que ellas”.

Busca el agravio de la alucinación
compuesta (se despereza en estos
campos)

Sus patios para dar mis vueltas.

Sus sótanos para retocar heroicamente
los homenajes al cuadrado.

El campo.

Unas cartografías silbadoras. Colores
repetidos en los timbres, oh, monjes:

Vosotros que de la plegaria hicisteis
una partitura, un mapa para el acting
de escoger de la luz la calentita sombra
quejumbrosa.

Vosotros,
para quienes el mal y el bien
son el paisaje: el paseo más puro
de la contemplación

Estamos en Indio Rico,
a escasos kilómetros de Pringles y
es la industria de los noveleros,
con sus flechas de macizo oro y sus
boleadoras de pepitas áureas forradas
de billetes de cuero…
Estas son dunas, dunas mínimal, y
estas son napas con láminas de mica
traspapeladas.

Ahora estoy en Pringles,
en la azotea de mi casa donde soy Vatek,
con mis astronomías lanares y gozo,
como también de día gozo, tendiendo
desnudo la ropa: paso por el silencio
costumbres que el almuédano corta
al llamar a la Meca: duda, por todas
sus geometrías secretas donde la luna
entierra unas cerezas frías…

Hijo,
y padre.
Pero con un juego limpio
bajo la nariz ganchuda: el amor,
el equilibrio tumultuoso del “galpón”
donde unos tumultuosos quemaban los
juguetes y el trigo.

Malones.
Malones señores pintados con su crueldad
que cunde como el fuego del deseo
en la pampa.

Pero hay el barullo de lo pequeño, aún,
cruzando el cielo matizado sobre
cardos y escobas albinas y estolas plateadas.
El brillo del panadero, erizo suavísimo
con su relámpago tieso de madrugada,

y también el llanto,
el llanto ameno del siringo, angustiante,
y prolongado…

Estímulo de la secreta alegría de la sensación
de simular tantos discursos y prometer más
mímicas,
más mordeduras.

Algo que quiere ahorrarnos
la pena de la escritura: No hace mucho le
dije a Emeterio: No he fundado ningún sistema
nuevo de lectura; nada original: ni siquiera,
volverme imperceptible… ahora enmascararnos
los brazos, las manos… (No dijo nada y después
pensando que iba al mar con los chicos dijo:
“Comprate una sombrilla, es algo que puede
durarte años”).

Genet sabe que el goce le es negado por
principio -dijo Sartre.

¿Yo busco el agravio de la muerte?
No; enumero el sentido de una desaparición
escrupulosa:

el arco iris no.
los niños no.
un amor no.
un cuerpo que al pasar
deja que el deseo nómade se precipite en él
como una nevisca incandescente,
como una lluvia
fulminante. No.

una idea célibe no. viuda no.

una frase fastuosa que aparece
en la mitad de un ingenuo
momento,
de una ingenua desaparición

Del campo. No.
Del fauno o silvano que aflojó los cordones
soltó los ojos en los manojos de doradas
espigas. No.

Un sileno no.
Un coribante con su falo serruchado
en la mano,
bailando y restallando de dolor,
bailando y restallando. No.

Genet sabe que el goce
le es negado por principio:
Natachita me trajo su libro de cuentos
y Natacha, la madre, leyó en ruso.
Un cuento que no entendí, pero que
disfruté bestialmente
como una bestia que se sale de su ajustada
maya.
Natachita me miraba.
Liliana agachó la cabeza y alzó, imperceptiblemente,
los difíciles hombros: Ella también escuchaba…

Natacha cantaba, en realidad, ese cuento
maravilloso. Cuando terminó, alguien dijo: “¡Qué lindo!”
Natacha se apresuró a explicarnos que era un cuento
que le leían asiduamente a Pushkin.

Me despedí de todos ellos, como siempre,
besando a cada niño: coronando con un acto de
malsana estupidez aquella estupenda “lección”
de poesía.

Un poema agora de Néstor Perlongher na súa propia voz. “Cadáveres”, tomado xustamente do libro arriba mencionado Alambres.
[Arturo Carrera e Néstor Perlongher]

Exilio índico

26 de Marzo de 2009

Cruzáronse datos hoxe na memoria de toses e alérxenos. Lembro como un dos días de gloria da infancia a primeira vez que subín a un Tabeirón. A un Citroën DS negro, contra o ano 64, aquel verán no que viñeran Mascarenhas e a tía Mucha desde Marrocos, onde vivían coas nenas. O país alcanzara a independencia pero eles seguiron uns anos alá, no vello protectorado francés. Lembro aquela tarde, especificamente, non sei por que razón. O momento xusto de cruzarmos a rúa do Orzán e logo, chegando xa ao cine Goya. Eles falando en francés e eu atrás coas curmás e creo que moita xente máis. Cantos entraban nun Tabeirón? Ignóroo. Pode que nese momento cruzase algún coñecido a Cordelería desde Comandante Fontanes, rúa esta onde a finais dos 60 os nenos franquistas iamos facer ximnasia con bolsas de deporte exactamente iguais ás que levaban os obreiros da construción no autobús aquel das sete e media da mañá. E pode que me vise, aquel coñecido, a través da ventá do auto. Ignoro a razón pola que ese lugar a carón do Goya pasando na Goddess quedou fixado con tanta imprecisión na memoria do cativo que fun, case como un resto onírico que moven as ondas na praia. Ignoro igualmente a razón pola que lembrei hoxe o exilio frustrado de Corina Porro (pobriña ela, que despois da vitoria de Speedy Núñez ten que contentarse co Senado!). E ignoro cal foi a pulsión que me levou a conectar exilio e Mascarenhas. Ou, aínda polo medio, a vella idea, con moito predicamento entre nós, de abrirse de aquí por non aturar o sitio, a xente, os costumes… Renunciar a todo, incluída a lingua. De Rosalía a Corina, a fenomenoloxía é ampla. E nese momento pensei, “é, ho, ampla de carallo” (un elo máis este no conto de hoxe, que non acaba de deixarse contar). Entón, ocorréuseme a vella teima, a carón da previa, de fundar, no mellor estilo Utah, reservas espirituais ou espirituosas para xente especial, rara. Galego falantes, poñamos por caso. E logo dei coa lembranza de romances de Augusto Abelaira e de Mário Cláudio. As belezas de Madagascar e da costa africana (as belezas naturais pero de xénero, quero dicir) leváronme ao amigo Larraz, xa reformado na Borgoña.
Pero ao que ía, e xa sen blogorrea: sabían vostedes da existencia das Mascarenhas Islands? Sabían vostedes que esas illas índicas, ao leste de Madagascar, comprenden unha chea de arquipelaguiños, illotes volcánicos e penedos minúsculos xunto con zonas máis amplas e habitadas? Sabían vostedes, amigos e amigas meus, que unha desas terras habitadas é Illa Mauricio e que o goberno desa illa administra outros territorios formalmente non constitutivos da República? Sabían vostedes, aínda, que un deses territorios, conformado por dezaséis penedos pequerrechos (de aí o seu nome?), ao noreste de Mauricio, recibe o nome de Cargados Carallos Islands? E remato xa o interrogatorio: sabían vostedes, pacientes lectores, que outra das illas desa gloria das Mascarenhas se chama Agalega Island?

Ben, pois algúns dirán que si. Que sabían. E pode. Igual fixeron por alí a dita lúa de mel, algo relativamente común polo que vou sabendo. Pero, en fin, o caso é que temos aí a man un lugar para o exilio, para a colonia de puretas. Unha Nova Utah non mormónica senón, como outrora nas Alpuxarras, galega. Galega coma nós. O nome é a cousa, non si? Pois veña, todos aló. Se Corina marchaba, nós non seremos menos ca ela.
De irmos aos Carallos Cargados (ou era ao revés?) eu opto polo Îlot Siren. Abofé que liquida estreses esa sonoridade lenta. E de irmos a Agalega, que optimizando recursos se decidiu por un aeroporto king-size, no canto dos tres mediocres nosos, case me pediría a cuíña Emmer, máis que nada por estar lonxe de vós.

[Mapa verídico das Cargados Carallos Islands, no Índico]

Escatoloxía de π

14 de Marzo de 2009

Falou aquí esoutro día un distinto parroquiano desta casa sobre poesía e escatoloxía feminina, traendo tal marbete a conto desde certos discursos críticos, distantes coa incorporación da diferenza semántica e pragmática no texto de autoría feminina (parler femme e tal) e en particular coa clase de resposta articulada polas poetas mulleres ao que desde os renacentistas, ou xa antes con Godofredo de Vinsauf, recoñecemos como brasón. Xa se sabe, a descrición convencional máis ou menos pormenorizada e usufrutuaria de determinados lugares do corpo da muller; todos sabemos cales e todos sabemos tamén que entre eles non figuran polo regular axilas, xionllos, moas, esfínteres, calcaños, duodenos… e que tampouco adoitan incorporarse nel referencias maiores á menstruación, ás mamografías ou á histerectomía, nin sequera ao recorte da penuxe púbica nin a outras porcarías da clase das testemuñadas nunha auditoría popular por Berenguela.

O peculiar dalgunhas desas distancias críticas consiste para min no feito, creo que probado, de que a escatoloxía, nos dous sentidos desta sofrida palabra, é algo no que os varóns, a partir dos tres ou catro anos, non cesamos de sumar méritos, tanto privados como públicos (boa mostra no que ao blogger concirne é o actual post). Por non ridiculizar a ninguén diferente de min mesmo direi que aínda hoxe, onde vai que deixado atrás il mezzo del cammin di nostra xeira, sorrío con aceno sandeu e chego incluso, baixo determinadas condicións meteo-ambientais, a pingar algo de baba cada vez que lembro certo episodio dos meus once anos, altura na que comezaba a intentar resolver, como todos os cativos daquel tempo, pequenas ecuacións e outros problemas alxebraicos.
No dormitorio-taller do meu avó paterno, reloxeiro na cidade vella coruñesa, el, que estaba ao tanto dos progresos matemáticos do neto dixo que me ía poñer un exercicio para comprobar se a intelixencia da estirpe estaba asegurada. Sentei con protocolo na súa cama de cabeceiro metálico gris e collín papel e lapis. Sen alzar a vista da mesa de traballo, con aquela lupa prodixiosa montada sobre o cristal dereito das súas propias lentes, ditou o problema (para min, o reto). Falou lento, coa dicción grave dos seus 66 anos, e eu copiaba aquel enunciado, aquela proba: “Dada la estrella polar […pausa…] y el coeficiente de π […pausa…] averiguar si es aquí […pausa…] donde se puede cagar”.

[Os comezos de π]

Cultura europea

24 de Xaneiro de 2009

Entre as rúas de Donas e Vedoría. Abaixo, Afonso IX, e dobrando logo á dereita, a costa da Amargura. Na memoria infantil, este edificio de estraña planta trapezoidal era o lugar de paso entre as casas dos avós paternos e a casa da bisavoa Cinta, entre as rúas de Santa María e da Amargura, pasando polo lateral da colexiata, pola casa na que nacera Menéndez Pidal e polo pazo de Cornide, noutro tempo os Tomasinos, onde estudara meu pai e onde tempo despois, mediante aquelas doazóns sen volta, pasaban algunha noite estival o tirano e a súa dona, logo de viren dalgunha recepción oficial en María Pita ou dalgunha compra nas afamadas xoierías da rúa Real, San Nicolás e outras. A rúa da Amargura, onde vivía o tío Ismael, sen pernas.

Ser neno na Cidade Vella tivo que marcarnos, visto en perspectiva. Tiña que marcarnos máis do que creo que en realidade nos marcou. A quen condicionou definitivamente aquela cartografía e aquela convivencia diaria coa nova orde saída do 36 foi aos avós paternos, sobre todo a ela, a Carmen, membro da Escola Dramática Galega arredor do ano 20 malia nacer e vivir parte da infancia en Santander. E, claro, a Cinta. Supóñoo, en relación con Cinta, porque é pouco o que sei (nada se falaba). O pobre Víctor, os libros da casa a arder mal, o medo insuperado… aínda cando avanzados os 70 pretendín eu pendurar certas iconas levemente revolucionarias no dormitorio familiar. O escenario urbano tiña unha cor definida, moi definida. Era a cor dos uniformes militares. Aquela tea. Aquel olor. Aqueles retais cos que Concha, a Tata, que traballaba para os talleres da Maestranza de Artillería, facía logo algún coxín. Cómo lembro aquel coxín da bisavoa Dolores sentada na mínima cadeira de espadana relendo mil veces non sei se Dumas! Cómo lembro aquel coxín intemporal, pequeno e pobre, por asociación irremediábel co sotaque seu de Lerma, reencontrado trinta anos despois por min nos fríos da Arlanza. Exacto ao que ela mantivo durante toda a vida malia saír ou fuxir de Burgos antes de acabar o século XIX, pode que sen ter cumprida a maioría de idade, con rumbo norte, ao Cantábrico.

Xogabamos ao fútbol á saída do colexio, demorando un momento a hora de xantar, mentres chegaban as nenas do bairro, escolarizadas lonxe, e pasaba un cabo puntualmente, creo que rozando as dúas, cunha bandeixa que levaba a comida dicíase que a un coronel, para que a probase e se tal a aprobase. Ía dun cuartel a outro cuartel, dando a volta por San Francisco. Porque na Cidade Vella, alén de estar as sedes da Capitanía Xeneral da VIII Rexión Militar e do Goberno Militar había infinitos cuarteis. Visto en perspectiva, a Cidade Vella era un cuartel. Era tamén o espazo da Policía Militar patrullando entre Intendencia, Infantería, a Farmacia Militar, a Hípica, as vivendas de oficiais e suboficiais no Campo da Estrada, onde a avoa Carmen levaba a roupa a clareo… Tamén a Caixa de Recluta, da que podería contar algún episodio de sarxentos e brigadas, tenro, malia todo. E o caso é que un viña doutra vida. Da vida inocente e desregularizada de Monte Alto. As rúas Pinares, Camariñas, o espazo aberto ás Lagoas, Washington, Friol, a canteira da que saíu a pedra para o dique, o cárcere e a Torre. O matadoiro, as penas, as ferranchinas, o secadoiro, a fábrica de gafas, os chamados fabriquíns, a praia de San Amaro e se acaso o Orzán, xa lonxe. Os combates entre rúas, a pedradas; as patacas asadas ás oito do serán no inverno nos campos últimos do que a pretensión municipal rotulara como Avenida de Hércules (con todo, nome claro); o pequeno sangue nos xionllos, o fútbol sempre. Once anos aló, outro planeta. Da pedagóxica violencia infantil, ilimitada case nas prácticas tribais e na okupación de espazos abandonados ou semiabandonados para alí constituírmos repúblicas, acracias menores, á violencia simbólica desde logo desapercibida do pánfilo cabo que a diario levaba o prato co rancho para que o coronel dese o prace. Violencia simbólica porque a rúa, na Cidade Vella de entón, era un espazo deles, unha extensión naturalizada da orde e dos quefaceres militares, un lugar de paso entre dependencias lexítima e indiscutibelmente propias. Pouco que ver para min co mundo idílico do cabo Rusty, alén do Campo de Marte, xa só lembrado daquela, cando non sen solemnidade parabamos de chutar contra o paredón ou o portón alcumado da nao capitana e o orbe se detía a observar, pensando nós en Carpanta e naqueles quentapratos nos que el arreo cismaba, as présas do cabo de artillería a levar o seu vindo da antiga ceca medieval pola travesa de San Francisco, camiño da Maestranza. Finais dos anos 60, comezo dunha adolescencia que entón duraba menos que agora.

Pero eu só pretendía dicir hoxe que a iniciativa do Goberno Zapatero para a constitución dun Centro Internacional de Recursos sobre a Cultura Europea na vella sede do Goberno Militar da Coruña me parece ben. Agora só falta pensar algo sobre que sexa a cultura europea. Se existe como tal cousa hoxe. Hoxe digo, e non en Kant ou en Goethe ou aínda en Byron. Se ten hoxe esa dimensión unitaria que o nome quere instaurar sobre a cousa cun sentido eminentemente político e performativo: de construción identitaria nalgún sentido común, unha vez que a Constitución non foi e semella que non irá por moita trampa oculta que os burócratas de Bruxelas e Estrasburgo habiliten. O ministro Molina deixa ver nos seus libros unha noción de cultura bastante definida. Talvez sexa esa a noción que soña para a rede de centros que aspira a instaurar en todos os países da Unión Europea. Documentar e pensar a cultura europea. Magnífica idea. Ora, e sen ánimo de marcar distancia moral co proxecto, imaxino a faciana do ministro británico, ou mesmo a do maltés, por non falar da do francés cando Molina largue o envite. Non converxo sempre co que di o comparatista romano Armando Gnisci sobre a necesidade de pensar poscolonialmente Europa, saíndomos da razón colonial de supremacía de certos valores locais lidos como universais —eurocentrismo— para entender a historia do mundo a partir do século XVI; tampouco con todo o que postulan os teóricos da condición subalterna. Só demando que un proxecto desta clase, de ir, vaia asentado nunha comprensión ampla e non restrinxida do que é a cultura e do que é Europa.

[Sede do Goberno Militar da Coruña, visto aquí na esquina das rúas de Donas e Vedoría. A fotografía de César Quian publícaa hoxe La Voz de Galicia]