memoriaArchive for the ‘’ Category

Eu: cesura

28 de Xuño de 2009

 

xv-atalaia-goethe-iii

3 de abril

Se cadra poeta é aquel, aquela que fai concordar a súa disposición coa identidade dun idioma. A identidade dun idioma, de calquera idioma, pronuncia o mundo pero as súas declaracións non converxen co mundo.

Quizais (psicoloxía?) ser poeta sexa facerse cargo da cesura, constituírse en secesión, nesta imposibilidade que teñen as linguas para que conflúan as cousas e as palabras. Un poeta asevera eu          eu é un lugar despoboado, un silencio, un corte, unha distancia.

Por ese horizonte pasa o idioma, nesa liberdade pulsa as cordas da lingua (da cítara, do eco, do vento), reverbera o ritmo. Unha poeta escoita a cadencia, as infinitas voces do mundo —as emancipadas, as que son escravas— e que nunca cadran, nin estarán en conformidade co mundo. Un poeta lembra as escrituras que o preceden, as que virán, as que aínda non naceron. Unha poeta admira as imaxes que agroman da veloz materia que é un acorde, un soño, unha voz. Un poeta sabe que as palabras nunca terán poder para harmonizar. Que ningún poema será nunca señor de si, nin do idioma, nin do mundo.

(Chus Pato, “Mentres escribo”, Secesión, 2009)

[Xesús Vázquez, Atalaia Goethe III, 1987] 

Illa en terra

31 de Maio de 2009

 maria-lado-fotografada-por-hector-fernandez

María Lado publicou hai agora un ano o seu cuarto libro de poemas, titulado Nove, unha especie de parábola na que combina con decidida implicación narrativa os feitos que foron e mais os feitos esquecidos axiña sobre cómo foi aquilo da illa-mundo visitada pola besta de nome Prestige. Alegoría entón da catástrofe que leva o nome dun buque e de todo o que veu despois? Non creo que só alegoría, porque no relato de Nove aparecen outras pezas, outras liñas de forza ou puntos de fuga; con tendencia simbolizante, sen dúbida, pero ao tempo cun sentido descritivo e narrativo no que o pequeno e continxente, todo o azaroso humano, comparte escenario coa fabulación mítica dun espazo case fóra da historia. E iso presupón outro lugar enunciativo para cartografar a alegorese, para dicir “ti” ou “eu” e logo dicir “mundo”; tamén, por suposto, unha certa ironía no trato coa categorización do histórico, ás veces minimizada diante do íntimo dun círculo de sentimentos fugaz entre actores ou entre eles e público, diante dunha peripecia de ollos ou pel que cruza a páxina e a crónica non sabida como un cormorán con piche nas alas. Porque no fondo a parábola éo sobre amizades e sobre temporalidades, sobre a épica (menor) de poñer remedio ao que nin sequera foi a natureza ou a historia quen desfixo (como un coloso en último extremo eficaz), senón a besta outra de teléfono e informe diante das cámaras, a da xestión do apocalíptico e a dos heraldos seus, ridiculizados polo esforzo titánico de nomes para sempre olvidados por case todo o mundo, porque é certo que as marés fan o seu oficio e os ventos mudan e, logo, o recordado é diverso do vivido e do esculpido sobre pedras e mares. Nunha entrevista en Vieiros, coa fotografía debida a Héctor Fernández que abre esta anotación, xuntou a poeta detalles da súa traxectoria e sobre a composición do libro. Poño un lugar del, o poema número trece, onde acaso entren os fíos que tecen a lectura dita agora: 

 

aínda novembro por un momento en calma, detido en bálsamo

e o sono do cetáceo destila profundo desespero.

 

somos estación derrotada, admito.

somos e así doe.

porque a terra é escasa. e prados mínimos

non enchen as bocas de miles de cabalos de prata.

 

cada unha destas bestas -sábeo-

mesmo consumidas pola escaseza,

busca entre nós a quen cargar cortando a chaira

como bisturí de pálida brisa.

 

cordas e coitelos colgan dos abrigos

para que lamentar a despedida.

xa nada acala a dor senón o abismo,

estrema última á que esta viaxe se dirixe.

   

Deseiva do tempo

19 de Marzo de 2009


Adiei a lectura de Arcaico o tempo que respira, o último libro de poemas de Paulino Vázquez (Galaxia, 2008), por pensar na primavera. Éncheme agora os bronquios de invernía, bosques, poalla, ruína, faias, desolación. Faime lembrar a chaira interminábel de biduídos brancos na néboa que vai do lago Peipus ao Báltico, naquel século XX fenecente. A contracapa menciona, noutros termos, o que estes poemas son. A lamentación do arqueólogo moral que anota e religa o testemuño dos socalcos lidos, a escasa consistencia dos restos a se desfacer nas mans, a concesión cultural á barbarie; tamén a conciencia do corpo que apalpa a morte. Paulino Vázquez, o eu que constitúe discurso e modula métricas libres de quen oe a música das fontes, fónicas e semánticas a vontade as métricas, fabrica espirais no regreso que non cesa dese léxico da devastación, da capitulación, da relectura de Pound, tamén conservadora e relixiosa no sentido non mercantil e non xerarquizante deses termos malqueridos pola modernidade que outros conxugaron por nós. A alienación e o acabamento. Eses son os asuntos deste tratado moral no que conviven a temporalidade e o tropo medievais, a espacialidade e a arquitectura barrocas e os imaxinarios románticos e modernistas (ingleses sempre neste poeta maior entre os do seu tempo, neste poeta de obra breve). Lamentación, profecía tamén. Antes que elexía, despedida. E, sempre, a denuncia da usura, a denuncia ecolóxica e cultural da usura. Escóitese:

Arcaico o tempo que respira en arañeiras
esculpe cinza a morte, o tempo as estacións
o ocre nos muros nos que cesa a chuvia gris
como teselas dun mosaico repasadas por escamas
ásperas de arxila, onde repousa oculto
o desgaste das palabras escritas na poeira
inmemorial da morte —cinza que sobre a cinza
se derrama como as dalias sobre as escalinatas
dos pazos baleiros —arcaico xace o tempo que respira
detido como os ocres dos estanques
tallando un lique negro, nos cansados
frisos de pedra nos que se apousenta
a morte cicelada nas vellas metopas
(como xeada estiñada en arañeiras)
nas cardinas de orvallo, nos limiares
do tempo que respira larvado, inmemorial
levando a morte a cada cousa, inerte
aos acantos, ás esculpidas hedras vexetais
aos fúnebres barrocos que se consumen
na xeada, ás ramaxes funestas que coroan
acios de morte acaso —acenante o tempo
destrutor, como un destello de xade na penumbra
velado por máscaras que agoiran o presente
esvaíndose, esculpindo cinza a morte
antes de que o tempo descanse nos seus umbrais.

Hai once anos, cando recensionei para A Trabe de Ouro o libro de poemas anterior a este de Paulino Vázquez, A experiencia inglesa (edición de autor, 1998), escribín palabras que agora debería matizar nalgún sentido. Escribín que a obra poética do autor se deixaba explicar sobre a base dun sistema de coordenadas transdución anamorfose. Está previsto que leamos as escenas da dubidosa realidade ou da verídica ficción desde unha identificación postural e discursiva co que a tradición trasladou a nós sobre tal ou cal personaxe/mundo [así seguía a nota crítica n’A Trabe]. O xogo non exclúe nunca ao propio autor empírico, por suposto. El, e a súa voz, son así mesmo material anamórfico e transdutivo, pero sempre mediado e fictivizado. Mediado entre outras cousas polo que o brevísimo John Keats chamaba negative capability, interesante en canto concepto para T.S. Eliot e os seus criterios distanciadores sobre a disociación da sensibilidade. Isto supón unha cesión de espazo ao matérico das cousas, aos derrelictos cultu(r)ais que o poema incorpora, aos discursos outros, sen que nada disto se someta en fin á personalidade do poeta. O poeta está nos seus poemas, si, mais a través dunha emoción reflexiva, a través das lembranzas apócrifas que o seu imaxinario acumula como pedras romeiras dun milladoiro non tan aleatorio. Deste xeito os poemas non resultan colonizados, non nos danan coa exposición dos marcos dunha propiedade experiencial à la mode. Paulino Vázquez —eliotiano convicto e confeso— é doutra clase de poetas, a dos elusivos, a dos non-efusivos [textual na Trabe todo o anterior, que, insisto, agora matizaría].

[Capa do libro, que reproduce o cadro de Gustav Klimt Bosque de faias]

Memorabilia

22 de Febreiro de 2009

Andaba na procura doutra cousa e lembraba a Psicopatoloxía da vida cotiá de Freud, todo aquilo das chaves equivocadas (querer abrir a porta do traballo coa chave da casa, p.e.), todo o de Lou Andreas-Salomé a ferver leite nos días da Gran Guerra e a morte do seu terrier branco, todo o de cruzar os contrasinais entre contas bancarias e teléfonos de persoas queridas, o de non atopar ese papel que sen dúbida está sobre a mesa e marca unha obriga perentoria… Freud resulta simpático cando vai tan directo á explicación. Ben, o caso é que eu ía por outra cousa non sei onde e dei cunhas notas de lectura de Memoria de poeta, de Pepe Cáccamo, de cando presentamos o libro no Casino de Compostela, en xuño de 2006.

Recupéroas (algunhas). Estaban destinadas a pensar o que ía dicir eu aquel día. Logo dixen outras cousas.

Creo que estaría ben cargar tintas no que de exploración autopoética hai no libro. Sorprendeume constatar que detrás de cada texto poético de Cáccamo haxa xa non unha experiencia senón mesmo unha anécdota. Incluso en títulos, como Praia das furnas, hai por suposto unha praia real. Semella que a operación é sempre semellante e diso se fala arredor da páxina 220 cando Pepe comenta unha impresión de Rodríguez Padrón. Pártese sempre dun acontecemento, ás veces mínimo. Desde aí opera unha abstracción simbolizante, unha categorización fotografada e deshistorizada, no sentido de que parece paralizada ou acristalada, museizada?, desconectada das coordenadas reais e efectivas de carácter xeohistórico, aquel lugar naquel momento. Esa categorización procura dotar o texto dun valor moito máis amplo que o ligado á súa radicación auténtica, universaliza o seu sentido e suspende toda incidencia co real aparentemente. Coido que o procedemento procede dunha circunstancia: o moitísimo que PC escribe, a súa entrega febril e constante á escrita. Iso activará moita reescritura, moito proceso de categorización meta-física e meta-histórica, case no sentido Chirico.

Outra: PC almacenou sempre moreas de notas, documentos, cartas, diarios, cadernos de viaxe, poemas, textos. En que medida estas memorias son glosa ou expansión de todo ese material/canteira? En que medida estas memorias son un arquitexto? En que xeito son produto da relectura das memorias en directo por el transcritas cada día da súa vida (anterior)?

Pensar o xogo memoria/memorias/memorial/memorando e tamén memorabilia co valor García Bacca (“o recordábel”) pero tamén no sentido anglosaxón de obxectos que teñen un certo valor simbolizante. Por certo moi próximo ao que os Álvarez Cáccamo conceden á idea de microtopofanía (concepto técnico en antropoloxía?).

Pensar tamén nos esquezos, no que “caeu da memoria”, como di a frase coloquial.

[Pepe Cáccamo en Compostela. Foto de Otto AGN para Galciae]

Mas o azar

16 de Setembro de 2008

O azar obxectivo é o grande enigma tamén en termos de tópico-comento. A saída ao exterior, os camiños filmados pola torpe cámara, a danza quieta de quen quieto fica e a memoria no castelo, tamén azarosa. A rede temática constitúese sen conciencia de avance, medra sen vontade e agardará pola caída dos dados.