poetasArchive for the ‘’ Category

No

21 de Decembro de 2008

Creo estar seguro de que non me interesa en exceso a obra poética desta escritora, Idea Vilariño (Montevideo, 1920). Pero recoñezo a extraordinaria atracción que causa a súa conxugación vital e estética da negación. Esa constancia da resistencia a estar, a elegancia de irse antes de chegar. Do seu libro No (1980) copio un poema que si conmove, ou interesa. Pode que polo azar que represente a convicción, ou pola entrega ao rapto, ou por lembrar qué significou ser corpo, non o sei. Veu, e vai, como agasallo do solsticio. Para quen lea:

Decir no
decir no
atarme al mástil
pero
deseando que el viento lo voltee
que la sirena suba y con los dientes
corte las cuerdas y me arrastre al fon-
do
diciendo no no no
pero siguiéndola.

[Unha das escasas fotografías de Idea Vilariño. A súa Poesía Completa vén de ser compilada por Lumen (2008)]

O xeito de Freud

15 de Decembro de 2008

Un xuri integrado por Miro Villar, Antía Otero e Francisco Souto decidiu o ano pasado outorgar o XI Premio de Poesía Johán Carballeira ao libro O xeito de Freud, de Carlos Lema. O volume, publicado por Espiral Maior, vén de aparecer nas librarías hai un par de semanas.

Ignoro se houbo moita competencia á hora de asignar o premio, se houbo outros libros do nivel e interese desta primeira entrega poética de Lema, pode que si; pero en todo caso carece de risco indicar que o xuri acertou á hora de poñernos diante dos ollos esta forma de escrita, esta lúcida e oportuna forma de facer poesía, nova e á vez vinculada cunha certa tradición na que considero moi conveniente seguir incidindo e investigando.

O poeta non oculta algunhas das súas referencias literarias, as súas lecturas. No libro están Montale e Ashbery, están Kafka e Proust. Podían estar tamén mencionados Antonio Gamoneda e Manuel Vilanova, ou Álvarez Torneiro e Paulino Vázquez, e tamén Nuno Júdice, Carlos Penela, Helena de Carlos, Wallace Stevens…, que sei eu. Esa parece ser a liña, a da meditación, a do regreso ao lugar mediante unha discursividade máis gráfica e diáfana nas secuencias e nas tácticas (partes I e III) e menos lineal na parte central do libro, que dá título ao volume enteiro e ceiba o ritmo dunha sintaxe que medra a prosa, a ensaio sobre o que foi vivir, a esa errancia tamén freudiana, e a un despois do léxico lírico e do seu suxeito, ou a un adeus ao poema. Poemas adiados, pois. Ben por soporte nunha montaxe de planos de gramática compartida, ao xeito de “Humus”, poema de poemas, ben por desprazamento centrífugo de todo eixe poemático, de modo que os xiros da dicción deixen imaxinar e lembrar (vida, textos, instantes, tacto) sen fixación de órbita previa ningunha. Interesoume sempre moi a fondo esta clase de aposta, entre nós imprescindíbel aínda que sexa só como contrapeso doutras exploracións tamén necesarias —acaso— no tempo aberto hai trinta anos. Esta poesía en verdade libre que decide prescindir de todo exceso, incluído o fónico, e que razoa o sentimento, ou explora a perda, e calibra o oficio, sen alzar o verso.

[Fotografía de Carlos Lema na Editorial Galaxia]

ps. Falo con Carlos Lema. Recupero con el unha cita dun texto publicado no último Grial: “o movemento que inicia a poesía, que inicia o texto poético, é o movemento de retirada, de avance cara atrás, cara ó que quedou postergado. O tempo postergado é o tempo da poesía: a duración”. Naturalmente, isto vén de Spinoza e Lévinas, observa antes de engadir: “interésame a poesía como linguaxe que permite amosar a disposición en camadas do tempo, tamén a poesía como evasión da Linguaxe” (17 12 2008).

Figuras de micción

8 de Decembro de 2008

Ningunha carga superior á de ler un dicionario ao xeito do Autodidacto sartreano da Náusea? Ningunha. Nin sequera a dun espello que reflicte as pedras de Compostela e as súas nubes e paseantes todos? Ningunha.
Aínda que un amigo cóntanos ás veces, entre voz e voz, de entrada a entrada, que Luís Mariño lía de corrido un certo volume azul A-D pouco antes de a morte o chamar no Z de cedo seu, e que o lía con algún pracer e demora.
Entón, ningunha carga superior a esa lectura? Tampouco a de facelos? Tampouco a de facelos, os dicionarios, non. Pero hoxe pelexo aquí coas metalepses e os Du Marsais e fuxo ledo un instante ás figuras de micción de Antón Lopo. Entre imaxe e territorio, entre pensamento e dicción, aquel libriño dos Chineses con outros poetas a carón seu: Isolda Santiago, Rafa Villar, Carlos Amado, Lupe Gómez, Anxo Quintela, Ana Romaní e Ricardo Martínez Conde.
No medio, xusto no medio pero ao comezo, a figura (parabólica sempre) da micción:

Os rapaces mexando
exhiben tartarugas
sobre o estómago e sorrín,
sostidos só dunha mau.
Unha imaxe inquietante
porque falan e se miran os ollos
e sorrín, ata non caer.
Recortan co seu rostro
a liña do horizonte.
poderían mordelo
pero o horizonte é unha granada insípida.

[O poema pertence ao opúsculo de Antón Lopo Á sombra dos rapaces mexando (1996). A fotografía de Viky García recolle un momento da performance de Antón Lopo e Iván Prado Co ceo a costas (2006), programada en interdependencia coa exposición Dentro]

Tres poemas de Rea Nikonova

23 de Outubro de 2008

Arde a terra
e as fibras da risa
son indisolúbeis


Paxaro de cor rosa
para que
es tan azul?


Botándose a voar
se puidese esquecer voltar

[Do libro Dous todo (Poemas e marxes), Santiago de Compostela: Amastra-n-gallar, 2001. Tradución do ruso de Irina Stepanova]

Abrir horizontes lendo

11 de Outubro de 2008
O bo lector de poesía penso que é o mellor dos lectores
[Ramiro Fonte]

Ramiro Fonte escolleu este óleo de Caspar D. Friedrich para a capa d’As bandeiras do corsario (1995), libro en defensa da poesía e tamén a prol da rebeldía que dedicou ao que quixo chamar retratos poéticos dalgúns dos seus autores de referencia no oficio de escribir: Pessoa, Neruda, Vallejo, Pound, Cernuda, Trakl, Mandelstam, Celan, Pasolini, Eliot, Char, Walcott, Holan e Seifert. A pintura lembra a excursión de Friedrich e a súa esposa Caroline Bommer á illa de Rügen, no Báltico alemán, aínda que os aguillóns en néboa do fondo ben poderían ser, con algo de imaxinación, tamén os de Ortegal ou os de calquera outro lugar propicio á reflexión. O xénero ao que se adscribía o poeta era pois o da semblanza, pero ampliando a fondo o marco da “biografía literaria” a unha hermenéutica directa, de trato non tanto cos textos coma coa traxectoria sentimental e intelectual dos autores. Por iso fala de actitudes vitais e humanas perante os acontecementos do día a día e da historia. E fala igualmente da “verdade da poesía”. A transcendencia desas lecturas para a constitución da obra propia está fóra de dúbida. Fonte recoñecía no limiar a estas Bandeiras a pegada que deixaran en libros seus como Luz do mediodía. Alí e en todo o que veu despois, engadiriamos nós. Velaquí un par de parágrafos do libro, tomados do capítulo dedicado a Fernando Pessoa. Con eles vai o fondo pesar pola morte inxusta do poeta:

Na data moi mencionada do oito de marzo de 1914, ó escribir case en éxtase os poemas de Alberto Caeiro, Pessoa rompe co misticismo, co transcendentalismo. Deixa de ser un poeta da tradición romántico-simbolista para comezar a ser un dos poetas máis importantes do século XX, en canto que afronta problemáticas específicas dunha modernidade que ten a teima de someter as verdades globais ó fenómeno da crise. Caeiro e os restantes heterónimos son froito da crise por partida dobre. Son un froito da crise persoal e creativa de Pessoa, pero son froito da crise global do suxeito contemporáneo. Aínda que as grandes rebelións poéticas se proclamasen en lugares ben afastados de Lisboa, con Fernando Pessoa ábrense unhas novas posibilidades para a poesía moderna. Que un poeta poida escribir como varios poetas, ademais de abordar a problemática do eu, é unha maneira de responder ás épocas sen un estilo determinado, a unha época na que a bandeira do nihilismo e da destrucción era a bandeira das clases cultas europeas e nas que certas vangardas eran a saída totalitaria á prostración estética do nihilismo.

Pessoa escribe despois de Nietzsche, é dicir, despois do nihilismo. Nos distintos Pessoas prodúcese, ademais, un litixio entre tradición e ruptura ou, se se prefire, entre simbolismo e vangarda. Que dúbida cabe que para levar a cabo a multiplicidade poética, pero tamén estética de Pessoa, é de boa axuda a posibilidade de escribir ben, correcta e estilisticamente como Reis, ou escribir mal (descoidadamente) como Álvaro de Campos.

Morte

11 de Outubro de 2008

Vía Brétemas, sei da morte de Ramiro Fonte en Barcelona.

Hai once anos o poeta escollera este lema de Adorno para Mínima moralidade: “Se a vida realizase polo dereito o seu destino, malograríao”.

Dese libro, tamén en homenaxe mínima de despedida, algo sobre a súa concepción da escrita e a percepción social do escritor:

“¿E segues escribindo?” pregúntame de cando
En vez un coñecido,
Que hai anos que non vexo, pois suponse
Que o de escribir poemas,
Igual cá xuventude subversiva
E os amores difíciles,
É unha enfermidade transitoria,
Que se cura co tempo;
Unha convalecencia
Moral, máis ou menos frecuente
Nos espíritos libres, un aquel delicados.

Neste caso a resposta
Case sempre é a mesma
(Un aprende a ocultar
As pequenas razóns, como se oculta
Nestes bares de moda, porque neles
Non se ven os ronseis que os solitarios
Soen deixar no aire, cando entran).

E digo: “¡Que remedio!”.

Texto impropio

9 de Outubro de 2008

“Este libro, ao seu xeito, tenta demostrar que non existe propiedade ao usarmos a palabra. Case todas as citas, agás esta, incorporan desvíos significativos con respecto a toda copia” (María do Cebreiro, Cuarto de outono, 2008).

Noutro lugar: “Non hai cita, non hai copia. A boca non. A boca non!”.

Antoloxía consultada 1936

5 de Outubro de 2008

Saúdo emocionado a edición, por parte de Xesús Alonso Montero e Ana Acuña, dos materiais básicos que Xosé Filgueira Valverde xuntou a partir de 1935 para conmemorar o centenario de Rosalía de Castro cunha antoloxía consultada da poesía daquel tempo culturalmente glorioso, o da Segunda República. A riqueza informativa do volume e o propio proxecto de Filgueira, próximo a outros coevos noutras literaturas, demandan a maior atención lectora e constitúen un reclamo para calquera investigador interesado por aquela conxuntura histórico-cultural. O volume, coeditado polo Museo de Pontevedra e a Sociedad Estatal de Conmemoraciones Culturales supera as 300 páxinas e incorpora respostas e (en case todos os casos) obra de trinta e dous poetas entre Eladio Rodríguez e Xosé María Álvarez Blázquez, pasando por Otero Pedrayo, Antón Zapata, Cunqueiro, Carballo Calero, Celso Emilio e outros nomes fundamentais daquel tempo. Todos de varóns, por certo.

O que haxa de exactitude na noción non sempre clara de “antoloxía consultada” aplicada ao proxecto de Filgueira Valverde ou ao de Fernández del Riego en 1955 é asunto para outro marco. A ausencia de diálogo, frecuente por aquí, entre o que se publica e o xa publicado a propósito do mesmo asunto cerra vías de debate e fai que algúns, só algúns, os menos preclaros, deban rebobinar e rebobinar carretes para complementar o traballo sen dúbida preciso e encomiábel de investigadores ou publicistas. Cousas das academias (reais, republicanas, nacional-populares…), quen o dubida? Por certo, ao fío deste xúbilo, case experimenta un a curiosidade por saber quen viría despois dos 26 poetas da Antoloxía consultada da poesía galega 1976-2000, publicada por TrisTram en 2003, 712 páxinas, e que, obsérvese, incluía tamén ela a produción de Álvaro Cunqueiro.

Cortegoso

4 de Outubro de 2008

Pode que ninguén antes entre nós lese Celan deste xeito, tan por dentro. Fran Cortegoso (Pontevedra, 1985) enche o número 739 da insubstituíbel “Revista das Letras” con textos como o que se recolle. Cóidate, compañeiro.

a dous metros sobre a liña que se traza baixo o límite da pálpebra observarás
o aletexo dun nome

apenas unha bágoa lembre o teu rosto en cinza

a rosa escureza o reflexo do teu Ti

quizá o labio lle fale á súa propia raíz e esqueza que palabra
traizoou a memoria do trevo

mais eu

e Ti, atando o silencio ao teito do mundo
lembra que Ti
volverás mastigar a súa última folla

Tinduf (Cuba)

18 de Setembro de 2008

Liman Boicha, o poeta saharauí, contaba hai meses a experiencia de moitos outros coma el: do deserto ao Caribe para medrar e estudar en Cuba. Entre os oito e os vintepoucos anos sen regreso posíbel á casa dos pais. Quince anos sen velos, sen vivir os campos de refuxiados, os esforzos por facer prosperar as breves terras de cultivo en Tinduf. Quince anos de estudos e desterro, de construción delicada dun eu e de fráxil reformulación dun nós. Despois, o regreso, sendo non se sabía que exactamente.
Mohamed Salem Abdelfatah (1968), chamado Ebnu, outro dos poetas da coñecida como xeración da amizade, escribe:

Aínda vivimos nos recantos
da nada
entre o norte e sur das estacións
.