lecturaArchive for the ‘’ Category

Blogosfera ao ralentí

6 de Xullo de 2009

 

 

tempo-de-navegacion-sobre-ocio1

 

Semella estancarse no mapamundi a atención activa á blogosfera, se ben cun reparto desigual entre rexións do globo. A lectura vai a máis na parte oriental do continente asiático e cede claramente espazo ás redes sociais en Europa e as Américas. Algúns datos tomados de eEspaña 2009: Informe anual sobre el desarrollo de la sociedad de la información en España, publicación dirixida por Manuel Gimeno e coordinada por Blanca Villamía e Víctor Suárez Saa para a Fundación Orange (Pozuelo de Alarcón, 2009): 60 millóns de estadounidenses len blogs e 42 millóns dos chineses continentais teñen un blog. Esta última cifra supón que o 78% da poboación chinesa que le blogs tamén os fai. Pero aínda os superan os taiwaneses, onde un 80% da poboación lectora de blogs —si, catro de cada cinco— é así mesmo autora deles. No punto inverso, os británicos: só algo máis que un de cada cinco lectores británicos de blogs publica o seu propio (o 22%, exactamente). Estes datos concretos que menciono poden verse nestas tres páxinas extraídas do informe.

 

Poe na Granell

26 de Maio de 2009

cartel-maraton-092

Mañá mércores desenvolverase na Fundación Granell de Compostela a xa tradicional maratón de lectura que organizan sempre por estas datas de maio. Nesta ocasión o autor homenaxeado e lembrado será Edgar A. Poe. Penso ir por alí e talvez ler algo da prosa crítica do bostoniano. Se me deixan, claro. Recoñezo que pode resultar raro facelo nun acto deste tipo, pero non só os contos son interesantes, non só os poemas. Igual leo a “Filosofía da moblaxe”, onde Poe compara a maneira de entender a decoración interna de diversos pobos europeos e dos propios norteamericanos (di por exemplo que os rusos deixan as habitacións sen móbeis; e di que os españois abusan das cortinaxes, ao que engade esta frase pouco morna: “segundo corresponde a unha nación de verdugos”). Claro, todo iso, refírome á cuestión xeral da ocupación dos espazos habitacionais, ten repercusión logo na configuración dos interiores nos que ocorren cousas, cousas como que un corvo entre no cuarto dun poeta (con cortinas de seda, por certo) e vaia pousarse sobre un busto de Palas, cousas como as que ocorrren na sobrecargada Casa Usher.

Resulta simpática esa percepción dos estereotipos nacionais, xa tan cultivada no século XVIII, entre outros polo case sempre serio Emmanuel Kant en tratadiños como as Observacións sobre o sentimento do belo e do sublime. Neste libro lese, por voltarmos ao de antes, que os españois son tan temperamentais como extravagantes, motivo polo que carecerían de capacidade para o cultivo das artes e tamén das ciencias. Como en Poe anos despois, en Kant non é doado falar de España sen referirse á cor do sangue, por iso saen de inmediato no seu discurso as referencias esperábeis: corridas, duelos e autos de fe. Curiosamente, todo o que tamén retomarían de mil e unha maneiras na súa narrativa tanto Granell coma… Valle.

E é que si, en efecto. Como as cousas son sempre azarosas a propósito dun surrealista debo engadir algo notábel que me aconteceu aínda onte. Xantei apacibelmente con Dru Dougherty, prestixioso valleinclanista e profesor en Berkeley, e comentei con el os plans para o mércores. El decidiu sumarse ao acto da Fundación Granell se remataba antes uns compromisos. E despois acabou contándome unha historia que ten algo de inverosímil pero que é rigurosamente exacta: a orixe da súa aproximación a Valle-Inclán nos anos 60 nun college do norte de Nova York (lecturas das Sonatas) e o feito, estraño, de naquel momento ler el e estudar naquel lugar La novela del Indio Tupinamba (1959) a primeira das tres que escribiu Granell. Non só iso: a persoa que o levou a facelo, a persoa que conduciu a Dougherty a esas lecturas, foi Elton Anglada Segarra, o fillo que Amparo Segarra tivo antes de partir ao exilio. Amparo, si, a compañeira de Granell.

Creo que non mencionei que das paredes das habitacións da Casa Usher penduran grandes tapices. É curiosa a correlación entre tales tecidos e o sangue sacrificial en Poe. Como tamén o é en Granell a brutalidade dos clérigos e a súa permanente proximidade á idea do sacrificio, a súa bestialidade. Sacerdotes, bruxos, xamáns… como os do Paxaro Pí. Velaí ese Fraile de Zurbarán (1946) do cartaz, a súa animalidade entre entomolóxica (mantis?), metamórfica en dirección arbórea e pre-(post-)Disney. Non lembro ben agora mesmo se no Pazo de Bendaña hai cortinas. Dá algo de medo pensalo. 

[Cartaz da maratón de lectura E.A. Poe na Fundación Granell, mércores 27 de maio de 2009]

 

ps. Pois todo transcorreu segundo o previsto. Veu tamén connosco outro californiano, Mark, que leu o relato “O gato negro”. Dru leu, tamén na lingua orixinal, o poema “As campás”. E eu lin, por non me desmarcar tanto deste blog, algo da prosa crítica de “Marginalia”. Interesante onde Poe retruca a Montaigne ou a Novalis, sempre para reforzar a entidade autorial, a figura do control absoluto do artificio verbal (razón ou beleza segundo se trate, respectivamente, de contos ou de poemas). O autor existe, Poe non o dubida. E non só existe. Ademais, exerce autoridade, dominación sen paliativos sobre os lectores, sobre cada lector. De modo que, contra Novalis, o tema non se impón nunca ao autor; e contra Montaigne: se non se sabe exactamente o que se pensa e como se pretende desenvolver na escrita o mellor é non escribir. A literatura en Poe: cálculo infinitesimal. Sempre mo pareceu. E iso, agora, distánciame del algo máis que  antes. Engado algo: estiven pendente no tempo que alí pasamos de en cantos textos dos lidos por outras persoas aparecían cortinaxes. Alcanzo unha conclusión sobre isto. Sen cortinas e tapices Poe non sería Poe (27 05 2009).

Visibilidades

11 de Maio de 2009

 

Leo a entrega G de Escrita Contemporánea, a publicación da AELG, que recollín o sábado na Cea das Letras en Compostela. Dedícase monograficamente ao III Encontro de Novos Escritores, celebrado no Pazo de Mariñán en setembro de 2008. O título do volume é Entre dous séculos. Vexo a mesa redonda sobre presenza e invisibilidade das escritoras e dos escritores na sociedade actual, coordinada por Elvira Riveiro, con participación de Ana Acuña, Samuel Solleiro e Iolanda Aldrei. Quedemos agora coa relación de preguntas que a coordinadora da mesa lanzou ao auditorio e aos relatores convidados. Estas dez:

Realmente somos pouco visíbeis?
Menos do que deberiamos ser?
Debe ser o autor/a responsábel da visibilización da súa obra?
Debe visibilizarse o/a autor/a ou só a obra?
Debe o/a autor ser apenas visíbel no texto que escribe?
É a soidade e o illamento condición necesaria do oficio de escritor/a?
Cales son as estratexias de visibilización —se as houber— necesarias?
Todos/as os/as invisíbeis queren selo?
Existen, entón, invisibilidades forzadas —tamén— na literatura?
Importa realmente algo todo isto?

Sempre e bo preguntar, solicitar respostas. E aquel día houbo reflexións ben articuladas e moi lúcidas dos tres relatores que logo interviron arredor deste asunto ás veces algo frivolizado da visibilidade de escritoras e produtoras artísticas en xeral.

Na Cea das Letras atopei, antes de recoller esta e outras publicacións, vellas amizades que había moito tempo que non vía. Puiden saudar tamén novos amigos e amigas que se achegan a Lándoa e dos que só tiña constancia nominal, ou nin sequera iso. Unha cuestión reiterada na conversa foi a de canto tempo dedico ao blog. As lectoras pensan que moito. Contesto sempre o mesmo: menos do que parece. Escribo rápido, directamente sobre a infausta caixa de Blogger. E logo repaso e resolvo grallas ou recoloco algunha coma mal posta. Xantei e bebín, non excesivamente ben, nunha mesa con colegas de oficio e con moi caros amigos e amigas. Lembramos, rimos, ponderamos os premios, debuxamos, aloumiñamos ao lindísimo fillo de María Lado, que aínda non entende de aplausos…

Celebrei con emoción, no momento final da rolda, o premio a Marcos Valcárcel por As uvas na solaina. Marcos é para min unha referencia intelectual e ética de primeirísima orde, no blogomillo e en todas as cordas que el leva tocado na súa traxectoria como investigador e como home da cultura. Son consciente de que As uvas na solaina é un acontecemento que ten algo de rara e irrepetíbel alquimia. Movido por esta convicción, díxenlle a Apicultor,

alí presente, que o premio era tamén para todos os amigos de Marcos, a tertulia que un día considerei senado máximo da Gallaecia e da que os nenos e nenas na escola deberían aprender os nomes todos que alí deitaron humor e saber, como meu pai era quen de repetir varias dianteiras do Athleti da posguerra e aínda hoxe o é. Apicultor, que ten sorriso de home santo, discreto e sabio, díxome que non. Que o premio era de Marcos. E eu non retirarei nunca unha sílaba de Apicultor nin de ninguén dese Senado que tantas horas de lecer e de reflexión leva proporcionado aos lectores e lectoras do país, a todos quen, nalgún xeito, lemos no blogomillo a nación que podemos e debemos ser. De modo que perder unha votación (perdérmola, os nominados e nominadas todas ao mellor blog literario do blogomillo), nunca tan gratificante foi.

[Arriba, Elvira Riveiro Tobío intervén no XXV Galeusca (Valencia, 2008). Na foto que figura abaixo, tomada da páxina da AELG, Marcos Valcárcel e algúns dos galardoados/as na Cea das Letras, ou representantes seus, Ana Romaní, Xosé Cobas, Teresa Moure e Inma López Silva, flanqueados por Cesáreo Sánchez Iglesias e José L. Troitiño, á esquerda, e Mercedes Queixas e Elena Poniatowska á dereita]

3 comentarios perdidos no proceso de mudanza

Apicultor disse…
Discreto? Si. Home sabio? Dificilmente. Home Santo? Protesto: Eu non aspiraba a iso!

Un post de pura elegancia o seu, amigo Lándoas.

Apertas.

12-05-2009 19:30

Iacobus Von der Stein disse…
Vostede, Apicultor, polo que está a facer por Marcos merece o ceo.

12-05-2009 20:32

Anónimo disse…
Lándoas, compartir mesa e mantel con vostede foi unha ocasión magnífica para o riso. E lembre que as gráficas só foron posibles grazas ao seu boli elegante (e verde-oliva)…
m.

13-05-2009 10:19

Na tumba de Joyce

23 de Marzo de 2009

Falouse aí atrás de Pound a propósito da poesía de Paulino Vázquez. Nesta fotografía, tomada en Zúrich en 1967, visita a tumba de James Joyce. Para min a de Joyce foi quizais a única lectura “relixiosa” de xuventude. Uso a palabra cun sentido dobre: liturxia no trato e entrega ás páxinas á marxe de calquera marca de racionalidade. Iso demandou, e foi cumprido, un pacto, a camaradaxe. Un colega entón, basicamente, Rogelio, que daquela penso que aínda cursaba Económicas. E nesa clase de entrega tamén resultaba imprescindíbel a figura do precursor, a do explorador que logo transmitía coñecemento aos novos, rapaces case no límite da maioría de idade. O irmao maior del, que vivira o París posterior a maio do 68. Tanto tempo despois, hoxe, escribo tendo á vista un retrato seu na Martello Tower de Sandycove, onde estiven a comezos dos anos 80. Aquel vello cottage ao noroeste do Phoenix Park no que morei unhas semanas, aquela suciedade do cottage, todo aquilo… En Sandycove había, desde logo, vellotes en coiro tomando o seu baño de mar e o sol levísimo quecía un xersei violeta nas penas da torre. Fixen un poema titulado “Virlanda”. Comezaba máis ou menos así:

Cerco sen tregua: o mar.
Non ten modo.

Onde foi Gerty,
que as rochas de Sandycove non teñen máis as súas nádegas anti-
simétricas?


Naquel tempo, o da lectura previa e o do paseo por Sandycove, nada me parecía máis erotizante que unha rapaza coxa. Así de forte era a influencia do Ulysses, do Bloom onane co reloxio parado diante do azul de Nausícaa MacDowell. Hoxe conservo aquela fotoinvención de Joyce á vista, aquí a tres metros, á dereita, e, en boa medida, conservo tamén esa modesta perversión, inconfesada.

[Ezra Pound, Zúrich 1967. Descoñezo autoría]

Un home feo, un tratadista do amor

8 de Decembro de 2008

Stendhal escribe, a punto de cumprir cincuenta anos, verán de 1832, os cadernos de Souvenirs d’egotisme. Traballa no consulado de Francia en Civitavecchia, preto de Roma. Talvez tivese pensado xa entón o epitafio que ordenaría rotular para o sepulcro en Montmartre, coa célebre falsificación sobre as súas orixes (Arrigo Beyle, milanese, di o epitafio redactado todo el en lingua italiana) e unha descrición acaso exacta sobre o que para el representou a vida: “escribiu, amou…”. Traduzo desas lembranzas súas algo sobre a sinceridade, a ambición e o autocoñecemento:

O xenio poético finou, pero sobre el instalouse no mundo o xenio da sospeita. Estou completamente convencido de que o único antídoto que pode facer que o lector esqueza os eternos Eu que o autor escriba é unha perfecta sinceridade. Terei eu o valor de contar aquí as cousas humillantes sen as xustificar con inacabábeis preámbulos?

Malia os fracasos da miña ambición, non creo que os homes sexan malos; non me creo perseguido: considero aos homes franceses como máquinas apuxadas pola vaidade e, aos doutros lugares, por todas as paixóns, incluída a propia fatuidade.

Non me coñezo a min propio, e isto, cando o penso algunhas noites, causa en min desolación. Son eu bo, malo, intelixente, necio? Souben obter partido das circunstancias nas que me puxo a omnipotencia de Napoleón (a quen sempre adorei) en 1810, na nosa caída na lama en 1814, no noso esforzo por saírmos dela en 1830? Temo que non: obrei segundo o humor, ao azar. Se alguén me tivese pedido consello sobre a miña propia posición, teríao dado máis dunha vez con gran transcendencia; algúns amigos, rivais en intelixencia, eloxiábanme nese aspecto. En 1814, o conde Beugnot, ministro de Policía, ofrecérame a dirección de abastos de París. Eu non pedía nada; atopábame nunha óptima posición para aceptar, e a miña resposta, porén, foi como para non animar a monsieur Beugnot, home con tanta vaidade coma dous franceses xuntos. Debeu de se ofender moito. O home que finalmente obtivo o cargo retirouse tras catro ou cinco anos, farto de gañar cartos e sen roubar, seica. O extremado desprezo que eu sentía polos Borbóns —para min, daquela, un lameiro fétido— fixo que emprendese a marcha de París aos poucos días de rexeitar a garatuxeira proposición de monsieur Beugnot. Desolado polo trunfo de canto desprezaba e non podía odiar, confortábame só en parte o amor que comezaba a sentir pola condesa Du Long, a quen vía a diario na casa de monsieur Beugnot e que tan importante sería na miña vida dez anos máis tarde.

[Retrato de Stendhal, por Dedreux-Dorcy, Biblioteca Municipal de Grenoble]

Traxectoria poética de Ramiro Fonte

11 de Outubro de 2008

Reproduzo de seguido, íntegro, o texto que Ramiro Fonte remitiu en 2003 para o apartado “Reflexión sobre a traxectoria propia” da Antoloxía consultada da poesía galega publicada pola Editorial TrisTram, unha declaración poética que, de acordo co dito na anotación anterior, é tamén unha confesión de vida:

Na miña poesía hai unha etapa formativa, representada nos tres primeiros libros e, a partir de Pasa un segredo, xulgo que vou atopando a miña voz persoal. Síntome satisfeito cun tipo de poema de dicción clara, de ritmo identificable, que poida transparentar, dun xeito sinxelo, os procedementos dunha composición complexa. Un poema que non renuncie nin á emoción nin ó pensamento, e que sexa susceptible de ser lido a alguén a media voz, sen énfase, cun pouso de sentimentalismo. Penso que os meus poemas máis afortunados camiñan nesta dirección. Entre moitos deles establécese unha liña meditativa e de reflexión moral. Interésanme moito os poemas que contan unha historia, que se aproveitan de claves narrativas pero que, ó mesmo tempo, abren zonas que poidamos considerar filosóficas. Un poema que chegue a encerrar en setenta versos iso que lle pedimos a unha boa novela ou a un bo libro de ensaio, sería para min un dos meus favoritos. Nos bos poemas en verso branco, case é obrigado o pensamento e un ton de cordial seriedade.

Non creo na poesía que descoñece os seus antecedentes; tampouco na forma dun poema que nos vén dada antes de escribilo. Todo poema expresa unha dobre experiencia: de vida e de lecturas. É impensable un poeta sen cultura poética. Paréceme difícil que o poeta de hoxe poida restrinxir a súa tradición a unha única lingua. Para min teñen un mesmo rango, como referentes, Rosalía e Cernuda, Machado e Baudelaire, Pessoa e Neruda, Auden e Curros. Nun tempo interesoume moito a poesía dos grandes románticos europeos. Ultimamente relín ós galegos do XIX e moita poesía inglesa. Tamén, en traduccións, ós poetas rusos. A certa altura da creación poética é bo que un autor asuma novos riscos. Prefiro os poetas polifónicos ós monocordes. É por iso que abrín, na miña obra, o que denomino poemas complementarios. Neles trato de establecer contrapuntos. Por unha banda, recuperar a rima, formas e estrofas, reabrindo un debate, como lector, sobre a poesía moderna; pola outra, asumir que a ironía e a parodia poden ser cousas de valor, tamén dentro dun poema. Impúxenme aquí a tarefa de non ser eu un dos responsables de que se perda, en galego, a música da poesía moderna, ausente case desde os tempos de Cabanillas.

A partir de Capitán Inverno comeza a interesarme un tipo de poemas que reescriben, en clave persoal, documentos da historia. Escribir ese poema que non escribiu ninguén pero que envexaría un auténtico poeta, sexa do pasado, do futuro, eis o meu obxectivo. Saber que isto pode levarnos doadamente ó fracaso, ser conscientes da humildade que implica o feito de considerarnos artesáns, que debemos saber cándo riman dúas palabras ou ónde poden ir os acentos dun endecasílabo, son razóns para seguir adiante.

[…]

ps1. Sobre os traballos e os días de Ramiro Fonte. Escribe Manuel Bragado no Faro de Vigo (12 10 2008).

ps2. Antón Castro, no seu blog, sobre a personalidade e a conversación de Ramiro Fonte (12 10 2008).

ps3. Laudatio funebris dita por Manolo Bragado en representación dos amigos e amigas de Ramiro Fonte no cemiterio de Pontedeume o día 13 de outubro, na despedida ao escritor. Inclúe un poema do libro Xardín do Pasatempo (2008) co que Ramiro Fonte ocupa tamén un lugar sentimental de referencia para este blogger entre os poetas que dedicaron obra á cidade de Betanzos. Entre eles, Xosé María Díaz Castro, Manuel María, Uxío Novoneyra, Pilar Pallarés, Xosé Carlos Gómez Alfaro, Ánxeles Penas e varios máis, presentes todos na compilación Betanzos na voz dos poetas (1994), preparada por Xesús Torres Regueiro (13 10 2008).

ps4. En Radio á carta do luns 13 de outubro, 15 h.: monográfico do Diario Cultural da Radio Galega, dirixido por Ana Romaní (13 10 2008).

Abrir horizontes lendo

11 de Outubro de 2008
O bo lector de poesía penso que é o mellor dos lectores
[Ramiro Fonte]

Ramiro Fonte escolleu este óleo de Caspar D. Friedrich para a capa d’As bandeiras do corsario (1995), libro en defensa da poesía e tamén a prol da rebeldía que dedicou ao que quixo chamar retratos poéticos dalgúns dos seus autores de referencia no oficio de escribir: Pessoa, Neruda, Vallejo, Pound, Cernuda, Trakl, Mandelstam, Celan, Pasolini, Eliot, Char, Walcott, Holan e Seifert. A pintura lembra a excursión de Friedrich e a súa esposa Caroline Bommer á illa de Rügen, no Báltico alemán, aínda que os aguillóns en néboa do fondo ben poderían ser, con algo de imaxinación, tamén os de Ortegal ou os de calquera outro lugar propicio á reflexión. O xénero ao que se adscribía o poeta era pois o da semblanza, pero ampliando a fondo o marco da “biografía literaria” a unha hermenéutica directa, de trato non tanto cos textos coma coa traxectoria sentimental e intelectual dos autores. Por iso fala de actitudes vitais e humanas perante os acontecementos do día a día e da historia. E fala igualmente da “verdade da poesía”. A transcendencia desas lecturas para a constitución da obra propia está fóra de dúbida. Fonte recoñecía no limiar a estas Bandeiras a pegada que deixaran en libros seus como Luz do mediodía. Alí e en todo o que veu despois, engadiriamos nós. Velaquí un par de parágrafos do libro, tomados do capítulo dedicado a Fernando Pessoa. Con eles vai o fondo pesar pola morte inxusta do poeta:

Na data moi mencionada do oito de marzo de 1914, ó escribir case en éxtase os poemas de Alberto Caeiro, Pessoa rompe co misticismo, co transcendentalismo. Deixa de ser un poeta da tradición romántico-simbolista para comezar a ser un dos poetas máis importantes do século XX, en canto que afronta problemáticas específicas dunha modernidade que ten a teima de someter as verdades globais ó fenómeno da crise. Caeiro e os restantes heterónimos son froito da crise por partida dobre. Son un froito da crise persoal e creativa de Pessoa, pero son froito da crise global do suxeito contemporáneo. Aínda que as grandes rebelións poéticas se proclamasen en lugares ben afastados de Lisboa, con Fernando Pessoa ábrense unhas novas posibilidades para a poesía moderna. Que un poeta poida escribir como varios poetas, ademais de abordar a problemática do eu, é unha maneira de responder ás épocas sen un estilo determinado, a unha época na que a bandeira do nihilismo e da destrucción era a bandeira das clases cultas europeas e nas que certas vangardas eran a saída totalitaria á prostración estética do nihilismo.

Pessoa escribe despois de Nietzsche, é dicir, despois do nihilismo. Nos distintos Pessoas prodúcese, ademais, un litixio entre tradición e ruptura ou, se se prefire, entre simbolismo e vangarda. Que dúbida cabe que para levar a cabo a multiplicidade poética, pero tamén estética de Pessoa, é de boa axuda a posibilidade de escribir ben, correcta e estilisticamente como Reis, ou escribir mal (descoidadamente) como Álvaro de Campos.