poesía popularArchive for the ‘’ Category

Onde o mundo se chamou A Manchica

16 de Setembro de 2009

 

Falabamos o 3 de setembro do outro libro que Celso Emilio Ferreiro prologou a Germán Cid Justo, “poeta  popular” segundo a apreciación do autor do limiar a este Cantigas en gallego traducidas al castellano publicado por La Región en 1977. Arume inquiriu: como foi que tras poñer a caldo entre liñas ao seu viciño, o poeta de Celanova volvía a caer doce anos despois na mesma e escribía outro prefacio máis para o novo libro de versos fatuos e misóxinos daquel señor que o outro día case nin nomeamos?

a-manchica

A vellez é rara. En 1977 Celso Emilio parece xa desarmado ante o estro poético do home da Manchica. Claro que tampouco convén esquecer a etimoloxía porque algo aclarará as cousas (xa saben, “estro” = “tabao” → “ardor na pel producido pola picadura do tabao nas bestas” → “ardor sexual e enaxenación moral dos mamíferos en celo” → “hiperestesia anímica do bípedo implume e propensión lúbrica que o leva a aparearse” → “furor e efusividade poéticos” → “estilo”; cómo son as linguas, mimadriña, teñen máis recursos que o xastre de Andreotti). En fin, que, segundo soubemos na anterior anotación dedicada ao vate, o tipo era algo tabao na insistencia, por el mesmo recoñecida como propensión natural, en particular no que afectar á persecución das mozas durante a súa xuventude, despois e máis despois. Pero o de Celanova semella que xa non se esconde tras as contras da casa. Este limiar, doce anos despois, é outra cousa. Só nas comparacións que estabelece pode pensarse que persista algo do sarcasmo de 1965. Non, nin iso.

O libro de Cid Justo é como mínimo peculiar. En páxinas impares a tradución ao castelán do orixinal galego (igual no proemio que nos versos e nos contiños da parte última). De modo que o apuntado na ligazón da revista Viceversa que saíu o outro día é algo inexacto. O poeta da Manchica tradúcese a si mesmo, talvez por ter aspiracións. Tradúcese con bastantes peculiaridades, certamente. Tamén con algúns achados notábeis: “Unha velliña moi vella” dá “Una vieja viejecita”. Non creo que a poesía popular teña que ser conservadora ou reaccionaria, como esta en verdade o é. Tradicionalmente non foi así, sabémolo ben. Agora, cando se fai remedo dela, tende a selo. Porque os poetas populares fixéronse intertextuais e meten o que len e oen nos medios. De aí tanta perda de entidade. O fol do vituperio duro das mulleres non é tampouco o que fora doce anos antes. Con todo, abonda e anoxa aínda. Morra aquí o conto se ven que tal.

[A Manchica, entre Ourense e Celanova, a vista de poeta moi inspirado]  

A pluma e a espada

3 de Setembro de 2009

 

celso_emilio_ferreiro

Ás veces pensamos que a escrita é para o vento, o cal non sería pouco en todo caso. Os amigos convencen de que non era así. O vento, se acaso, leva e trae de volta onda nós un aceno. Hoxe chegaron varios, de distintos lugares do continente.

Darase agora continuidade a unha anotación de madrugada, nacida dunha mesurada irrigación interna e do desaxuste entre o reloxio mental e os externos calendarios, crudelísimos, que marcan ritmo de galera a esta altura do verán. De limiares era o conto. E se lese naquela hora da noite, entre o gin e o yang, un limiar en concreto, este de Celso Emilio Ferreiro ao libro Mis pobres versos (1965) dun mando ourensán da Guardia Civil, malia estar advertido reiteradamente sobre o caso, creo que non daría ningunha caste de creto aos ollos e pasaría moi logo a considerar que chegara o momento de facer algo diferente a esa entrega pagá ao body-building.

Digo con este circunloquio, en suma, que Anxo Tarrío leu a dúbida e resolveu disipala enviando o arquivo que se xunta na ligazón de arriba (clíquese, por favor!). E nel, no arquivo, por xunto, glosa e exemplos abondos da poética autorial como para preguntarse moitas cousas, como para preguntarse en realidade… todo.

A análise do prologuista incorpora de modo progresivo e sabio a lenta sedación precisa para que o vate aquel que aquí non nomearemos dubidase, como nós agora, sobre que era aquilo que tiña entre as mans, sobre que facer: se crer que a carta-limiar de Celso Emilio era inocente na pauta que sinala —acompañándoo— o delirio misóxino e babeco do poeta ou se levar ao de Celanova, de pillalo, a algún lugar incómodo con tricornios nas perchas. Pero a intelixencia obnubilada é o que ten. Puido máis a vaidade do bardo e aquel querer vivir seguido en risco nietzscheano, acatado polo militar con absoluta e cega determinación. Non convén engadir nada á provocación do narciso, nada á traca satírica de resposta. Nin sequera sobre a condición moral do prologado. Nin sequera sobre a posibilidade de que descoñecese a publicación, tres anos antes, de Longa noite de pedra. E de Celso Emilio, que engadir? Brincadeira tabernaria levada ao prelo. Non se acredita nin lendo.

 

cEnsura = bOndade ou nube/fraga de tags (poema transcrito do natural)

26 de Xullo de 2009

 

 

fraga-iribarne

 

 

resistencia non máis     a censura pode ser precisa pode ser precisa precisamos máis censura máis censura censura precisamos en certas condicións a censura pode ser necesaria porque en certas condicións a situación     esixe de todos a censura e o premio pois é o pobo e só o pobo e só o pobo quen premia a situación sitúa a normalidade censura en certas circunstancias censura natural o vello di que se deixe traballar          ao amo que non é tal que precisa censura por sentido común a censura pode ser precisa a censura agora como é natural que                     a censura é precisa porque si iso é certo   coas elites e o  resistencialismo non se vai a ningures o resistencialismo resiste resístese e non permite a violencia cordial de vencelo e anular presenza o pobo ordena censura           iso é ás veces é necesaria a censura (practicada por nós) e vós debedes entendelo debedes entender que é precisa a rendición das elites como Castelao o entendeu ao falar da tradición franqueade as portas á censura da Santa Compaña porque é bo para todos e todas para todos a censura é boa para a cordialidade como é natural a censura nosa xa o estades a ver todos é harmónica e natural a censura a censura si por sentido común e el debe traballar como é natural polo pobo si polo   pobo e punto  sen máis incordio de resistencia.

 

 

 

 

 

 

 

 [Manuel Fraga Iribarne fotografado por Benito Ordóñez]

Véxase aquí unha prosificación do anterior. Calíbrese, tras vela, a inmediata influencia da Doutrina Lándoas-Kruschov sobre Cando-se-Debe e Cando-se-Non-Debe Aplaudir un discurso supostamente institucional reconvertido a ataque directo contra un(s) que está(n) no público ou, noutras variantes, a groseira declaración partidista ou mesmo a apoloxía do fascismo. De ser exacto o que relata Xornal de Galicia, só de ser escrupulosamente exacto, ben por Laxe e ben por Touriño. Agasallo para eles (allegro moderato). Deshonra para os felóns (por certo esta palabra encantáballe usala a ese señor a finais dos 80).

  

Estremas, culturas

6 de Maio de 2009

No programa intensivo Urbes Europaeae que se mencionou aquí o pasado 1 de maio participa o catedrático de Literatura Comparada da Universidade de Tartu (Estonia) Jüri Talvet. Talvet é un vello amigo de Galiza e tamén un amigo persoal deste blogueiro. Con el tiven ocasión de promover de par doutros soños, non sempre concretados, unha antoloxía trilingüe da poesía contemporánea do seu país no orixinal estonio e tamén en linguas galega e inglesa. Tituláramola Vello ceo nórdico (2002) e incorporaba poemas de Hando Runnel, Andres Ehin, Jaan Kaplinski, Paul-Erik Rummo, Juhan Viiding, Ene Mihkelson, Mari Vallisoo, Hasso Krull, Triin Soomets e o propio Jüri Talvet, con fermosas ilustracións de Vive Tolli. Lembro con particular saudade os días nos que nos xuntamos Manuela Palacios, Manuel Barbeito, Jüri e eu mesmo nunha das salas do Círculo Semiótico de Vite, que outros chaman Camerata Cúbica e aínda con fruición Faculdade de Filoloxía.

Un ano antes, en 2001, fíxenlle unha entrevista para o Boletín Galego de Literatura, que por certo tivo continuidade en sentido inverso na revista Akadeemia só un ano despois (“Galicia ja galeegid”), complementada con traducións ao estonio de textos literarios de Méndez Ferrín, Xosé María Álvarez Cáccamo, Emma Couceiro e Chus Pato debidas ao propio Jüri Talvet. Recupero agora un par das preguntas formuladas hai oito anos no BGL coas correspondentes respostas de Talvet:

A.C.: Desde unha perspectiva cultural vostede mesmo ten escrito que a especi­ficidade do seu país non se entende se non é como manifestación do que poderia­mos denominar a súa condición fronteiriza. A produción literaria estonia dialogou historicamente sobre todo coas culturas xermáni­ca, escandi­nava e rusa. Xa nun nivel menor destacan os referentes letón e lituano. A influen­cia do pensamento filosófico e literario alemán foi forte desde o século XVIII. En que medida mudou a situa­ción nos últimos tem­pos?

J.T.: En efecto, a nosa cultura absorbeu influencias de todos e cada un dos países e nacións que nos dominaron historicamente, ademais da proveniente dos finlandeses, os nosos tradicionais e fraternos veciños, falando en termos étnicos. Como cultura e nación, desenvolvímonos no ambiente báltico-alemán (pois, mesmo baixo o réxime zarista, os que na práctica mandaban sobre o pobo campesiño autóctono eran os poderosos terratenentes báltico-alemáns). Despois houbo unha grande apertura intelectual durante a I República, pero eses vinte anos escasos foron curtos de máis como para establecermos contactos coas culturas europeas máis afastadas de nós. É o caso das pirenaicas: observe que as primeiras traduccións directas de obras españolas non se realizaron antes de mediados dos anos 30. A Primeira Parte do Quixote traduciuse integramente só en 1939-1940. Supoño que o pobo estonio da I República non estaba “preparado” para a recepción do discurso filosófico occidental, malia a existencia dalgunas tentativas tamén nese sentido. Durante o case medio século da época soviética o campo filosófico foi o máis censurado e vixiado de todos. Prohibíronse as traduccións da filosofía occidental moderna. Cando en 1972 apareceu en estonio Le Mythe de Sisyphe, de Albert Camus, vivímolo como un milagre excepcional. Tivo unha gran repercusión na nosa intelectualidade e foi lido por todos os sectores despertos da sociedade. Nesta liña, o alto número de traducións de obras filosóficas occidentais na Estonia novamente independente marcou –aplicando a terminoloxía lotmaniana– unha explosión e un salto auténticos. Sen dúbida. Quero subliñar, sen embargo, que tal salto fora preparado paulatinamente pola actividade intelectual mantida, non sempre de xeito visíbel nin público, nos corenta anos de dominación soviética.
A.C.: O peso da tradición oral estonia foi moi importante na etapa román­tica, con peculiaridades que aos galegos nos resultarían familiares en relación co noso Rexurdi­mento. Como marcou esa nota de oralidade a producción literaria posterior e con que clase de matices en función dos xéneros, a procedencia social dos autores, as particulari­dades rexio­nais ou outros parámetros?
J.T.: A partir da segunda metade do século XIX fíxose en Estonia un traballo enorme (e abondo meticuloso) de recompilación, reprodución e arquivo da riquísima tradición da creación oral do pobo. Contamos con grandes coleccións e edicións da poesía tradicional, que reflicten unha gama amplísima de matices no tratamento dos temas e motivos comúns segundo as diferentes rexións de procedencia dentro do país. Do mesmo xeito, coleccionáronse, para sistematizalos posteriormente con metodoloxía científica, numerosos contos, lendas e refráns tradicionais. Todo este tesouro consérvase na actualidade en manuscritos custodiados polo Museo da Literatura Estonia, radicado en Tartu. A máxima expresión da continuidade desta tradición folclórica son os festivais de canto. As súas orixes están na cultura alemana do século XIX, cando se celebrou a primeira Festa da Canción en Estonia (1869). Non embargantes, mentres que en Alemaña tal tradición está extinguida desde hai ben tempo, en Estonia as Festas da Canción celebráronse case sen interrupción durante máis dun século. Estes eventos culminan na Festa Xeral da Canción, convocada unha vez cada catro anos: na altura correspondente congréganse en Tallinn, a capital do país, cantantes vellos e mozos de todas as rexións de Estonia, vestindo para a ocasión traxes tradicionais que locen mentres cantan xuntos nunha enorme praza, baixo un teito acústico especialmente adaptado. Para nós é unha auténtica festa nacional, que adoita presentarse como un espectáculo cheo de colorido, que emociona aos nacionais e causa admiración nos turistas e visitantes estranxeiros.

Malia todo, a influencia desta tradición oral na literatura culta case que desapareceu xa a partir de comezos do século XX. Friedrich Reinhold Kreutzwald, o autor da nosa epopea nacional (Kalevipoeg, de 1861), aínda usaba esa métrica tradicional, común para os pobos finougrios. Entendo que a traducción estonia (1939) da Kalevala finlandesa figura entre as mellores versións estranxeiras da magna obra de Elias Lönnrot, xa que o traductor, o sabio August Annist, apoiándose na semellanza das dúas linguas e tradicións, seguiu a métrica orixinal e soubo transmitir toda a riqueza léxica e fónica da epopea. Na poesía estonia de rexistro culto, emporiso, dominou cedo o sistema silábico-acentual, que é o propio da poesía alemana, entre outras. Isto aconteceu, en especial, logo da renovación de Martin Opitz, a principios do século XVII. Os primeiros poemas cultos en estonio foron escritos por pastores luteranos báltico-alemáns, que aprenderan a lingua autóctona, o maakeel –a “lingua do país”–, como adoitaban chamar ao seu propio idioma os estonios ata o “Espertar Nacional” da segunda metade do século XIX. E é que en estonio maa significa asemade “campo”, “país” e “terra”, mentres que keel é “lingua”. Atópanse as entoacións lixeiras propias da poética tradicional na poesía de Juhan Liiv (1864-1913), un dos nosos maiores poetas líricos. Pero en xeral non permaneceu moito desa influencia.[Jüri Talvet na fotografía incorporada no blog do programa UE, onde figura tamén unha ficha biobibliográfica do poeta e profesor de Pärnu. Algúns dos traballos académicos da súa autoría poden lerse en versión castelá na revista Entretextos, dedicada á Escola Semiótica de Tartu-Moscova e dirixida desde Granada por Manuel Cáceres. Recomendarei hoxe a lectura de “Tartu como signo” (2003) ]