teoloxíaArchive for the ‘’ Category

Dixitopuntura

30 de Agosto de 2009

 

Falouse algo por aquí do uso do furabolos na esfera pública (sobre a súa rendibilidade na esfera privada non é preciso ofrecer detalles). Hoxe sería ben ampliar algo a mirada para atender outros planos. En especial, despois de sabermos que a conselleira de Sanidade dedicou unha parte das súas vacacións de agosto a reler a terceira encíclica de Ratzinger, Caritas in veritate (2009). O cal, como é lóxico, a nós nin nos vai nin nos vén. En todo caso, trátase dun texto que se le en menos dunha hora, polo que cabe imaxinar que Pilar Farjas tería tempo para ler ou reler, ademais, outras pezas teolóxicas ou de literatura fantástica e pode que incluso algún ensaio de certo nivel intelectual.

Ler encíclicas non é un pracer para quen suscribe, pero algunha teño lido. En xeral, as últimas parécenme sobreabundantes de soberbia e prepotencia moral e deficitarias en racionalidade. Nada raro, pensarán as lectoras. Certo, porque as relixións funcionan basicamente como corsés vantaxistas da razón e como correas de control social e político para a administración do que seguen chamando (faino de novo Roma) a verdade.

wojtyla-e-cardenalA primeira fotografía que incorpora esta anotación está na memoria de toda persoa de certa idade. Karol Wojtyla, na súa chegada a Managua en 1983, reprendía publicamente ao ministro de Cultura e sacerdote Ernesto Cardenal á vista de todo o mundo (de todos os televidentes do planeta) pola súa implicación coa revolución sandinista e quen sabe por que motivos máis. En fin, algo si que se sabe sobre esas razóns complementarias. Serían seguramente as mesmas que poucas horas despois proclamou o Papa de Roma nunha misa diante de bastante máis de medio millón de persoas, talvez a terceira parte da poboación de toda Nicaragua. Cardenal ten contado que a idea daquela homilía do Papa polaco era someter desde a autoridade espiritual a revolución en marcha. E resulta evidente que algo diso houbo revisando agora o texto. O caso é que entre o público emerxeu unha resposta firme que incomodou a aquel home visionario vestido de branco: “Poder popular!! Poder popular!!”. Isto berraban os fieis contra as palabras de quen pasou de inmediato a reclamarlles silencio. Non podo evitar asociar estas escenas coas de Ceaucescu en Bucarest tres ou catro días antes de ser fusilado; non, naturalmente, porque as historias sexan paralelas senón polo xeito no que as masas ditan sentencia ás veces dun xeito imprevisto pola dirección de escena.

Joseph Ratzinger di que en Caritas in veritate fixa a doutrina social da igrexa católica. E di tamén algo que coincide en moi alta medida co dito por Wojtyla en Managua. Que quen manda e marca o rumbo en cuestións de fe e de actuación pública dos membros desa igrexa (sacerdotes, congregacións e laicos) é Roma. Pilar Farjas, vese que estimulada por eses principios, pronunciou na Semana de Teoloxía e Pastoral celebrada estes días na Coruña unha conferencia titulada “El compromiso político vivido desde la fe“. Probabelmente, non o sei, puido glosar algúns contidos da encíclica que estudou para preparar a súa conferencia e que leu e releu (isto indica que non ten moita memoria a conselleira de Núñez Feijóo: a encíclica tivo saída pública o día 7 de xullo pasado, de modo que non puideron pasar nin cincuenta días desde a primeira lectura). Contidos como estes, por exemplo, que semellan fulcrais na articulación argumentativa —digámolo, piamente, así— dos 79 apartados da encíclica de Joseph Ratzinger e que aparecen nos puntos 28 e 56 (as reiteradas cursivas pertencen ao propio texto):

28. Uno de los aspectos más destacados del desarrollo actual es la importancia del tema del respeto a la vida, que en modo alguno puede separarse de las cuestiones relacionadas con el desarrollo de los pueblos. Es un aspecto que últimamente está asumiendo cada vez mayor relieve, obligándonos a ampliar el concepto de pobreza y de subdesarrollo a los problemas vinculados con la acogida de la vida, sobre todo donde ésta se ve impedida de diversas formas.

La situación de pobreza no sólo provoca todavía en muchas zonas un alto índice de mortalidad infantil, sino que en varias partes del mundo persisten prácticas de control demográfico por parte de los gobiernos, que con frecuencia difunden la contracepción y llegan incluso a imponer también el aborto. En los países económicamente más desarrollados, las legislaciones contrarias a la vida están muy extendidas y han condicionado ya las costumbres y la praxis, contribuyendo a difundir una mentalidad antinatalista, que muchas veces se trata de transmitir también a otros estados como si fuera un progreso cultural.

 

 

56. La religión cristiana y las otras religiones pueden contribuir al desarrollo solamente si Dios tiene un lugar en la esfera pública, con específica referencia a la dimensión cultural, social, económica y, en particular, política. La doctrina social de la Iglesia ha nacido para reivindicar esa «carta de ciudadanía» de la religión cristiana. La negación del derecho a profesar públicamente la propia religión y a trabajar para que las verdades de la fe inspiren también la vida pública, tiene consecuencias negativas sobre el verdadero desarrollo. La exclusión de la religión del ámbito público, así como, el fundamentalismo religioso por otro lado, impiden el encuentro entre las personas y su colaboración para el progreso de la humanidad. La vida pública se empobrece de motivaciones y la política adquiere un aspecto opresor y agresivo. Se corre el riesgo de que no se respeten los derechos humanos, bien porque se les priva de su fundamento trascendente, bien porque no se reconoce la libertad personal. En el laicismo y en el fundamentalismo se pierde la posibilidad de un diálogo fecundo y de una provechosa colaboración entre la razón y la fe religiosa. La razón necesita siempre ser purificada por la fe, y esto vale también para la razón política, que no debe creerse omnipotente. A su vez, la religión tiene siempre necesidad de ser purificada por la razón para mostrar su auténtico rostro humano. La ruptura de este diálogo comporta un coste muy gravoso para el desarrollo de la humanidad.

De todo o que en Caritas in veritate manifesta Ratzinger, nunha prosa obscenamente tautolóxica alén de manipuladora e falseadora da verdade empírica nalgúns momentos, o máis preocupante parece a determinación coa que se afirma a necesidade de participar Deus (en fin, deus, os deuses e demais postulacións confesionais) na esfera pública. Particularmente na súa dimensión política! Deus na esfera pública no século XXI falando pola voz das xerarquías eclesiásticas e esixindo ser parte nas decisións políticas que afectan á comunidade. Pero de verdade será alemán este home? E Farjas, a Farjas que, por suposto deixando á marxe a súa condición de membro do goberno (como se fará iso?), dixo cousas —en público!!— como que “Es pecado limitar el uso de un elemento de comunicación como la lengua”, será de Teruel ou será de Marte?  Será turolense ou será marciana a máxima responsábel da farjas_pilar_toma_posesion2sanidade pública galega cando di en público que “el ateísmo deja a la gente sin fuerza moral”? Someteranos a dixitopuntura para curarnos, aos ateos? Será obrigatorio vacinarse contra o ateísmo e comungar con rodas tautolóxicas king-size antes de pasar a consulta? Instalará confesionarios nos corredores do antigo Hospital Juan Canalejo? Carafio, ese señor si que tiña forza moral; eh, Farjas! Pasará a noción de “pecado” ao novo estatuto de rexión? Que sei eu, algo deste estilo: “Artigo 1. Galicia, rexionalidade histórica, constitúese en Comunidade Autónoma para acceder ó seu autogoberno, de conformidade coa Constitución Española, o Concordato e co presente Estatutiño, que é a súa norma institucional básica despois do Catecismo”; “Artigo 5. A lingua propia de Galicia é o castelán. Será pecado venial falar galego. Será pecado mortal insistir en falar galego, particularmente fóra de usos folk ou das encherolas do día do patrón cos ancestros rurais”.

Algún día chegará no que a clase de discurso da conselleira de Sanidade perda a escasa lexitimidade que conserva e conleve en consecuencia, pronunciado en voz alta nun lugar público por un responsábel gubernativo, o inmediato cese nas súas funcións (ocorrería xa, por certo, se Farjas fose parroquiana doutras peñas, khariíta p.e.). Iso non acontecerá, con todo, mentres teñan vixencia os acordos de xaneiro de 1979 entre os estados español e vaticano, pero eses papeis, como todo, teñen data de caducidade. Chegará o día. O día no que as diferentes igrexas e confesións “regularicen a súa situación”, por empregarmos nós a frase coa que Wojtyla fixo dixitopuntura no ollo dun xenuflexo poeta de pelo cano nun lugar de Centroamérica en 1983.

 

[Na foto en branco e negro Wojtyla reprende a Ernesto Cardenal en branco e negro no aeroporto de Managua, 1983. Abaixo, en coloríns de entretempo litúrxico, a conselleira Pilar Farjas e a súa perruqueira (esta última in absentia) xuran en 2009 o  cargo no goberno. O que semella crucifixo confesional de ouro na parte inferior esquerda desta fotografía de EFE é en realidade un crucifixo confesional dourado]

Apoteose da forma?

22 de Marzo de 2009

Agora vén o problema. Como rematar un auto sacramental que ao tempo é farsa inmóbil? Tira un á apoteose da forma?, á celebración cultural do louco engado escénico?, a esa extraordinaria (en termos espectaculares e tamén relixiosos) invención cristiá da comuñón dos mortais todos (case todos) na divindade dun? Ou tira, polo contrario, a non deixar títere con cabeza entre a catropea de quirópteros e xentalla incomún do batallón dramático (including myself)?, ao riso golseiro e agit-prop do volcán?, ás tripaxes morais exhibidas sobre o escenario xa quieto e gore, como nas cortadorías do antigo réxime e nos economatos franquistas? Opinen. O público sempre ten razón.

[Rob Zombie, House of 1000 Corpses (2003)]

Eraritjaritjaka!

10 de Xaneiro de 2009

En Yellowknife, nas beiras do Gran Lago dos Escravos (Territorio do Noroeste, Canadá), están agora mesmo a 34º baixo cero, e talvez vexan auroras boreais como esta da foto, case unha invención. O lago, que anda polos 500 km de longo, ocupa unha superficie case exacta á que ocupa Galiza, pouco menos dos 30.000 km2, e ontes chegou a min esa fotografía tomada nas súas proximidades por unha curiosa carambola. Dobre, por acaso. Repasaba nesa hora os aforismos de Canetti, non con finalidade moral senón por ilustrar algo que debía contar. Atopaba este, esquecido hai tempo: “Eraritjaritjaka —unha expresión poética arcaica en lingua aranda— significa rebordante de desexo por algo que se perdeu“. Pero os arandos e outras xentes ao norte da actual Alice Springs (Territorio do Norte, Australia) non sei moi ben que entenderían por desexo ou por perda. As mulleres arandas si saberían algo sobre a perda, sen dúbida. Os antropólogos contan barbaridades, probabelmente certas, exactas. Unhas páxinas antes dou con algo que a Jeny lle gustará lembrar. Acaso estaba alí, na casa de Victor Hugo, un día no que alguén espetou a Gérard de Nerval: “Vostede non ten relixión!”. Ao que o autor de Voyage en Orient, amante ou non tanto de mulleres de medio mundo para lembrar, sempre enfermo de malenconía —como o anxo—, o bosque harmonioso de Jenny Colon (Eraritjaritjaka!), contestou: “Que non teño relixión? Teño polo menos dezasete!”
Iso fabula Elias Canetti. Pero non, esa conversa tivo que ser despois das viaxes, despois da escrava xavanesa e da morte de Jenny. Un día haberá que falar de Abelaira e daquela cita en Lisboa, no ano 88, e das fitas todas de Moebius que nos levan onde xa estivemos, tamén no discurso sobrio da mente bébeda por mor da perda e do desexo. E de Aurelia falaremos. E do inferno! Tekelili!, digo —sen ánimo de ofensa— Eraritjaritjaka!

[Aurora boreal en Coitelo Amarelo, Canadá. Veu ontes por correo electrónico]

Olimpo e sudoku

7 de Xaneiro de 2009

Remoe o anxo do Durero con Eugenio Trías arredor do sudoku de atrás ou tamén do que el foi, das vidas que puideron ser tendo presente o que o ser/Ser foi, ou for, ou houbo ser: suxeito, espírito, átomo, ánima, animal, materia, memoria, sarcófago, carne, carnaza…, pero tamén deus constituído no vidro cóncavo desa mirada, a través dos séculos e das noites. Pois logo escribía Trías en La dispersión, contra 1991:

Divide e vencerás. Por que suprimir a Deus… en lugar de multiplicalo?


[Albrecht Dürer, A Malenconía (1514), Germanisches Nationalmuseum, Núremberg]

Con Federico García Lorca, no Azougue ou xalundes

27 de Decembro de 2008

Tiara Chrysler

Hoc sub aspectu, res politica et fides conectuntur.
Benedicti PP. XVI, Deus caritas est (2005).

Achille Ratti, Quadragesimo anno, 1931, xustificación de pactos e concordatos
contemplada por Federico García Lorca desde as altas cabezas de aguia
de Manhattan, onda o misterio do pan e o traballo
por el, xa o home vestido de branco predisposto, finais dos vinte
a escoitar entender arrufar bendicir falanxes de Roma e da Iberia,
foxos, cruzadas previstas na encíclica que o forno aquece
pola restauración da orde social;

quen cantou isto en Letrán?;

Ratti impío empenado de incómoda plumaxe
nas páxinas perdidas de Poeta en Nueva York,
vello que ignora a vida nova, queipo de tripla coroa de ferver
fame infantil mentres a arquitectura de Auschwitz agroma en páramos negros,
cúpula Chrysler inversa de cocer odio ao progreso, á voz
liberadora da moeda que queima;

quen cantou isto no cavorco de Víznar?;

badalada profunda e longa polo home sempre vestido de branco
que no seminario de Traunstein soña, finais dos trinta,
con mitras e dogmas e concibe acaso inmaculadas cebolas bávaras no búnker
antiaéreo arredor dun núcleo devastado e frío onde chapucan
a pomba dos ouriños, a muller lapidada, as masas de violinos, martelos ou nubes;
“amor, amor, amor”: “
eros, philia, agapé” na encíclica: introdución á morte;
baixo das estatuas non hai amor, non hai amor
baixo os ollos de cristal definitivo;

quen cantou isto en Bad Aibling?;

balada que dita o currículo de Joseph Ratzinger nas prazas de Ratisbona,
ou cando a limpeza do río Hudson nos anos sesenta,
ou as palabras aquelas de finais dos oitenta,
antes de máis, diríxome a vós, doentes da SIDA, con aflita solicitude;
Pete Seeger besbella a ritmo de blues a Deus caritas est
para o Reichs Arbeitsdienst, non vos sintades sós,
irmáns negros de Harlem, Haití, Nixeria,
the blacks that take out the spittoons,
o Papa procederá a autoinocularse, como no verso 27 do “Grito hacia Roma
de Lorca, e logo declarará inaugurado o Simposio;
quen canta isto en Soweto?

[Na fotografía de maio de 1932, procedente do Arquivo Fotográfico Martínez-Barbeito, Federico García Lorca con Ramón Fernández Cid, José Álvarez Sánchez-Heredero, Francisco Esteve e José Barbeito no cruceiro do Azougue en Betanzos, diante da igrexa de San Francisco, pode que antes de iren xantar xunto con Arturo Cuadrado á Casilla, camiño de Lugo, e deixar na casa de comidas o poeta granadino un poema a Betanzos, escrito en lingua galega e dedicado a dona Angelita, quen rexentaba daquela A Casilla. Do poema de Lorca, escrito nun pano de mesa, non ficou rasto nin constancia documental. Viviu só na memoria (non creo que na ilusión) de Cuadrado.
“Tiara Chrysler”, texto de A. Casas, apareceu en 2006 no libro Homenaxe dos poetas galegos a Federico García Lorca contra a súa morte, volume ao coidado de Xesús Alonso Montero (Vigo: Pen Clube de Galicia). Elimínase agora algunha gralla da edición impresa e, contra o criterio Restai de posprocesado electrónico, déixanse tres trémulos links]

Ferrrete Royal (Historia sagrada)

22 de Decembro de 2008

Para Cesare, con admiración incontábel, para que se recupere axiña

Pensei titular tamén “De tríos e voyeurs —influído pola pros(íncop)a de Felicia Soutelo”, pero queda longo, mentres que o outro, o que figura acima así co triplo r de ferrrete, que non é errrata nin grallla, tampouco está mal. E ademais, homenaxea o triángulo erótico. Imos lá.

Falando onte con alguén que chegou ao primeiro nadal da guerra aquela con só cinco anos de idade e rizos loiros hoxe desaparecidos en combate (coa vida), comentou el que naquela hora os nenos crían que o rei negro era Gaspar. “Glub!”, disque cismei en plan monólogo citado. Mentres esta persoa, coruñesa e de raíces completamente urbanas, razoaba que ese nome soaba daquela moito máis étnico que os outros dous do célebre trío eu non podía deixar de lembrar algunhas parvadas lidas sobre fonosimbolismo e outras lerias algo máis sensatas sobre a comparación entre a iconografía estritamente visual da cultura actual (sen notas a rodapé, sen acompañamento verbal ou impreso ningún para o representado na imaxe, por tanto con escasa achega sobre alegorizacións e demais herbaxe) e a cultura de base oral de hai setenta anos, en todo caso ben máis poscolonial que a de hoxe no tratamento correlativo do individuo de raza negra, non desprazado ao peche da fórmula eneasílaba “Melchor, Gaspar e Baltasar”. Porque non creo que a Segunda República promovese nada especial para a terxiversación do que conta Mateu (2: 1-12), o cal, por certo, insiste moito na idea de que as cousas ocorren porque algún profeta, vehículo discursivo de deus, as vaticionou noutro tempo (que se non, nada).

En fin, non era diso do que ía falar. Do que ía falar era de algo que ten relación con esa imaxe da prodixiosa e fría catedral de Autun (Borgoña) que abre este post. Non entrarei de cheo nin na órbita dos Gay & Lesbian Studies nin tampouco na dos Ethnic Studies a propósito da cuestión da visibilidade da homosexualidade interracial ou intercultural, pero farei un par de observacións encol da iconografía burgundia, que me conmoveu en directo hai uns invernos, cando alí parei por motivos ditos profesionais.

O feito dos tres reis (son tal: levan coroa) xaceren xuntos e aparentemente nus (o brazo sinecdótico do melenudo) baixo a mesma colcha. O feito do anxo, encol deles, empregar en simultaneidade os dedos índices de ambas mans non tanto para marcar autoridade e/ou punto “dirección-megalómana-de-masas-desorientadas” (ao xeito sabido de Aznar I o Fotoxénico e dalgúns directores xerais de entidades financeiras en canto ulen megapíxel) senón con vontade de amosar a estreliña ou cometa, dunha parte; e doutra, con meridiana claridade, de simular o acto dixitopuntor co rei máis accesíbel, que ispe sobre a colcha o mentado brazo dereito —o sinecdótico— “a la caída”, efecto natural da lei da gravidade nesa posición, claro, pero de tal xeito que a man despregada súa coincide que se sitúa exactamente, lido o canon de seis cabezas da tropa real, case á altura dos condutos deferentes do rei do medio, ouh casualidade!, acaso o máis ditoso en conxuntura tal e tamén o máis andróxino na súa faciana case impúber [click], similar a que tivo até hai non tanto quen ha reinar nas Españas co título tamén sabido de Felipe o Derradeiro… —desculpen, perdín en parte o fío—; si, observaba que o feito do anxo-voyeur pedirlles a eles tres que miren, alén de constituír un acto de proselitismo reprobábel en termos de conduta moral, configura unha cenografía cargada de forza dialéctica.

Por que? Pois porque o anxo da historia, por definición benjaminiano, no canto de ollar cara a atrás comme il faut, cede ao espectador a mirada proxectiva dixitalizada e así declara todo canto segue: i) que os reis do cometa eran tres; ii) que o ardor da militia amoris os deixou baldados, entrando logo nun sopor que houbo de ser interrompido polo enviado de deus; iii) que un deles (o da posición máis baixa na festa que de consún armaron), a xulgar polos seus trazos faciais, non semella ser de aquí, senón de alá, de Oriente.

Dito o cal cómpre regresar a Mateu, o único dos catro evanxelistas que fala dos tres reis. Dos tres reis? Non tal. Mateu (2: 1) fala só de homes sabios (magos noutras traducións, sobre todo católicas; científicos con catro ou máis sexenios noutras máis burocratizadas e calvinistas, adeptas xa á teoría da expiación limitada), e, ollo!, non di en ningún momento cantos eran. Hai teólogos e catequistas que sinalan que ese número puido ser maior ou menor: entre dous e doce (os armenios armarían o belén, se o armasen, con doce magos doce, e os coptos con sesenta!, mentres que os criptocristianos de Roma aló polo século III metían só un par deles, acaso polas angosturas das catacumbas). Pero como os agasallos foron tres (ouro, incenso, mirra) e a cultura occidental prima o biunívoco, a iconografía posterior (moi posterior) fixou noutros tantos tres o número dos sabios ou magos. Iso, magos, pero non reis. Aliás, quedaría rañicas, agás na cota do ouro, que varios sabios ou magos (de seren reis non tanto) custeasen a escote os presentes do bautizo.

E Mateu, di algo sobre as etnias e as idades dos homes sabios? Non que se saiba. Só di que viñan da parte de Oriente, onde en principio, bardante de excursionistas e desprazados por causa de explotación laboral, non había naquela hora negros. Baltasar, de feito, é nome asirio, co significado de “o protexido do deus Baal”. Mateu tampouco di que el fose o máis novo, como tradicionalmente acepta a iconografía municipal, que segundo é sabido adoita presentar Baltasar nas cabalgatas, a diferencia dos outros dous sabios/reis, como lampexo, pode que por non embarrufar con betume as barbas postizas (bens inventariábeis sometidos a custodia). Curioso que para os bizantinos o imberbe en cambio fose Melchor.

En fin, que se non é polo papa León o Magno, o mesmo que deu tila a Atila para que non convertese Roma nunha instalación neodadá, e sobre todo por The Venerable Bede, hoxe non falariamos nin de tres reis (León) nin de que Baltasar era negro (Beda). Con todo, non é raro que o gran Gislebert, un craque coa expresión da pedra, descoñecese o dito polo Venerábel catro séculos e pico antes de el traballar o atrezo da fría catedral de San Lázaro, en Autun.

[Sommeil des Mages, capitel de Gislebertus, de comezos do século XII, exposto na sala capitular da catedral de Autun]
ps. Audiencia do papa á Curia Romana no Vaticano (hoxe). Complemento Ratzinger sobre homosexualidade e fixación dunha posición oficial vaticana sobre os Gender Studies, inmerecedores de estatuto disciplinar, con desprezo incluso do gender, sen studies. Fala Ratzinger (Atila escoita): “È necessario che ci sia qualcosa come una ecologia dell’uomo, intesa nel senso giusto. Non è una metafisica superata, se la Chiesa parla della natura dell’essere umano come uomo e donna e chiede che quest’ordine della creazione venga rispettato. Qui si tratta di fatto della fede nel Creatore e dell’ascolto del linguaggio della creazione, il cui disprezzo sarebbe un’autodistruzione dell’uomo e quindi una distruzione dell’opera stessa di Dio. Ciò che spesso viene espresso ed inteso con il termine “gender”, si risolve in definitiva nella autoemancipazione dell’uomo dal creato e dal Creatore. L’uomo vuole farsi da solo e disporre sempre ed esclusivamente da solo ciò che lo riguarda. Ma in questo modo vive contro la verità, vive contro lo Spirito creatore” (22 12 2008).

Do Notulario sincopado posterudito de Felicia Soutelo

18 de Decembro de 2008

Constituíndo certeza que o nome María do O [var. da O] provén de onde o fai (antífonas que comezan pola advocación á Virxe coa interxección vocálica o! [var. oh!], rotante da zona premariana á posmariana en chimpo dislateral —permutatio por rodaxe, en terminoloxía retórica ramista—, favorecido aquel (o chimpo) pola forma redondeada do grafema o e mais pola inclinación natural do antifonario á captatio malevolentiae dirixida a colegueos prevaricadores do tipo “María misericordiosa, a ver se me fas sitio polo paraíso”), houbo sabios a comezos do século das luces, ben deles, que postularon para o masculino Dámaso temerarias propostas en parangón ero-onomástico, goliardesco e comercial (lémbrese que a Virxe do O [var. Virxe da {interxección} O] protexe o comercio e o latrocinio menor, como Mercurio). Cabe asegurar que erraron.

[Tránsito solar de Mercurio en novembro de 2006 captado polo observatorio xaponés en órbita Hinode]