sexoArchive for the ‘’ Category

Darlle a volta

28 de Xullo de 2009

  

 

 

bouffardwhite

Entre nós, os de aquí do NW, a arte dos contrafacta sempre tivo bastante éxito. Lembro en particular un dos cánticos nas manifestacións posteriores ao afundimento do buque Prestige. A xente cantaba cunha música bastante ben sabida, a de Guantanamera, unhas cousas relativas á idade do máximo mandatario da Xunta naquela hora e a non sei que máis sobre a esperanza de vida nesta parte de Occidente. Non lembro ben o retrouso, que era ao único que se limitaba o que en orixe foi unha composición poética de José Martí encol do traballo, da vida, da camaradaxe e da morte. Porque si, hai que recoñecer que o poema de Martí fala dun señor algo lírico (“mi verso es un ciervo herido” e así) que anceia morrer cara ao sol e non sei que máis (pensen que, desde a intervención de Pete Seeger, a Guantanamera se converteu nunha das cancións máis contrafeitas do mundo). Volvendo a 2002, o que o pobo cantaba (o pobo, Feijóo, o pobo; ou sería cousa de pérfidos intelectuais e da elite transgresora e manipuladora?), o que cantaba o pobo, era isto: “Hai que ir correndo, / Manolo, hai que ir correndo!, / hai que ir correeeeeendo, / Manolo, hai que ir correndo!…” (con algo burda sinalefa queir). En fin, algo así, non estou seguro, xa digo que a miña memoria non é a que foi noutra altura.

O procedemento poético é de tanto interese hipertextual que agora o aplican no think tank de San Caetano para devolver aquel favor e fervor das camadas populares. Con efecto, Feijóo vai aos sitios e solta a música tradicional que se solta nos sitios pero con letra nova. Un pouco en plan surreal, e hippy-oulípico, porque de colleita propia San Caetano cola nos contrafacta das albas de groria mitemas peculiares sobre a conversión do Obradoiro nun melting pot, como convidando á peregrinaxe toda a montar alí mesmo a tenda e a reproducirse ipso facto para hibridar de vez o fogar de Breogán e fomentaren eles a natalidade interracial e intercultural. En ocasións, dado que neses sitios (panteóns, catedrais, consellos, iñases, balcóns, banquetes, parlamentos…) a xentiña está adormecida, resulta difícil decatarse de que é o que se dixo exactamente. Nada!, dirán os máis prudentes. Que se vai dicir? Nada! Pero, si, algo se di e algo se fai. Faise o contrafactum que reconverte Alba de Groria en Alba de Gloria e, en definitiva, equipara Castelao con Lago, ás elites co que o think tank sucursalista de San Caetano deu en chamar, e non é problema de imaxinación (élles outra cousa) pobo.

Ocorría algo similar a todo o anterior na interpretación que de cativos faciamos de determinadas letras de cancións que andaban na radio. A min sempre me quedou na cabeza como cantaba eu aquela Bambola de Pattty Pravo ca. 1968. A versión castelá dicía (no meu criterio): “Baratillo soy…” (meus pais dábanme daquela dous reais para pasar o sábado) e non “Para ti yo soy…” (ollo: non pasen a isto se non o consideran estritamente imprescindíbel para a verosemellanza do conto e non están vacinados contra todo; é simplemente unha proba de que algo de razón levaba o neno Lándoas). Tanto me gustou, de sempre, o procedemento da contrafactoría que cheguei a poñelo en práctica sobre textos propios. Sen maior éxito de público, a verdade. Direi só que en certa ocasión me pediron algo para un suplemento literario dun xornal de sona no país e eu remitín uns contrafacta do meu primeiro e francamente esquecíbel libro de poemas, titulado Sombra de unidade. E agora que o digo, permitirán que lembre algo que ocorreu noutro suplemento tamén dun xornal de renome co que eu me meto aquí ás veces (non creo que sexa por resentimento con aquilo, con isto que agora direi). Resulta que nestoutro xornal publicou alguén que aínda anda por alí unha recensión do meu segundo libro de poemas, só algo mellor que o primeiro. O libro tituleino Pedra de Nadir e resulta que alguén tivo a ocorrencia de rotular, seguro que por mandato directo do editor Rey Fernández-Latorre, do seguinte xeito a recensión: “Os poemas de Arturo Casas pasan pola pedra de Nadir”. Aquel día, non hai por que reservalo, pois pasaron xa case quince anos e durante ese tempo ninguén escoitaría unha queixa en voz alta de quen soubo sufrir en silencio, aquel día, digo, algo se moveu no meu interior, creo que entre o duodeno e o colon transverso, non sabería localizar exactamente onde (está nas hemerotecas, é verídico; o titular, digo), algo que me conmoveu por dentro e me fixo repensar durante polos menos quince minutos a pertinencia da escritura poética en tempo tan menesteroso como aquel era, case tanto coma este.

Pero regresemos ao conto. Titulei o xogo contrafáctico para o outro xornal, localizado noutra ría do país, máis meridional, “Montadito lumbar. Pola unidade da sombra”. A persoa á que llo enviei, a quen quero e valoro moito, nunca me dixo nada sobre o particular. Pasaron xa moitos anos e nunca máis me dixo nada. Eu a el tampouco, por suposto (a finais dos 70 fixera un curso en Mariñán de “Hermenéutica do silencio”, impartido por uns señores da Complutense e un poeta reservado pero moi didáctico).

O caso é que insistín na teima, como Feijóo, que cada día nos larga unha amplificatio nova coa carallada do Medulio. Total, que remitín o feito e refeito para unha antoloxía posterior, varios anos posterior, que se ía publicar en Portugal. Que se ía publicar… e non se publicou na fin pois a iniciativa acabou igualmente fanada. Hai xente que le isto e non me deixará mentir. Agora o contrafactum que presento xa remeda en pouca cousa os poemas de orixe. Pero algo hai deles. Reproduzo o poema en homenaxe a min mesmo, á resistencia propia, xa que agora está en desuso. Tamén como manifesto adiado de estima hormonal por Pattty Pravo, o seu xeito de mover as mans no escenario, mesmo en circunstancia tan dura como a de ter diante depredadores da clase do que comparece no segundo vídeo. As italianas con carácter sempre foron para min o único salvábel de Italia, entre o que non sexa restrita natureza morta. Que país! En fin, deixémolo, que xa abonda de onfaloscopia confesional e isto vai acabar onde acaban tantos e tantos blogues que polo mundo hai. O título do poema é “HLU”, que significaba segundo creo lembrar Historia da literatura universal. Consiste nisto (inédito até hoxe, primicia por tanto):

  

 

—E díganos, poeta:

 

 

Bancadas interminábeis nun estadio sen fondo, cru­ces, pértigas e insignias abandonadas no centro do cena­rio, súbito eclipse e silencio das aves que, deso­rientadas, deixan a ría e se acollen na torre?

 

[TODOS: Nación!!!!]

 

Angustia por se sentir encrucillada na adivinación da morte ou na resolución dun capítulo da historia?

 

[ALGÚNS ILUSTRADOS: Télos!!!]

 

Busca do rastro propio nun espello que­brado ao que se furta­ (oh, cruel envite) aquilo que se nomeou “presenza”?

 

[VARIOS: Identidade!! Encontro!!]

 

Céfiro mesto entre a basa inerte e a gándara de estrelas?

 

[UNS POUCOS: Sacrificio! Amor! Corpo!]

 

Asíntota que lambe o carrusel dos signos?

 

[OUTROS, AFÓNICOS: Babel, xogo, perda…]

 

 

 

 

Cranach o maniático

9 de Xullo de 2009

cranach21

 

A de veces que Cranach o Vello pintou a escena! Case sempre, en efecto, con esa disposición que sinala Holofernes: mostrar ao pobo de Betulia, sobre o peitoril, nunha escalinata, no templo… que xa non había motivo para o terror, que a cidade (a nación) fora pre-liberada e que era a hora da infantería. Sexo por territorios, podería dicirse (Jan Sanders van Hemessen é máis directo, moitísimo máis directo, neste asunto, que a Biblia non explicita nin declara pero el se atreve mesmo a someter a metonimia, cun xogo interesante entre a empuñadura da espada, fálica sempre nesta clase de representacións da muller que vence ao varón ebrio que a acosaba, e a mirada da xove viúva). E autorizada aquela operación, ese intercambio táctico de sexo por territorios, polos tres xefes da cidade, Ozías e os dous anciáns que custodian as portas e finalmente franquean o paso da muller cando sae ao encontro do inimigo asirio.

Nesta obra de 1531 Cranach prescinde da presenza habitual na iconografía renacentista ou barroca da muller idosa, que en casos pode chegar a ser unha dobre física e espiritual da propia Iudit, segundo acontece en G.P. Sweelinck (e no propio Cranach nunha volta ao tema de 1537, onde a vella non é vella, igual que acontece nos regresos e regresos de Artemisia Gentileschi); aínda que o máis habitual é a adopción dunha actitude de apoio puramente loxístico, case sempre culminada no transporte da cabeza do xeneral por parte da anciá. Serva, administradora, axuda de campo, heraldo, dama de compañía (non no sentido moderno,  posmoderno ou poskitsch da expresión), talvez palanganeira ou similar na tenda de Holofernes, o xeneral que mandaba máis de 130.000 homes, case a décima parte deles arqueiros a cabalo. Esa muller sen nome, esa muller á que a Biblia non dá nome. Ou dá?

 

Cortadoría

6 de Xullo de 2009

 

corta

Hai algo de patafísico, creo que non aínda plenamente de oulípico, na concepción da política por parte da nova administración galega. Algo que se asemella ás holorrimas: construcións seriais que soan igual ou case igual pero que din cousas diferentes, bastante diferentes!, totalmente diferentes!! Holorrimaren caetanamente: silabeo e fraseo detrás de todo, sport, moi sport e ponible, como xa en Alphonse Allais. A vella arte cisoria medieval. Cortar sílabas, entrecortar dediños ou mans á talibana, tallar ou reducir cabezas á moda xíbara pero cun punto de anestesia, aos poucos e sempre cun sorriso no morro. Hoxe caes ti, mañá esoutro nacho, a semana que vén tal programa, así até a capitulación final deles, desmembrados, escorrentados. E é que non hai cartos porque os bífidos activos espirriados liquidaron os orzamentos en tres meses. Repitan comigo: “li-ber-da-de”. E todo ecoa nos corredores do poder caetano: “bi-ver-da-de”. A biverdade! A biverdade bilingüe e bimembre. Ostitú! Eis a aletheia da hora nosa, mon dieu!! Como xa no cristal de Campoamor? Equilicuá, pero máis alá, máis alá, coleguiña!

Ilenia Ducombe, agora traballando en Wuppertal, no sushi-bar do Institut für Klima, remite dúas holorrimas de seu, non moi doadas de traducir ao galego, tamén é verdade. A primeira en tres movementos (explora-torio, minxi-torio, limina-torio). A segunda en só dous movementos (inspira-torio, expira-torio). Mentres a primeira composición foi lida pola hermenéutica sushi como impromptu relativo ao feito biográfico de Ilenia ser belga de orixe (e padecer en consecuencia continuas deslocalizacións laborais e identitarias), a segunda apuntaría con claridade a unha retrospectiva ludo-vitalista do turismo sexual feminino na idade madura tirando a senil, feita aquela baixo prisma decúbito supino (agosto e mar Caribe na memoire), o que xustificaría tanto a metaforización da aparataxe muscular que sobrevén ao suxeito lírico (a caniza invocada) como o punto climático terminal (interxectivo pero pos-tónico, sen perda da compostura antes mencionada). Reprodúcense xa:

  

I

 

Adú Ana?

Adúa na

aduana.

 

II

 

A idade mecaniza a doca?

Ai, dádeme caniza ad hoc [aaah!]

 

  

   

O poema é a política futura

29 de Xuño de 2009

 

oswiecim

20 de abril

As palabras da Literatura só se acomodan co alarido da dor, co alarido do pracer.

A consistencia dun poema non pode ser medida máis que por esa concordancia coa materia.

Articular o alarido, introducilo dentro das palabras, esa explosión. Non poder, aproximarse, facelo.

O poema é a política futura.

A política futura é o real.

O real son os habitantes do poema.

Os habitantes da Literatura son anónimos, un pobo futuro.

 (Chus Pato, “Mentres escribo”, Secesión, 2009)

 

No cadro de Van Gogh nin sequera podemos dicir onde están estes zapatos. Arredor deste par de zapatos de labrego non hai nada que marque pertenza ou correspondencia, hai só un espazo indeterminado. Nin sequera hai adheridos a eles terróns da leira ou do camiño, algo que cando menos puider constituír para nós un indicio do seu uso. Un par de zapatos de labrego e máis nada. E, porén…

Na escura boca do luído interior bocexa a fadiga dos pasos laboriosos. Na ruda gravidez do zapato está representada a tenacidade da lenta marcha a cruzar longos e monótonos sucos da terra labrada, sobre a que zoa un rouco vento. No coiro está todo o que ten de húmido e graxo o chan. Baixo as solas escorrega a soidade do camiño que perdura na tardiña a caer. No zapato vibra a tácita chamada da terra, a súa repousada ofrenda do trigo que madura e o seu enigmático rexeitamento no ermo campo do vougo invernal.

 (Martin Heidegger, Der Ursprung des Kunstwerkes, 1952) 

 

[Zapatos en Auschwitz. Fotografía de Paweł Strykowski]

ps. Ana Romaní fala con Chus Pato sobre o libro Secesión no Diario Cultural da Radio Galega (07 07 2009).

Pacto

20 de Xuño de 2009

corpo-estrado5Hai uns anos o amigo Carlos Quiroga incluíu este poema meu nunha escolma que preparou para a revista Mealibra (nº 13, 2003-2004), publicada en Viana do Castelo polo Centro Cultural do Alto Minho. Fora grata a compaña dos poetas que iamos xuntos. Agora reviso a nómina e entre todos os nomes hai un, o de Luísa Villalta, que reconduce o ánimo a outros espazos. Pensaba, e este é o caso neste post de hoxe, en qué modo a (orto)grafía recoloca a palabra poética e algunhas cousas máis. Pensábao en relación con algún texto que escribín para ocasións festivas ou lúdicas en portugués ou en castelán. Algún día hei recuperalos aquí, talvez. Pero o curioso é que no poema de hai anos, o de Mealibra, do que houbo que lembre agora versión anterior publicada nun encarte, comparecen un par de asuntos sobre os que reclamo a atención lectora se non é moito pedir. Ante todo polo que supoñen de vínculos premonitorios con este sitio chamado, coma min, Lándoas. Ou Ländoas, como por gralla se lle foi nun comentario hoxe mesmo a Von der Stein. Que curioso, volto aos nomes, ese intrusismo xermánico. Non o de Von der Stein, porque el é máis da casa ca min. Digo o dos lander. Ou o lánd-oas, que aquí, en galego, é terra de fóra, terra do límite, inculta. O que estaba a indicar antes de que se entrometese a digresión era que Inone Depretto andaba xa arredor e que, como na identidade desta paxinuca, había tamén polo texto un ser-do-ente. Pero hai máis. Ese texto ten orixe na percepción tantas veces reiterada de que a vida, cando se fai morte, é un rexistro aberto e aleatorio sobre o que circula o tránsito de terceiros logo (os recordos, o que fica, todo aquilo que Valente meteu nun poema que titulou “Criptomemorias”). Alegorizaba cos animais mortos na estrada e cun erotismo algo surreal, de xeada e seme. Os animais atropelados, que van imprimíndose como un texto sobre asfalto a medida que pasan as horas, os días, os camións. Cada un de nós, pasando por riba do cadáver esmagado do can, somos demiúrgos que corrixen o texto na páxina do tempo. As vísceras acaban estradas en quince ou trinta metros de contacto neumático. As nosas mans conducen e deciden. Mentres hai líquido no corpo hai desesperanza, grafía.

  

 

 

  

Pacto com o Fazedor

   

A Inone Depretto, no esgoto de Liubliana

 

1.

A geada deita-se nos cômaros na melhor tradiçom dum ready-made pactado com o Fazedor.

 

*       *       *

*       *       *

*       *       *

*       *       *

*       *       *

*       *       *       *       *       *       *

*       *       *       *       *       *       *       e assi sucessivamente.

 

O escrivám deitava a mirada nos teus olhos, e dormias mentres. Dormes ainda deitado/a nele. Abraça o teu corpo deitado e casa prósulas que inscreve na curva da nádega, irremediavelmente pletórico de afectos. A confusom derrama-se na doçura do ser.

[TODOS: —Quanta angústia e erotismo!]

 

Pingotas agora, ilativas:  ·  ·  ·    ·      ·      ·         ·         ·            ·           ©

 

Corpo deitado, cantai.

[TODOS: —Corpo deitado! A cadela na estrada!!]

 

(Dasein. Fulgor e golpe).

(A publicidade está a chegar) /… / (E chega).

 

 

2.

O anseio: ficardes vazios da escultura vossa. // A morte: infusom na doçura do nada.

ESCRITURA: CANTO: GLOTE, cuida o escrivám.

Esvaziará-se o vosso deus na lomba do seu fracasso? // E tu, amor, erguerás da estrada quando cante?, erguerás do leito? // Que hino vai soar?

 

 

3.

Na latitude das vísceras derramadas: existência, desvairo. Litoral morto*. A confusom das musas no asfalto —km 73—: prósula vermelha que instala o acaso.

Cantai-lho aos que se deitam na inópia do ser doente.

 

[TODOS: —Corpo deitado! A cadela na estrada!! Um ready-made pactado com o Fazedor!!!]

  

 

   _____________________________________________

* G. Trakl: “um litoral morto em silencioso mar” (op. cit.).

  

A razón prostética na Quintana dos mortos

28 de Maio de 2009

O adxectivo tómase da psicanálise freudiana vía Hal Foster, por suposto. A razón como prótese. A racionalidade como aquilo que incorporamos ou non aos nosos actos físicos, ás nosas construcións mentais e simbólicas, ás nosas relacións cos outros e co mundo, en función de non sabemos exactamente que clase de escolla. Razón e pel, difícil mestura, ou algo así, di Jarabe de Palo nunha canción. Iso por exemplo. Pero non falo agora de amor, non dese amor. Falo de relixión. 

robert_gober_einleitung1

De relixión, crenzas, ideoloxía, teodiceas. Algo que a Foster (Prosthetic Gods, 2004) interesa como exploración psicanalítica, e á vez como crítica dela, por aplicación á cultura artística masculina da modernidade e da posmodernidade. O problema diso é a condución a relato da produción artística, de instalacións como esta, Sen título (1997), de Robert Gober en Los Angeles Museum of Contemporary Art. No capítulo final de Deuses prostéticos Foster fai algo necesario á hora de presentar a instalación aos seus lectores: conta o que había en torno dela e que as fotografías non poden amosar de xeito directo e completo. A virxe, de bastante máis altura que o que poida parecer nestas fotografías, atopábase sobre un gran rexistro de augas pluviais, a escaleira que está ás súas costas e que na foto superior enmarca tronco e cabeza conducía a un cadoiro de auga (650 litros por minuto caendo), a través das maletas víase unha outra corrente nunha piscina na que un home camiñaba levando no colo un cativo (só se vían as pernas), etc., etc. Titula Foster o capítulo “Enigmas, redencións, malleiras”.

robert-gober1194025431

Esquecía indicar que debaixo do rexistro había, seica, outra piscina. Nela, enormes penes humanos movidos pola corrente, outra corrente de auga. Por que lembrar isto a propósito do asunto que hoxe debatimos en tres capítulos sucesivos? Insinúo algo sobre a correlación dos chanzos de Gober e a escalinata que ascende da Quintana dos mortos á Quintana dos vivos? Propoño alegorizar a morte entre as maletas de San Paio e a Porta Santa acaso? Por que tantas correntes verticais e horizontais? Alguén pode axudarme a dicir o que querería dicir? Falo de relixión e de prótese teolóxica? De fe e razón? De violacións e abortos? De oración e argumentación (minutaxe: 7-9 en particular, onde Cañizares, o cardeal, bota contas: a cantas violacións dá dereito un aborto? Uf, uf, uf, ufff…)? Tamén por referencia á ideoloxía?

quintana

De vivir o tipo que asoma inexplicadamente nesa ventá do edificio a carón da Casa da Parra acaso el…, acaso el sabería contar mellor ca Foster o porque do tubo que atravesa á Virxe encima do gran cemiterio líquido de falos humanos tallados, ou simplemente desprendidos? E o deán, como nolo contaría o deán do cabildo compostelán todo isto?

Isto dos delictos e das impunidades, isto do misterio mariano do tubo helicoidal que atravesa o útero sen mácula?

Iso xustamente, todo iso. O do tubo salomónico tamén (hai violacións…, hai abortos…, total: fifty-fifty e todos pa’casa, non si, cardeal?). Ah, Salomón, canta sabedoría no tubo e nas hélices. Claro, o nome é SaloMÓN, de aí a autoridade. Se o rei Salomón se chamase Crispín, sería tan sabio? Ca! Todo iso, todo iso, todo iso. Pero sen esquecer Irlanda nin o rexistro nin as maletas nin as correntes nin as monxas misioneiras do Informe O’Donohue nin as contas (a como sae cada violación anal?, a canto a felación?, a canto a eterna impunidade?). Pero que non esqueza o tubo, por favor. O tubo é importantísimo. E o tipo da fiestra tamén.

Arturo y yo: neobarrosos

29 de Marzo de 2009

Por algún motivo que non se me alcanza, experimento unha certa proximidade co arxentino Arturo Carrera (1948), neobarroco ou neobarroso case da quinta do poeta trotskista-anarquista Néstor Perlongher (1949-1992), autor este último de libros de poemas como Alambres (1987) e tamén, na condición de antropólogo social e militante polos dereitos dos homosexuais, de estudos como O negócio do michê. Prostituição viril em São Paulo (1987), inicialmente a súa tese de doutoramento en Campinas.

Agora que recibo de Laura un mail a nome cambiado (AC↔AC) e que ademais María falará, tel quel, de Severo Sarduy e neobarroquismo no Festival Pop Vite Nuove 09, coñecido tamén en círculos goliárdicos como “Festival Didi-Hip-Hop Amarrado/a al Duro Banco 09 horas/día”, é o momento de recuperar definitivamente un celebrado poema do libro Arturo y yo (1984), de Carrera. Este, algo longo para o habitual nesta ventá, de título “El potlatch de las siestas”:

Un coloquio remoto se hundía en la exageración

(miniatura de una incertidumbre
que lo amparaba): Algo querrá ahorrarnos
siempre, la pena de la escritura

El campo.
Todas sus cruzadas de comadronas
invisibles.
La arena de oro el sentido y del sentido,

madres desaparecidas. Vuelvo a una patria
de terrores pueriles y asaltos
a la pequeña oscurecida urbe
de la memoria: Oh, tristeza

Me has enfrentado al lujo insoportable
de mi desnudez.

Aquí está el mapa de lo reído y de lo
por reir.
Los lugares que deslizan su ritmo reificado
en lo alarmante:

El tiempo
que contrae
el abismo
de los niños.

Hay que enfermarse.
Hay que enloquecer.

“Hay tres minas jugando
al Ludo, podés creer?”
-dijo Mariano.
“Parece que juegan y
cuando las mirás fijamente
desaparece el tablero”.

“Estás en pedo -dijo Julio.
Más borracho que ellas”.

Busca el agravio de la alucinación
compuesta (se despereza en estos
campos)

Sus patios para dar mis vueltas.

Sus sótanos para retocar heroicamente
los homenajes al cuadrado.

El campo.

Unas cartografías silbadoras. Colores
repetidos en los timbres, oh, monjes:

Vosotros que de la plegaria hicisteis
una partitura, un mapa para el acting
de escoger de la luz la calentita sombra
quejumbrosa.

Vosotros,
para quienes el mal y el bien
son el paisaje: el paseo más puro
de la contemplación

Estamos en Indio Rico,
a escasos kilómetros de Pringles y
es la industria de los noveleros,
con sus flechas de macizo oro y sus
boleadoras de pepitas áureas forradas
de billetes de cuero…
Estas son dunas, dunas mínimal, y
estas son napas con láminas de mica
traspapeladas.

Ahora estoy en Pringles,
en la azotea de mi casa donde soy Vatek,
con mis astronomías lanares y gozo,
como también de día gozo, tendiendo
desnudo la ropa: paso por el silencio
costumbres que el almuédano corta
al llamar a la Meca: duda, por todas
sus geometrías secretas donde la luna
entierra unas cerezas frías…

Hijo,
y padre.
Pero con un juego limpio
bajo la nariz ganchuda: el amor,
el equilibrio tumultuoso del “galpón”
donde unos tumultuosos quemaban los
juguetes y el trigo.

Malones.
Malones señores pintados con su crueldad
que cunde como el fuego del deseo
en la pampa.

Pero hay el barullo de lo pequeño, aún,
cruzando el cielo matizado sobre
cardos y escobas albinas y estolas plateadas.
El brillo del panadero, erizo suavísimo
con su relámpago tieso de madrugada,

y también el llanto,
el llanto ameno del siringo, angustiante,
y prolongado…

Estímulo de la secreta alegría de la sensación
de simular tantos discursos y prometer más
mímicas,
más mordeduras.

Algo que quiere ahorrarnos
la pena de la escritura: No hace mucho le
dije a Emeterio: No he fundado ningún sistema
nuevo de lectura; nada original: ni siquiera,
volverme imperceptible… ahora enmascararnos
los brazos, las manos… (No dijo nada y después
pensando que iba al mar con los chicos dijo:
“Comprate una sombrilla, es algo que puede
durarte años”).

Genet sabe que el goce le es negado por
principio -dijo Sartre.

¿Yo busco el agravio de la muerte?
No; enumero el sentido de una desaparición
escrupulosa:

el arco iris no.
los niños no.
un amor no.
un cuerpo que al pasar
deja que el deseo nómade se precipite en él
como una nevisca incandescente,
como una lluvia
fulminante. No.

una idea célibe no. viuda no.

una frase fastuosa que aparece
en la mitad de un ingenuo
momento,
de una ingenua desaparición

Del campo. No.
Del fauno o silvano que aflojó los cordones
soltó los ojos en los manojos de doradas
espigas. No.

Un sileno no.
Un coribante con su falo serruchado
en la mano,
bailando y restallando de dolor,
bailando y restallando. No.

Genet sabe que el goce
le es negado por principio:
Natachita me trajo su libro de cuentos
y Natacha, la madre, leyó en ruso.
Un cuento que no entendí, pero que
disfruté bestialmente
como una bestia que se sale de su ajustada
maya.
Natachita me miraba.
Liliana agachó la cabeza y alzó, imperceptiblemente,
los difíciles hombros: Ella también escuchaba…

Natacha cantaba, en realidad, ese cuento
maravilloso. Cuando terminó, alguien dijo: “¡Qué lindo!”
Natacha se apresuró a explicarnos que era un cuento
que le leían asiduamente a Pushkin.

Me despedí de todos ellos, como siempre,
besando a cada niño: coronando con un acto de
malsana estupidez aquella estupenda “lección”
de poesía.

Un poema agora de Néstor Perlongher na súa propia voz. “Cadáveres”, tomado xustamente do libro arriba mencionado Alambres.
[Arturo Carrera e Néstor Perlongher]

Na tumba de Joyce

23 de Marzo de 2009

Falouse aí atrás de Pound a propósito da poesía de Paulino Vázquez. Nesta fotografía, tomada en Zúrich en 1967, visita a tumba de James Joyce. Para min a de Joyce foi quizais a única lectura “relixiosa” de xuventude. Uso a palabra cun sentido dobre: liturxia no trato e entrega ás páxinas á marxe de calquera marca de racionalidade. Iso demandou, e foi cumprido, un pacto, a camaradaxe. Un colega entón, basicamente, Rogelio, que daquela penso que aínda cursaba Económicas. E nesa clase de entrega tamén resultaba imprescindíbel a figura do precursor, a do explorador que logo transmitía coñecemento aos novos, rapaces case no límite da maioría de idade. O irmao maior del, que vivira o París posterior a maio do 68. Tanto tempo despois, hoxe, escribo tendo á vista un retrato seu na Martello Tower de Sandycove, onde estiven a comezos dos anos 80. Aquel vello cottage ao noroeste do Phoenix Park no que morei unhas semanas, aquela suciedade do cottage, todo aquilo… En Sandycove había, desde logo, vellotes en coiro tomando o seu baño de mar e o sol levísimo quecía un xersei violeta nas penas da torre. Fixen un poema titulado “Virlanda”. Comezaba máis ou menos así:

Cerco sen tregua: o mar.
Non ten modo.

Onde foi Gerty,
que as rochas de Sandycove non teñen máis as súas nádegas anti-
simétricas?


Naquel tempo, o da lectura previa e o do paseo por Sandycove, nada me parecía máis erotizante que unha rapaza coxa. Así de forte era a influencia do Ulysses, do Bloom onane co reloxio parado diante do azul de Nausícaa MacDowell. Hoxe conservo aquela fotoinvención de Joyce á vista, aquí a tres metros, á dereita, e, en boa medida, conservo tamén esa modesta perversión, inconfesada.

[Ezra Pound, Zúrich 1967. Descoñezo autoría]

O rito mecánico do Paxaro Pí

15 de Marzo de 2009

Hai menos dun ano que a Fundación Granell presentou a exposición comisariada por Eugenio Castro O Paxaro Pí e a lingua dos paxaros. Son consciente da relación difícil de Granell co discurso prevalente na cultura de noso. Son consciente da complexidade de procurar alternativas a ese problema, que existe e vén de vello. Internacionalismo e nacionalismo, malia todo o que se diga, só conxugan ben cando a razón é libre de lastre. E o curioso é que aí está o horizonte. O único horizonte que temos. De modo que é difícil, xa digo. Logo están as biografías, por suposto. Granell marcha a Madrid para estudar música con só 16 anos cumpridos. Logo vai e vén, naturalmente. Non xustifico nada. Quen son eu? Limítome a apuntar que falei diso con Granell.
Coñecino nos anos 90 en Pontevedra. Rimos moito. Estaba tamén Filgueira Valverde aquel día. Un foi descubrindo que hai vidas e vidas. Nas nosas, en xeral, hai filfa, trienios e moita tutela. Nas deles, en xeral, falo dos antifascistas, houbo capítulos, outra liberdade, valor. Un deses capítulos, por ilustrar, lido nos seus biógrafos e algo máis. Escribo de memoria, sen determe, e podo confundir datos. En 1934, mobilizado no exército que reprime a revolución de Asturias, Granell (22 anos, militante de Izquierda Comunista, un dos partidos que no verán de 1935 converxería no Partido Obrero de Unificación Marxista) recibe ordes de incorporarse a un pelotón de fusilamento. Négase a fusilar obreiros, mineiros. Consello de guerra e condena a morte para el, como era plenamente previsíbel e el propio ben sabía. Vano fusilar, é inminente o momento, pero ignoro se por casualidade a sentencia chega a oídos do xeneral Rogelio Caridad Pita, viciño seu nas proximidades da Praza de Pontevedra coruñesa cando a familia Fernández Granell moraba alí, antes de se trasladar a Compostela. Iso sálvao. A Caridad Pita fusilaríano os fascistas o 9 de novembro de 1936 no castelo de San Filipe, en Ferrol.
Hai un ano, traducín un texto de Granell de comezos dos anos 50, un texto para min extraordinario do vello trotskista (un foi trotskista de belvedere no vasto período 1977-1979, sáibase se se quer). Traducir é un exercicio complexo, un corpo a corpo do que persoalmente podo dicir que nunca saio satisfeito. Quizais un dos días máis felices desas prácticas foi aquel no que me puxen coa prosa poética de Granell El rito mecánico del Pájaro Pí. Está editada como encarte trilingüe (castelán, galego, inglés) no catálogo da exposición (Fundación Eugenio Granell, 2008). Eis a parte final desa prosa en tradución ao galego:

A negrura selvática é propicia á proba suprema. O rito celébrase ás escuras. Nel nunca intervén o Gran Sacerdote. O Gran Sacerdote non é senón a aparencia que serve para agochar unha áspera verdade: A verdade consiste en que os dous pequenos sacerdotes xémeos, axudantes seus, son os posuidores da chave ritual.

No abrente, pasada a gran proba, só permanece un dos dous pequenos sacerdotes. O outro xace exsangüe, se ben aínda palpitante, no porto de laranxas de Valencia. Unha lene lapiña escintílalle no cello. É a marca que aviva o seu enxeño folclorista.

Neste punto xusto procede efectuarse a decapitación póstuma do corpo fornecido. Se xa decapitado, o corpo provisto ausentarase veloz. Entre árbores, flores, insectos e follas medra e ensancha entón unha branca poeirada. Paseniñamente, elevarase o ofidio que cerca nove veces a pirámide sen endexamais a tocar.

A proba suprema, celebrada á noite, careceu de cocuis: por tanto, de luz. Isto quere dicir que ocorreu na data seguinte a unha erupción volcánica, á vista dos cómputos.

Velaquí como foi o acontecido en plena paréntese nocturna: O sacerdote axudante fornicou coa sacerdotisa axudante, que sempre fora presentada e tratada como sendo outro sacerdote macho secundario. A proba suprema, cabería dicilo, realízase ás cegas. Aspirando, con obxecto de propiciar o dobre encontro. Apalpando, para trocar amor en sacrificio. Despois do coito, o sacerdote arrinca o sexo á sacerdotisa, servíndose para isto de finísima folla de obsidiana. Vibra e fosforece. É un cocui, o único na inmensidade interminábel do escuro. Servíndose agora dunha fina culleriña de xade érgueo até os seus labios, untados previamente co óleo de polpa de aguacate. Xa se pode interpretar o porvir. ¡Albízaras, albízaras! Así o sacrificio convértese en aloumiño.

Namentres, no frío silencio que nace da noite, o Paxaro Pi manipula o resorte vexetal que funde ao diurno o nocturno; a máquina que serve para atizar ciclóns e grazas á cal mesmo se pode, de así querelo, borrar a memoria.

Todo se renova. Todo continúa. Todo se repite. Todo segue igual. O ciclón é ciclón, o volcán terremoto, a selva é o río, o río é o volcán, o día é o ciclón, a noite xa non é máis noite ou si o é aínda. Ao manexar a máquina de seu, o Paxaro Pi extasíase. Fica envolto nun turbillón de miraxes que xuntan nos aires as cúpulas urbanas de Coria, Burgos, Guanaxuato, Soria, Manila, Charleston, Valparaíso, Lima, Bogotá e Xerez da Fronteira baleiro de dentistas e ciganos.

Reina a máis estrita orde lóxica.

Unha vez fecundado o Paxaro Pi, que é paxaro-nube, que é paxaro-chuva, que é paxaro-pedra, que é paxaro-puma, que é paxaro-espello, a súa varonil palmeira capital rega as terras. A maquinaria de follas, raíces, aves e luces non fai máis que engulipar luscofuscos e auroras.

Se bate as ás, o Paxaro Pi abanea o volcán.

[Eugenio F. Granell, Pájaro Pí, 1954]

Lupe Gómez, fascículo 3

9 de Marzo de 2009

Rematan entregas con varias propostas do B:

Bailar: baile e danza son os nomes autorizados da unión sexual. Representan a ocupación corporal do espazo e son como unha cifra en miniatura da vida e dos procesos polos que coñecemos e recoñecemos (non só os corpos, pero ante todo os corpos). En Lupe, como en Matisse, a danza non se concibe á marxe da nudez e da circularidade. Nos textos de Lupe, mesmo se o eu espido baila en soidade, hai sempre ou invocación a algunha esfera ou chamada ao baile compartido, ao coñecemento común, á unión sexual: “Bailo para que os demais bailen” (entrevista en Do lado dos ollos). Outras veces o que importa é a contemplación, adoito alucinada: “Hai catro cabalos / na miña habitación / danzando” (Pornografía). Por certo ese poema ten un título soberbio: “Hípica”. Vou confesar que unha das cousas que máis boto en falta nos libros posteriores de Lupe son os títulos dos poemas, en xeral magníficos.

baleiro: o baleiro é a incomunicación, o sentido común paralizante.

bar: sílaba empregada polos gregos para, mediante xeminación, determinar o eido escuro dos que non falaban a súa lingua nin a entendían. Os bárbaros son os outros, sempre. O mesmo que os nacionalistas. Nun bar non hai outredade, supostamente. A poesía dos 90 confiou na posibilidade de fundamentar unha poesía pública sen l, unha poesía —por tanto— púbica, de bares, de pubs. O bar non é a academia nin é o ateneo, non é ágora nin stadium. O bar como territorio íntimo onde compartir a palabra. O bar como gaiola libre de culturalismo. Lupe dixo: “Non me gusta o misterio que entraña a poesía difícil e culturalista”. Teño escrito algunha vez a propósito desta poesía de simposio, de convivio, de banquete, desta poesía simposíaca converxente coa conversa e coa música. A súa xeira semella esmorecer.

beber: beber é un acto necesariamente dionisíaco en Lupe. As galiñas beben pouco e mal. Por iso non saen nos seus libros.

beleza: é unha obsesión menor en Lupe Gómez. A beleza non está no corpo senón na descuberta e na mostración do corpo.

berro: Parece ser que Munch pintou catro ou cinco berros, razón pola que importa menos o roubo do Museo de Oslo. En Lupe hai moitos berros máis e, ao parecer, as súas motivacións están menos claras que no pintor noruegués. Isto pensaba explicalo na letra K, a propósito de Krakatoa, pero como non vou dar chegado alí será cousa de incorporalo canto antes. Lin hai uns días que o ceo pintado por Munch nos seus cadros era o ceo real daqueles días en Escandinavia, un ceo vermello. Durante meses pairaron no aire frío do norte as partículas que botara fóra o volcán Krakatoa, situado a milleiros de kms, nunha illa próxima a Sumatra. O volcán estoupou e matou corenta mil persoas, provocou un maremoto e, tamén, os cadros de Munch. En Lupe o berro está igualmente asociado a unha realidade externa estraña e inaturábel. O eu que berra nos seus textos é un eu-muller en movemento, un eu-que-corre, por dicilo en alemán. Corre e berra. Case toda a poesía de Lupe Gómez ten fortes contidos e implicacións plásticas. É pintura. Chama a atención a escasa representación da muller en movemento na pintura e en xeral na iconografía de Occidente (moito me temo que en Oriente a cousa pode ser peor, acaso coa excepción da India, onde os brazos poden ser os radios do cosmos, non sei). Inclúo aí a pintura revolucionaria, a pintura mural mexicana (non sempre), por exemplo. Piedades, maternidades, esfinxes, venus, duquesas, prostitutas… todas se aboan á quietude sedente ou tendida. Ou, en todo caso, a un andar que olla cara atrás, como o anxo da historia en Benjamin, como as vitorias e as pestes na iconografía romántica. Só o expresionismo corrixiu algo esa pauta. Correr cara adiante e berrar levantando as tetas é algo relativamente novo. Só as mulleres pintarán mulleres que corren, berran e ollan o futuro para destetarnos a todos do pasado patriarcal.

[Volcán Krakatoa e Dos mujeres corriendo en la playa (1922), de Pablo Picasso]

Lupenáutica

9 de Marzo de 2009

Chámanme para, nesa política ecuménica e de axuste administrativo, ofrecerme a Consellería de Agri & Cultura, Medio Rural, Medio Ambiente, Ensino Medio e Fifty-Fifty. Dígolles que o pensarei, pero que hai persoas máis capacitadas ca min. Sen saírmos do clube de fans, menciono o nome de Lupe Gómez, que mañá por certo presenta ás 20 h. Diario dun bar —o seu primeiro texto para o teatro— na Libraría Pedreira de Compostela. Seica a ela xa llo ofreceran antes ca min. Díxolles non.

Diario dun bar sae en Laiovento, o cal significa que Francisco Pillado aposta por el, por algo que, sen lelo, intúo que poida dar continuidade a esa escritura a-xenérica de Lupe. Hai case cinco anos, en setembro de 2004, comezara eu a escribir un Dicionairo para lupenautas a raíz da presentación na Sargadelos compostelá de Levantar as tetas. A intervención tituláraa Onda o skyline de Fisteus, rótulo que naquela altura pensaba que acabaría dando para un pequeno ensaio. Porén, a vida enrédase nas silveiras de oficinas e batas brancas. Hoxe recupero algo daquilo, só algo do introito e tamén algunha das voces que redactei naquel outono. Outro día, como en fascículos setembrinos, entrego aquí máis voces, se callar:

Por deformación profesional, o natural sería facer hoxe de crítico e proceder á contextualización de Levantar as tetas na produción poética galega actual. Non o vou facer. A cambio, instado en parte polas palabras de Lupe cando me convidou a presentarlle o libro, momento en que falou dun acto festivo e lúdico con intervención do canto e do baile, pensei en preparar un glosario catalogado como interactivo porque está destinado a que se faga entre todos. É evidente que non está rematado, de modo que moitas entradas —case a totalidade— ficaron en branco e deberán agardar pola vosa propia participación en tanto lectores.

O único que convén facer explícito é que este libro representa unha continuación da poética iniciada en Pornografía (1995) e nos outros dous libros de poemas de Lupe, Os teus dedos na miña braga con regra (1999) e Poesía fea (2000). Ela mesma ten manifestado en numerosas ocasións algo irrefutábel: a súa descrenza nos xéneros. Lupe trata coa literatura como se fose unha canteira, talvez non unha canteira de granito ou de lousa, senón máis ben unha canteira como as de caolín nas terras próximas a Fisteus de Lanzá, en Mesía, onde Fraga soterrou a finais do ano 2000 varios centos de vacas tolas. A arxila de Lupe é para as vacas vivas e místicas nas que ela se olla, é para a vida e para as tellas, para retellar o espazo onde aspira a morar como nun continuum vital-textual propicio ao movemento perpetuo e a confusión de discursos, xéneros e seres, tal se fose unha Exeria ou unha Adosinda Gutiérrez do día metida nunha road-movie. Levantar as tetas, xa desde o propio título —impensábel nos anos 80 ou 70, cando ao máximo que se podería ter chegado sería a un “Alzar os seos” ou a un “Soerguer o peito”, este máis próximo ao espírito de ERGA, aquel máis en liña con Corporación Dermoestética e con algunhas poéticas ditas “do erotismo”—, xa desde o propio título, digo, supón unha invitación, un reclamo, que acaso aceptase mesmo conxugación plural, ao xeito dun Levantarmos as tetas, e que para min é claro que pode traducirse como un “izar as velas” en feminista, decididamente na liña do “eu/nós tamén navegar”. Entón este é acaso un libro máis performativo, máis político, máis dirixido ás mulleres atravesadas por unha patria, anuncio —pode ser— doutro libro que está para saír, O útero dos cabalos, con seguridade tamén revulsivo e provocador, nada timorato nin reservón. Se Lupe Gómez estudase en Hogwarts, a carón de Hermione Granger, Ron Weasley e Harry Potter, está claro que non faría maior caso do lema da escola, aquel “Draco dormiens nunquam titillandus” ou “Nunca lle fagas cóchegas ao dragón que dorme”, porque esa de espertar conciencias adormecidas é unha das súas máis sentidas querencias.

[…]

aldea: sinónimo de mundo e antónimo do non-lugar. O futuro “pacto de civilizacións” do que se falou estoutro día na ONU será un pacto entre aldea, nomadismo, exilio e non-lugar ou non será. Na “Autopoética” que abre Levantar as tetas fálase da luz da aldea: “Aquela luz encheume para sempre e sempre sentirei nostalxia daquel mundo”. En qué medida haxa aquí un correlato do vello topos horaciano-luisiano-guevariano do menosprezo de corte e alabanza de aldea non é asunto para hoxe. Pero é obvio que a aldea é Ítaca e placenta sempre, polo que forma parte do réxime verbal de “regresar”. Nunha entrevista que lle fixo Emilio Araúxo, Lupe dixo a maiores: “Eu son dunha aldea, un cosmos de violencia e dignidade”.

alegría: en Lupe, atallo nominal para esquivar Schopenhauer e o apelativo romanceado da futura raíña de España. Para Spinoza, que tamén se escribe con z, a alegría era unha base da razón, da sensualidade e do amor. A alegría de Lupe deconstrúe en grises a ledicia lela e multicolor dos anuncios de compresas e salva-slips.

amor: o amor é o tema principal na poética de Lupe Gómez. Éo a carón da liberdade, pero en realidade amor, liberdade e sexo son nela nomes da mesma cousa. O amor non sempre garda congruencia digamos xeométrica co sexo. Hai territorios comúns e hainos disxuntos. O amor en Lupe ten raíz cosmogónica antes que antropolóxica, erótica ou biolóxica. Conecta co orfismo e ten algún ritual, algúns ritmos. Tamén consoa co sentimento que chamamos piedade. E co fervor. Non é un amor vis-à-vis nin tampouco bis-a-bis ou ter-a-ter nin totum revolutum e tutti quanti. O amor non esixe copresencia nin tampouco corporalidade, aínda que non lle sobre. O amor ten unha dimensión case sacral e panteísta, é carnal pero tamén contemplativo. Bebe dos pitagóricos, da mística cristiá, dos grandes heresiarcas, do zen e do surrealismo. É do momento, do pracer, antes que de longue durée ou, como diría Otero Pedrayo, tamén bergsonianamente, de sereno e grave gozo. O amor en Lupe, de consistir en sexo, maniféstase constante e inconstante á vez. Ten algo de exercitación, de maré. “Amo / moito, / como unha nena / aburrida”, “Gústanme / os homes, / para xogar / con eles, / para enredarme / nos seus corpos”, lese en LAT. Haberá quen diga que este tipo de poemas son algo perigosos, que locen nos suplementos, que soan correyeros e pelín perversos, que garanten un lugar nas Historias abreviadas da literatura pola súa fotoxenia, pero en México existe unha editora institucional que se chama CONACULTA e ninguén se despeitea por iso.

bipolar: ser bipolar ou multipolar é o normal. O hieratismo do heroe grego e da épica western convencen á maioría do contrario. Os psiquiatras saben que o que non ten cura é ser simple.

bo gusto: sobre isto sería mellor lerdes Bourdieu.

braga: o eu que fala nos poemas de Lupe Gómez equipara o acceso ao discurso coa posibilidade de prescindir da braga. A braga é a mordaza. Falar é amar. Pero a braga ten así mesmo outra valencia, de novo comunicativa. Vale como código e déixase interpretar. Nun poema de LAT Lupe di mercar moitas bragas diferentes: plurilingüismo, multiculturalismo.

[Fátima Mendonça, Bem-vindo à cidade da paz, e Lupe Gómez nunha fotografía de Fra Angelico, 1448]

Homofobia e xustiza

24 de Febreiro de 2009


Mal día o martes de entroido para un galego tomar posesión como ministro de Xustiza, pero hai cousas peores. Como a do xurado popular vigués que botou man da vella e abominábel apelación ao “pánico sexual” para absolver ao individuo que en 2006 asasinou dúas persoas por medo insuperábel a ser violado por elas. O xurado popular, en cambio, valorou como delictivo o incendio posterior da vivenda na que moraban as vítimas (acto destinado polo agresor á eliminación de probas). Porque morto o can acabada a raiba, supoño que pensarían os sete membros do xurado que entenderon de xeito tan peculiar a “defensa propia”. Mañá mércores hai unha concentración na Praza do Toural de Compostela ás 20 h. convocada polos colectivos LGBT contra a homofobia. Entendo que Caamaño está convidado.

[A fotografía tómase da web da federación Aturuxo]

In medias res (i)

5 de Febreiro de 2009

Alvéolos

Consideraba que o amor, ou para dicilo directamente, o erotismo, era antes que unha cuestión de atracción física unha cuestión fónica. Non de ortofonía nin nada semellante, por favor. Namoraba só, ou para dicilo directamente, notaba algo en todo o corpo agás nos xionllos, cando localizaba na voz das mulleres un punto de amarre fónico. Ás veces era a prosodia, outras a forza dos bilabiais, ou o timbre, menos veces algún asunto de morfoloxía verbal ou de campos semánticos baixo determinadas condicións de proximidade ou de efusión parótide. Porque hai quen ten usos lingüísticos completamente impredicíbeis baixo determinadas inflexións emocionais, iso sabémolo todos. Esa sorpresa, aparecendo, tiña unha forza eróxena inadiábel. De aí que fose tamén algo impetuoso cando existía esa clase de provocación, ou do que el percibía como tal. Ora que tamén podía funcionar como inhibidor sexual, o fónico-articulatorio. Había palatalizacións decisivas nese sentido. Non as aturaba. Eran como un escarapote no perineo. Tamén estaba a parte figurativa ou estritamente elocutiva, malia non ser a máis determinante. Comprobara unha vez, falando cunha loira do Ebro, o efecto fulminante da desaparición do amor, ou para dicilo directamente, dun principio inseguro de erección. El fóralle coa angulemia de lle preguntar por unha ruta entre tal e tal sitio, simple manobra de distracción cartográfica por xuntar dedos e cráneos. Poñamos que pola parte do río Cidacos, a ruta. Puro vicio. Ela contestou que había unha estrada “no excelsa pero hacible”. Foi o finiquito, malia os eles dela seren delicados na parte alveolar como nubes de abril no ceo de Verona.

[Fotografía tomada dun manual de biolingüística inaplicada]

Miles gloriosus

20 de Xaneiro de 2009


Falando de autoimaxe e de priapismos como o do animal de Canetti (o animal do que fala Canetti; vid. infra), sempre sentín a tentación de someter a análise narratolóxica a letra da rancheira de Joaquín Sabina “Y nos dieron las diez“. Hoxe é tarde e non podo estenderme, pero direi o mínimo que calquera que preste atención ao discurso sabiniano podería percibir sen esforzo. Abstereime de valorar as dimensións biografista, psicanalítica, figurativa, antropolóxica, trópica e rítmica do poema: “fue en un pueblo con mar”, “tú reinabas detrás de la barra del único bar que vimos abierto”, “broma macabra” por “broma pesada”, etc., nalgún caso recoñecerei que non exentas de certa graza. Gracejo, para ser máis preciso.

Cinguireime á análise do relato e do mundo por el constituído. Atenderei en particular aos desaxustes diexéticos, aos embragues e desembragues enunciativos (p.e., entre o verso 1 e o verso 2; non, isto mellor non) e tamén, algo, á fachenda performativa do eu que fala e protagoniza os sucesos, desenvolvidos nun lapso dun ano que se retroalimenta co retrouso da historia desa dilatada emoción, dito este (y nos dieron…) ás veces no que é un aparente “case-directo” ou evidentia recente e, xa na parte final do relato, como un eco lembrado que en realidade corresponde ao momento da escritura da canción, o membro xa relaxado con certeza doce meses despois do lance erótico acontecido no que acabamos sabendo que era lugar natal da narrataria (para o caso, unha serrana de litoral).

A historia, complementada nos seus baleiros informativos, é máis ou menos esta: o cantante dun grupo pop-verbeneiro-amariachado acaba un concerto nunha localidade mariñeira (só alguén moi de aló dentro di “un pueblo con mar”), sae de marcha talvez escoltado polo mariachi que o acompaña no escenario e localizan, xa case pechando, un bar no que unha muller fermosa atende na barra e serve as copas. Semella haber bo feeling instantáneo, acaso inducido por anagnórise feromónica que rapidamente se desenvolve en intercambio táctil de tipo descompensado (var. dixital-inguinal): ela debuxa un corazón cun dedo no lombo do pavo e el corresponde introducindo a man debaixo da saia. Ben. A min todo iso tanto me ten como narratólogo.

O que me molesta un pouco é o xeito no que esta clase de música anestesia o bulbo raquídeo do común da audiencia e consegue infiltrar, sen percepción por parte deses terceiros, unha serie realmente notábel de imprecisións narrativas. Porque a ver, se é verán e acabou o concerto e foi de copas e ela chiscou un ollo e o mariachi todo se retirou discretamente ao hostal e as farolas tal e tumba e o verán non sei que e a lúa atopounos espidos ao anoitecer, como é que só son as 10 pm, i.e. as 22 h., no momento en que o eu lírico comeza a experimentar unha certa turxencia emocional? Pero a que hora acabou ese concerto, señor? Ás 7 pm? Era un concerto para a infancia?

Obsérvese que, por cortesía analítica, non entro agora a dirimir a credibilidade ou verosemellanza do longo sostenuto do narrador, que, segundo testemuño propio, iría desde as 10 pm até as 3 am como mínimo. Cinco horas!! En fin, acéptoo, acepto todo, Sabina. Incluso o de que rompas os cristais do Banco Hispano Americano antes de ser absorbido, o banco, por Botín. A min iso dáme igual. E o papel actancial dos municipais, reducidos a figurantes, o mesmo. O que non é de recibo é ese tratamento do tempo da historia, home.

[Sabina despois de declarar]

Danubio e asno motivado

12 de Xaneiro de 2009


Claudio Magris chega a Ratisbona, ou Regensburg, e fala do Palmsonntag ou domingo de ramos, celebración moi popular na cidade alemá cando menos no momento no que el publica o seu Danubio, creo que en 1986. Eu estiven alí un ano despois con Wolfgang, o amigo das tarxetas ao que se menciona na anotación anterior a esta, pero noutra altura do ano.

Magris dedica un dos capítulos sobre Ratisbona a falar dos asnos, do maltrato e da humillación non sei se dicir históricos padecidos pola especie. De como nalgunhas celebracións populares do domingo de ramos, e da lembranza do trunfo que supuxo entrar así en Xerusalén, a xente pasa a abusar das condicións da aglomeración e do exceso impune para golpear de xeito máis ou menos brutal ao pobre asno, non me queda claro se tamén na tradición bávara, pero lembro que si na Ilíada, por caso (“o asno preguiceiro”, dise). Na imaxe que ilustra este post é ben curiosa á representación do solípede, asimilado case a cabalo, máis que na morfoloxía xeral na estrutura e proporción de cabeza, corpo e patas.
Lembro que nos anos 70 viaxar no tren de vía estreita entre Ferrol e Xixón significaba basicamente, baixando de Moeche á costa, contemplar un Ortegal e unha Mariña calmos nos que o tótem era o asno solitario e gris e o tabú era a nuclear de Xove (ou sería á inversa?). Magris láiase da sorte cultural do asno en Oriente e Occidente. Lembra o acompañamento heroico que a grei asnal fai de Xesús de Nazareth entre o berce e case a sepultura. Tamén as comparacións entre a resistencia de Aiax contada por Homero e o aguante ilimitado do asno para aturar carga, paos, tortura. Labor, que diría Arendt.
A finalización do capítulo de Magris é, con todo, unha exaltación do curioso priapismo asnal, converxente no seu canto case elexíaco coas máis bulideiras procesións fálicas dos gregos. No asno, por moita erección que sobreveña, manda sempre a gravidade existencial, a melancolía anxélica, unha invencíbel contención na solitude contemplativa que caracteriza o seu xesto e condiciona calquera escenario ao seu redor. Por virmos outravolta aos referentes desta casa, Magris cita Apuleio e tamén Canetti, quen n’As voces de Marrakech falaba da súbita erección dun asno vareado polo amo. Esa vitalidade inexplicábel e pouco verosímil do asno resignado, apadumado, que semella vengar coa aparición quintacolumnista aos dominados todos do mundo, di o mestre triestino (sen tanta hipotipose como a que aquí se fornece). Unha poética outra da resistencia, pois. Non seremos nós quen cuestionemos esa lectura da negritude a caer que sempre pasma, aínda que o desentumecemento ben puidera ser cousa da memoria do tempo ido, acaso menos melancólico e máis marcado pola acción, por regresarmos agora de novo á teoría política de Hannah Arendt.

[Representación da entrada de Xesús en Xerusalén montado nun asno]