Lupe GómezArchive for the ‘’ Category

Escatoloxía de π

14 de Marzo de 2009

Falou aquí esoutro día un distinto parroquiano desta casa sobre poesía e escatoloxía feminina, traendo tal marbete a conto desde certos discursos críticos, distantes coa incorporación da diferenza semántica e pragmática no texto de autoría feminina (parler femme e tal) e en particular coa clase de resposta articulada polas poetas mulleres ao que desde os renacentistas, ou xa antes con Godofredo de Vinsauf, recoñecemos como brasón. Xa se sabe, a descrición convencional máis ou menos pormenorizada e usufrutuaria de determinados lugares do corpo da muller; todos sabemos cales e todos sabemos tamén que entre eles non figuran polo regular axilas, xionllos, moas, esfínteres, calcaños, duodenos… e que tampouco adoitan incorporarse nel referencias maiores á menstruación, ás mamografías ou á histerectomía, nin sequera ao recorte da penuxe púbica nin a outras porcarías da clase das testemuñadas nunha auditoría popular por Berenguela.

O peculiar dalgunhas desas distancias críticas consiste para min no feito, creo que probado, de que a escatoloxía, nos dous sentidos desta sofrida palabra, é algo no que os varóns, a partir dos tres ou catro anos, non cesamos de sumar méritos, tanto privados como públicos (boa mostra no que ao blogger concirne é o actual post). Por non ridiculizar a ninguén diferente de min mesmo direi que aínda hoxe, onde vai que deixado atrás il mezzo del cammin di nostra xeira, sorrío con aceno sandeu e chego incluso, baixo determinadas condicións meteo-ambientais, a pingar algo de baba cada vez que lembro certo episodio dos meus once anos, altura na que comezaba a intentar resolver, como todos os cativos daquel tempo, pequenas ecuacións e outros problemas alxebraicos.
No dormitorio-taller do meu avó paterno, reloxeiro na cidade vella coruñesa, el, que estaba ao tanto dos progresos matemáticos do neto dixo que me ía poñer un exercicio para comprobar se a intelixencia da estirpe estaba asegurada. Sentei con protocolo na súa cama de cabeceiro metálico gris e collín papel e lapis. Sen alzar a vista da mesa de traballo, con aquela lupa prodixiosa montada sobre o cristal dereito das súas propias lentes, ditou o problema (para min, o reto). Falou lento, coa dicción grave dos seus 66 anos, e eu copiaba aquel enunciado, aquela proba: “Dada la estrella polar […pausa…] y el coeficiente de π […pausa…] averiguar si es aquí […pausa…] donde se puede cagar”.

[Os comezos de π]

Lupe Gómez, fascículo 3

9 de Marzo de 2009

Rematan entregas con varias propostas do B:

Bailar: baile e danza son os nomes autorizados da unión sexual. Representan a ocupación corporal do espazo e son como unha cifra en miniatura da vida e dos procesos polos que coñecemos e recoñecemos (non só os corpos, pero ante todo os corpos). En Lupe, como en Matisse, a danza non se concibe á marxe da nudez e da circularidade. Nos textos de Lupe, mesmo se o eu espido baila en soidade, hai sempre ou invocación a algunha esfera ou chamada ao baile compartido, ao coñecemento común, á unión sexual: “Bailo para que os demais bailen” (entrevista en Do lado dos ollos). Outras veces o que importa é a contemplación, adoito alucinada: “Hai catro cabalos / na miña habitación / danzando” (Pornografía). Por certo ese poema ten un título soberbio: “Hípica”. Vou confesar que unha das cousas que máis boto en falta nos libros posteriores de Lupe son os títulos dos poemas, en xeral magníficos.

baleiro: o baleiro é a incomunicación, o sentido común paralizante.

bar: sílaba empregada polos gregos para, mediante xeminación, determinar o eido escuro dos que non falaban a súa lingua nin a entendían. Os bárbaros son os outros, sempre. O mesmo que os nacionalistas. Nun bar non hai outredade, supostamente. A poesía dos 90 confiou na posibilidade de fundamentar unha poesía pública sen l, unha poesía —por tanto— púbica, de bares, de pubs. O bar non é a academia nin é o ateneo, non é ágora nin stadium. O bar como territorio íntimo onde compartir a palabra. O bar como gaiola libre de culturalismo. Lupe dixo: “Non me gusta o misterio que entraña a poesía difícil e culturalista”. Teño escrito algunha vez a propósito desta poesía de simposio, de convivio, de banquete, desta poesía simposíaca converxente coa conversa e coa música. A súa xeira semella esmorecer.

beber: beber é un acto necesariamente dionisíaco en Lupe. As galiñas beben pouco e mal. Por iso non saen nos seus libros.

beleza: é unha obsesión menor en Lupe Gómez. A beleza non está no corpo senón na descuberta e na mostración do corpo.

berro: Parece ser que Munch pintou catro ou cinco berros, razón pola que importa menos o roubo do Museo de Oslo. En Lupe hai moitos berros máis e, ao parecer, as súas motivacións están menos claras que no pintor noruegués. Isto pensaba explicalo na letra K, a propósito de Krakatoa, pero como non vou dar chegado alí será cousa de incorporalo canto antes. Lin hai uns días que o ceo pintado por Munch nos seus cadros era o ceo real daqueles días en Escandinavia, un ceo vermello. Durante meses pairaron no aire frío do norte as partículas que botara fóra o volcán Krakatoa, situado a milleiros de kms, nunha illa próxima a Sumatra. O volcán estoupou e matou corenta mil persoas, provocou un maremoto e, tamén, os cadros de Munch. En Lupe o berro está igualmente asociado a unha realidade externa estraña e inaturábel. O eu que berra nos seus textos é un eu-muller en movemento, un eu-que-corre, por dicilo en alemán. Corre e berra. Case toda a poesía de Lupe Gómez ten fortes contidos e implicacións plásticas. É pintura. Chama a atención a escasa representación da muller en movemento na pintura e en xeral na iconografía de Occidente (moito me temo que en Oriente a cousa pode ser peor, acaso coa excepción da India, onde os brazos poden ser os radios do cosmos, non sei). Inclúo aí a pintura revolucionaria, a pintura mural mexicana (non sempre), por exemplo. Piedades, maternidades, esfinxes, venus, duquesas, prostitutas… todas se aboan á quietude sedente ou tendida. Ou, en todo caso, a un andar que olla cara atrás, como o anxo da historia en Benjamin, como as vitorias e as pestes na iconografía romántica. Só o expresionismo corrixiu algo esa pauta. Correr cara adiante e berrar levantando as tetas é algo relativamente novo. Só as mulleres pintarán mulleres que corren, berran e ollan o futuro para destetarnos a todos do pasado patriarcal.

[Volcán Krakatoa e Dos mujeres corriendo en la playa (1922), de Pablo Picasso]

Algo máis do Dicionario para lupenautas

9 de Marzo de 2009

Iso. Algunhas entradas máis dese Dicionario para lupenautas (2004) inédito.

automatismo: Lupe ten escrito que nos comezos practicaba unha especie de escrita automática de filiación surreal, algo que supostamente tería ido abandonando devagar. O automatismo estaría conectado cun saber pasivo non racionalizado nin verbalizado, de carácter pre-conceptual. Escribiu en Poesía fea: “Eu non sei nada, / escribo o que me sae, / o que me vén de / dentro correndo”. Non estou tan seguro diso. Intúo que existe unha gran canteira textual conformada por un corpus groso de palabras, cartas, intervencións, anotacións, conversas… que se foron xuntando e que a presentación última consiste nun labor que ten algo que ver co do escultor: extraer da masa informe a forma plena e, por tanto, desbotar, eliminar, suprimir. De fondo queda a aporía, unha de tantas no quefacer po(i)ético de Lupe: existe unha expresividade irreprimíbel, un falar desatado, que porén acaba manifestándose nunha expresión reducida ao mínimo, en versos que algúns —eu non o farei— comparan co haiku. É a dialéctica das pezas escultóricas de Eduardo Chillida: entre os volumes colosais e os baleiros, entre o espazo e o oco, entre o discurso e o silencio. Este tipo de aporías son moitas veces incomprendidas por un público que non é quen de achegarse con humildade e desde unha aproximación sentimental á obra. En Xixón está instalada unha das pezas máis grandes de Chillida, o Elogio del horizonte, que a xente de Cimadevila chama El water de King-Kong. Non sei como chamarán os libros de Lupe en Curtis, por exemplo alí onde se cruzan a Avenida del Generalísimo e a Avenida de José Antonio —si, ho, alí pretiño do Café Español e da cabina da Compañía Telefónica Nacional de España, non sabes?, é que agora con tanto tócame-roque de momenclátor urbano e tanto nacionalismo xa se perde unha… Con franqueza, non o sei. Non sei como os nomeará calquera que non se achegue a eles con algo daquel fervor, daquela humildade. O automatismo ten tamén que ver co motor da escrita. Confesou Lupe varias veces que escribe para non suicidarse e para compartir o suicidio, e que non existe para ela ningunha separación entre o que vive e o que escribe. O automatismo da escrita, pois, como o devir da existencia.

autopoética: Lupe adoita encabezar os seus libros con autopoéticas. Non o fixo en Fisteus era un mundo, pero si en todos os libros de poemas, incluído LAT. Por que? Acaso por un temor a que a palabra poética non garanta de xeito suficiente o acto comunicativo que se estabelece. Isto significaría a existencia dunha vontade non só de dicir senón tamén de intervir e de ser entendida. Todas as súas autopoéticas son importantes. Tamén o son as entrevistas, moitas delas publicadas a instancias dos redactores de “Revista das Letras”, Soedade Noia e Antón Lopo, outra publicada no libro de Emilio Araúxo Do lado dos ollos. Outro aspecto relevante é o carácter autopoético ou metapoético ás veces dos seus poemas. N’Os teus dedos na miña braga con regra aparece isto: “Quería ver poesía / chea de merda / e fun esa poeta maldita / chea de merda”.

autorrepresentación: numerosos textos poéticos de Lupe son atribucións, construcións atributivas con verbos como ser e estar destinados a declarar unha identidade. Lese en LAT: “Estou alegre / e non estou preñada”. Ou “Non son guapa / nin fea. / Son violenta”. A palabra de Lupe presupón, neste sentido, unha poética da identificación e da definición, que se estende alén do eu que fala en composicións como estas: “O pasado / é / unha feira” [toda unha filosofía da historia, extraordinario], “Escribir / é / violación”, “Os poemas / son / mulleres”. Resulta evidente que esta clase de propostas só teñen sentido se propugnaren unha verdade non asumida. Neste sentido, a poesía de Lupe dista de ser tautolóxica e aspira a se fundamentar como revolucionaria e aporética (“Quero / chegar / a ser / unha vaca”). Isto último porque a definición e a identificación constitúen con algunha frecuencia un recoñecemento sobre o non-saberse: “Teño vintecatro anos / e non sei de memoria / como me chamo” ou “Eu dubidaba sempre. / Incluso me preguntaba / se eu sería eu” (Os teus dedos na miña braga con regra). A autorrepresentación en Lupe é asemade un proceso ao autocoñecemento e á presenza autorizada: “Saco as bragas nas editoriais galegas que me permiten falar” (limiar a Poesía fea).

Azul: é a cor da felicidade terreal. Lupe, que é nominalista-voluntarista como Guillerme de Ockham, asina agora Lupeazul ou Lupeverdiazul. Así sábese feliz e enteira. Un poema de LAT comeza así: “El é azul / como o meu interior / borracho”.

Decúbito porno: “Quero correr / diante dun coche / que corra moitísimo” (Pornografía).

[Eduardo Chillida, Elogio del horizonte (1990), e Paula Rego, Branca de Neve e a madrasta (1995)]

Lupenáutica

9 de Marzo de 2009

Chámanme para, nesa política ecuménica e de axuste administrativo, ofrecerme a Consellería de Agri & Cultura, Medio Rural, Medio Ambiente, Ensino Medio e Fifty-Fifty. Dígolles que o pensarei, pero que hai persoas máis capacitadas ca min. Sen saírmos do clube de fans, menciono o nome de Lupe Gómez, que mañá por certo presenta ás 20 h. Diario dun bar —o seu primeiro texto para o teatro— na Libraría Pedreira de Compostela. Seica a ela xa llo ofreceran antes ca min. Díxolles non.

Diario dun bar sae en Laiovento, o cal significa que Francisco Pillado aposta por el, por algo que, sen lelo, intúo que poida dar continuidade a esa escritura a-xenérica de Lupe. Hai case cinco anos, en setembro de 2004, comezara eu a escribir un Dicionairo para lupenautas a raíz da presentación na Sargadelos compostelá de Levantar as tetas. A intervención tituláraa Onda o skyline de Fisteus, rótulo que naquela altura pensaba que acabaría dando para un pequeno ensaio. Porén, a vida enrédase nas silveiras de oficinas e batas brancas. Hoxe recupero algo daquilo, só algo do introito e tamén algunha das voces que redactei naquel outono. Outro día, como en fascículos setembrinos, entrego aquí máis voces, se callar:

Por deformación profesional, o natural sería facer hoxe de crítico e proceder á contextualización de Levantar as tetas na produción poética galega actual. Non o vou facer. A cambio, instado en parte polas palabras de Lupe cando me convidou a presentarlle o libro, momento en que falou dun acto festivo e lúdico con intervención do canto e do baile, pensei en preparar un glosario catalogado como interactivo porque está destinado a que se faga entre todos. É evidente que non está rematado, de modo que moitas entradas —case a totalidade— ficaron en branco e deberán agardar pola vosa propia participación en tanto lectores.

O único que convén facer explícito é que este libro representa unha continuación da poética iniciada en Pornografía (1995) e nos outros dous libros de poemas de Lupe, Os teus dedos na miña braga con regra (1999) e Poesía fea (2000). Ela mesma ten manifestado en numerosas ocasións algo irrefutábel: a súa descrenza nos xéneros. Lupe trata coa literatura como se fose unha canteira, talvez non unha canteira de granito ou de lousa, senón máis ben unha canteira como as de caolín nas terras próximas a Fisteus de Lanzá, en Mesía, onde Fraga soterrou a finais do ano 2000 varios centos de vacas tolas. A arxila de Lupe é para as vacas vivas e místicas nas que ela se olla, é para a vida e para as tellas, para retellar o espazo onde aspira a morar como nun continuum vital-textual propicio ao movemento perpetuo e a confusión de discursos, xéneros e seres, tal se fose unha Exeria ou unha Adosinda Gutiérrez do día metida nunha road-movie. Levantar as tetas, xa desde o propio título —impensábel nos anos 80 ou 70, cando ao máximo que se podería ter chegado sería a un “Alzar os seos” ou a un “Soerguer o peito”, este máis próximo ao espírito de ERGA, aquel máis en liña con Corporación Dermoestética e con algunhas poéticas ditas “do erotismo”—, xa desde o propio título, digo, supón unha invitación, un reclamo, que acaso aceptase mesmo conxugación plural, ao xeito dun Levantarmos as tetas, e que para min é claro que pode traducirse como un “izar as velas” en feminista, decididamente na liña do “eu/nós tamén navegar”. Entón este é acaso un libro máis performativo, máis político, máis dirixido ás mulleres atravesadas por unha patria, anuncio —pode ser— doutro libro que está para saír, O útero dos cabalos, con seguridade tamén revulsivo e provocador, nada timorato nin reservón. Se Lupe Gómez estudase en Hogwarts, a carón de Hermione Granger, Ron Weasley e Harry Potter, está claro que non faría maior caso do lema da escola, aquel “Draco dormiens nunquam titillandus” ou “Nunca lle fagas cóchegas ao dragón que dorme”, porque esa de espertar conciencias adormecidas é unha das súas máis sentidas querencias.

[…]

aldea: sinónimo de mundo e antónimo do non-lugar. O futuro “pacto de civilizacións” do que se falou estoutro día na ONU será un pacto entre aldea, nomadismo, exilio e non-lugar ou non será. Na “Autopoética” que abre Levantar as tetas fálase da luz da aldea: “Aquela luz encheume para sempre e sempre sentirei nostalxia daquel mundo”. En qué medida haxa aquí un correlato do vello topos horaciano-luisiano-guevariano do menosprezo de corte e alabanza de aldea non é asunto para hoxe. Pero é obvio que a aldea é Ítaca e placenta sempre, polo que forma parte do réxime verbal de “regresar”. Nunha entrevista que lle fixo Emilio Araúxo, Lupe dixo a maiores: “Eu son dunha aldea, un cosmos de violencia e dignidade”.

alegría: en Lupe, atallo nominal para esquivar Schopenhauer e o apelativo romanceado da futura raíña de España. Para Spinoza, que tamén se escribe con z, a alegría era unha base da razón, da sensualidade e do amor. A alegría de Lupe deconstrúe en grises a ledicia lela e multicolor dos anuncios de compresas e salva-slips.

amor: o amor é o tema principal na poética de Lupe Gómez. Éo a carón da liberdade, pero en realidade amor, liberdade e sexo son nela nomes da mesma cousa. O amor non sempre garda congruencia digamos xeométrica co sexo. Hai territorios comúns e hainos disxuntos. O amor en Lupe ten raíz cosmogónica antes que antropolóxica, erótica ou biolóxica. Conecta co orfismo e ten algún ritual, algúns ritmos. Tamén consoa co sentimento que chamamos piedade. E co fervor. Non é un amor vis-à-vis nin tampouco bis-a-bis ou ter-a-ter nin totum revolutum e tutti quanti. O amor non esixe copresencia nin tampouco corporalidade, aínda que non lle sobre. O amor ten unha dimensión case sacral e panteísta, é carnal pero tamén contemplativo. Bebe dos pitagóricos, da mística cristiá, dos grandes heresiarcas, do zen e do surrealismo. É do momento, do pracer, antes que de longue durée ou, como diría Otero Pedrayo, tamén bergsonianamente, de sereno e grave gozo. O amor en Lupe, de consistir en sexo, maniféstase constante e inconstante á vez. Ten algo de exercitación, de maré. “Amo / moito, / como unha nena / aburrida”, “Gústanme / os homes, / para xogar / con eles, / para enredarme / nos seus corpos”, lese en LAT. Haberá quen diga que este tipo de poemas son algo perigosos, que locen nos suplementos, que soan correyeros e pelín perversos, que garanten un lugar nas Historias abreviadas da literatura pola súa fotoxenia, pero en México existe unha editora institucional que se chama CONACULTA e ninguén se despeitea por iso.

bipolar: ser bipolar ou multipolar é o normal. O hieratismo do heroe grego e da épica western convencen á maioría do contrario. Os psiquiatras saben que o que non ten cura é ser simple.

bo gusto: sobre isto sería mellor lerdes Bourdieu.

braga: o eu que fala nos poemas de Lupe Gómez equipara o acceso ao discurso coa posibilidade de prescindir da braga. A braga é a mordaza. Falar é amar. Pero a braga ten así mesmo outra valencia, de novo comunicativa. Vale como código e déixase interpretar. Nun poema de LAT Lupe di mercar moitas bragas diferentes: plurilingüismo, multiculturalismo.

[Fátima Mendonça, Bem-vindo à cidade da paz, e Lupe Gómez nunha fotografía de Fra Angelico, 1448]