traballo colaborativoArchive for the ‘’ Category

Como comunicar?

22 de Xullo de 2009

 

dsc00208

 

A propósito de certas formas de intervención na esfera pública, un meu compañeiro seguidor das prosas que aquí se acumulan comentaba este día comigo que o problema é sempre localizar unha linguaxe e unha zona común de argumentación que habiliten non xa un consenso de análise senón, antes ca iso, o feito mesmo de fundar a posibilidade de comunicármonos con algunha posibilidade de éxito non limitada ao cenáculo inmediato da xente próxima nas esferas ideolóxica ou afectiva.

É posíbel que moito do que se di aquí e acolá respecto dos problemas importantes e dos non tan importantes quede reducido, en efecto, a desafogo emocional ou intelectual, inatendido en definitiva polas maiorías e tamén polas minorías ás que pensamos que de entrada nos diriximos. Voltamos así ao complexo asunto da eficacia da acción política e do debate no espazo público. Voltamos mesmo ao asunto da incidencia social e política da blogosfera.

Para min, e aquí coincido coa análise do colega e amigo, esa é a cerna de todo o que hai por diante. Será que un exceso de elitismo, unha sobredose de brillantez, un esteticismo político… creban calquera posibilidade de conexión con quen decide? Será que no que Debord comezou a definir hai moito tempo como sociedade do espectáculo importa máis un zapato que voa que cen argumentos ben articulados pero raseados? Sen dúbida, hai moito disto. Os populismos de dereita e de esquerda atoparon resposta e lograron canalizar vontades. Hai que reflexionar sobre o modo no que as mensaxes se constrúen e chegan onde está previsto que cheguen, onde se quere que cheguen. Obviamente, hai un aspecto crucial neste asunto: vén dado pola simple idea de rede. Aí está a potencialidade inmensa que aínda non soubemos calibrar. Pero cada día mudan as coordenadas.

E mudan a favor. O simple feito da desafección do público novo polo que significan os medios de comunicación tradicionais, en particular a TV, é de extraordinaria relevancia. Arume dos Piñeiros falaba hai pouco das súas reflexións mentres contemplaba o tratamento dado nun telexornal a unha violación en grupo, falaba diso e por suposto de moito máis: a distancia que se abre entre información e telespectadores por causa da manipulación indisimulada e dun exceso de cesións socioculturais en mente de todos. Así é: unha experiencia común. Cada día máis.

Eu mesmo teño dito aquí que a forza de moitos xornais galegos de implantación digamos non estritamente local (non falemos xa dos xornais de vocación só local) é debida a que prestan algúns servizos demandados por sectores poboacionais decisivos e que ninguén máis ca eles presta. Ás veces —na ducha, conducindo…—, ocórreseme matinar que na perspectiva de poñer límite á hexemonía de La Voz de Galicia, Faro de Vigo e outras cabeceiras poderosas do país, talvez exista unha posibilidade máis eficaz que a de crear medios alternativos. Imaxinen un gratuíto de distribución diaria, con forte implantación urbana, vilega e rural,  limitado só ás esquelas. Imaxinen que iso se puidese lograr. Imaxinen a incidencia no mercado dos medios tradicionais que adoutrinan e gobernan. Imaxino, imaxinen, un gratuíto só de esquelas. Nesta imaxinación está tamén o retrato do país, ou polo menos de cómo un le o país.

 

[A foto remitiuma en 2002 un dos meus curmáns montevideanos, Julio Rey. Fíxoa nalgún lugar de México, onde traballou varios anos. Ignóroo todo sobre que sexa ese organismo que promove a campaña de aforro de auga no plano doméstico, ese/a CAPAT]

BGL

12 de Xuño de 2009

tollii-porta-1991

Vinte anos e corenta números, algúns deles dobres, do Boletín Galego de Literatura, un soño feito realidade por Anxo Tarrío Varela desde a súa cátedra  de Literatura Galega na Universidade de Santiago de Compostela. El mesmo lembrou hai unha semana algúns datos e eixes desta traxectoria, de gran mérito e vitalidade, na páxina semanal que escribe para Galicia Hoxe.

Non é doado subsistir vinte anos para unha empresa desta clase nos tempos que vivimos; non é doado, para empezar, se falamos da súa dimensión primaria, a do sustento orzamentario, que é o que permite manter o equilibrio e o rumbo ao longo de tanto tempo. Este é sempre un plano delicado e máis que complexo cando se trata de revistas universitarias. Tarrío soubo conducilo con discreción e talento, o que lle permitiu aplicar pautas en verdade infrecuentes no eido da publicación académica.

Alén disto, a revista soubo interpretar a finais dos pasados anos 80 algo relevante que mantén absoluta vixencia: a conveniencia dunha expansión e dunha actualización dos Estudos literarios de marca galega en dous sentidos, o dos métodos e o dos obxectos de análise e estudo. Nese sentido, Anxo Tarrío promoveu e brindou con xenerosidade e perspicacia un espazo de diálogo e convivencia para que especialistas en literatura galega compartisen páxinas con colegas especializados noutras tradicións culturais e literarias, un espazo asemade para o intercambio de perspectivas epistemolóxicas e de aplicacións metodolóxicas diversas. Segundo a el mesmo lle aprace explicar, o proxecto corresponde a unha publicación feita en Galiza sobre literatura e sobre literaturas, o cal non é o mesmo que falar dunha publicación sobre literatura galega. O Boletín acolle este campo de estudos, por suposto, pero faino sen exclusividade de atencións, segundo saben moi ben os seus lectores e lectoras. Como tampouco practica exclusividade de ningunha especie en relación cunha lectura restrinxida ou inercial do fenómeno literario. Tarrío, e este paréceme outro dato importante que fala con anxo-tarrio1claridade do seu talante como director da revista e como coordinador do grupo de colaboradores que o acompañou e acompaña no periplo, incorporou así mesmo ampliacións comparatistas e interartísticas, algunhas delas tan inusuais no ámbito académico (de noso ou de radio máis amplo) como as que se concretaron en monográficos sobre banda deseñada, as relacións entre literatura e cinema ou a literatura infantil. A este propósito, a publicación paréceme exemplar. Éo tamén noutros aspectos. Un deles, que todo lector estima, é o exquisito coidado gráfico e a de novo plural nómina artística de debuxantes, gravadores, pintores, fotógrafos… que ilustraron as sucesivas entregas do BGL. Outra faciana tamén interesante é a constituída polas páxinas de peche da publicación, dedicadas á obra literaria de narradores, poetas e dramaturgos, consagrados ou de traxectoria aínda non tan firme, a quen se convida adoito a reflexionar en voz alta sobre esa tarefa creativa súa mercé a unha modalidade complicada pero moi atractiva que chamamos poéticas de autor.

Longa vida, pois, a este proxecto fundamental! Longa vida, desexo hoxe aquí, a unha revista que para quen asina constitúe, non o vou ocultar, unha das referencias centrais e máis queridas da súa peripecia como investigador. Como tamén o é o nome do seu director, o meu profesor e mestre Anxo Tarrío Varela. No Boletín publiquei a instancias súas diferentes traballos a partir de 1991. Unhas veces recensións, noutros casos artigos, e tamén entrevistas, bibliografías e traducións. Creo que un total de dez colaboracións neste tempo xa non tan breve, incluídos dous números monográficos tan laboriosos como satisfactorios. A nova política que se está a emprender por parte do Servizo de Publicacións e Intercambio Científico da USC permitirá axiña que o Boletín Galego de Literatura e outras revistas da casa poidan consultarse libremente on line, talvez antes de que remate o ano. Unha expansión nova, da que temos que felicitarnos todos porque favorecerá un acceso universal a traballos sobre a nosa cultura e a outros moitos, escritos igualmente en lingua galega, debidos a investigadores e investigadoras de moi plural procedencia sobre literaturas alleas que, por medio de soños como este de Anxo Tarrío, son á vez e de vez nosas.

Parabéns emocionados por estes vinte anos do Boletín e beizóns por tantas e tantas horas de dedicación, caro amigo.

[Augaforte “Porta” (1991), da artista estonia Vive Tolli, publicado na monografía 2 do BGL, e fotografía recente de Anxo Tarrío Varela, tomada do xornal Galicia Hoxe]

Bricofobia

6 de Xuño de 2009

 

dous-mineiros-de-datong_1996_-foto-de-liu-zheng2

Entre os membros da miña familia, e non falo en sentido estrito de consanguinidade, correu con fortuna excesiva a lenda urbana segundo a cal un non estaría especialmente dotado para as tarefas manuais, eses pequenos arranxos domésticos que a todos nos toca solventar de cando en vez, ou en xeral para a bricolaxe aplicada á resolución dos problemiñas do día a día nunha casa. Todos na familia, en especial unha persoa, tenden a pensar, prexuizosamente, que se eu me ocupo disto ou daquilo o máis probábel é que se resolva a medias o asunto, o “reto”, sexa este eléctrico, mecánico, referido á fontanaría ou ao que for. A verdade é que esta lenda, como moitas outras, é inxusta e pouco ecuánime, opino desde a máis declarada modestia. A cousa ten as súas raíces en episodios escuros de hai moitísimo tempo, incluso cinco ou seis anos, tocantes a algún amaño non especialmente ben conducido por min en todas as súas facianas, debo recoñecelo, respecto de cousas menores e intranscendentes. Unha lámpada, a televisión, unhas cortinas, unha parede con humidades, como moito unha baixante de auga no piso… A palma nese hit-parade en parte apócrifo que se me atribúe —posto que non fun protagonista de todas as medallas adxudicadas—, corresponde a algo que aconteceu en certa altura entre unha bicicleta e eu. Pero sobre iso case preferiría non estenderme. O que a un molesta máis desas esaxeracións é que transcendan os sagrados muros do ámbito familiar e que dalgún xeito cheguen a socializarse.

Hai uns meses aconteceron dous sucesos cun par de amigos, mineiros da conca astur-leonesa, hoxe retirados malia teren eles a mesma idade que eu teño, ano arriba ano abaixo. O caso é que un bo día nos diriximos estes amigos e eu a un trasteiro da miña propiedade no que estaba arrombado un enorme andel de piñeiro, o cal, por certo, vernizara eu mesmo, coas miñas mans, á tenra idade de 15 anos, despois de llo encargar a un carpinteiro que había na rúa Friol, no bairro coruñés de Monte Alto. Vernizárao, lémbroo como se fose hoxe, xunto con Marcuse, un dos meus caros amigos de infancia, con quen logo toquei nun grupo xuvenil (el era o baixo eléctrico, eu percusionista e, tras unha adqusición de segunda man á Orquestra X, que non se chamaba así por nada inconfesábel nin por actuar en lugares inapropiados, senón por falta de imaxinación dos seus membros, tamén baterista; aínda lembro ben o prezo da batería, 12.000 pts). Marcuse, que en realidade se chamaba e se chama Marcos, e que logo fixo Arquitectura Técnica, debuxaba de mil marabillas. Teño pendurado na casa un seu debuxo do Parque Güell de Barcelona. Magnífico. Mágoa que por circunstancias curriculares que non son do caso perdese a parella dese debuxo, un Güell nocturno aínda mellor que este diurno que hai na casa. O caso é que entre os dous, Marcos e eu, vernizamos aquel andel. Na parte traseira deixamos escrita unha fórmula pitagórica para a posteridade, unha sentencia que deixaría constancia do noso labor conxunto naquelas datas memorábeis dos primeiros 70, eu sostendo o bote do verniz, en plena ditadura, e Marcuse dando pasadas e máis pasadas coa brocha baixo a miña eficaz dirección.

Pero regresemos ao conto. Segundo o indicado, estes dous exmineiros dos que falo (sería inxusto cualificalos de algo ociosos?) acompañáronme ao trasteiro, nun dos poucos momentos de descanso que o meu traballo me permite, para retirarmos de alí entre os tres ese andel fóra de uso, que decidira entregar a M. Cando uns anos antes nos trasladamos de casa e pensabamos aínda en usar ese andel para os libros, tiveramos que serralo para acomodalo na parte de arriba do piso. Serralo debidamente, quero dicir, con toda clase de coidados e un repaso posterior digno de ebanista. O bo amigo M. pensaba en usar o andel para outros usos. Non lembro ben se de organización do taller de seu ou para unha finalidade directamente calórica. Crematorio-gastronómica, quero dicir. Como o andel non saía pola porta do trasteiro pensamos en aproveitar que no seu día se serrara por aquela certa cenefa e alí, cuns golpiños ben dados, proceder a separar os dous hemistiquios daquel coloso de dous metros e medio de alto por outro tanto de longo (heterostiquios, en realidade, por estar previamente resolta a separación das dúas partes do andel de acordo cos principios dunha simetría quizais non moi harmoniosa). Por non orixinar destrozos excesivos no andel andándomos a couces, empuñei un machado que alí había. Dei uns golpes bastante firmes para separar as partes encoladas —axudada a cola por pequenos cravos que alí dispuxeran as miñas mañas e o bo sentido, e isto si que molesta que non se lle recoñeza sempre a un. Malia todo sen moito éxito, o dos golpes firmes. Repetín varias veces a manobra utilizando as dúas partes do machado —gume e cabeza— e intentanto aplicar os meus coñecementos de Métrica e de Topoloxía, todo isto baixo a atenta mirada de M. e de R., os exmineiros. Tras un par de minutos algo tensos, quizais menos tempo, M. solicitou o machado e deu un golpe seco (para o meu gusto, excesivamente seco) e, voilà, os putos heterostiquios se separaron como por arte de maxia. O que máis me doeu foi a frase, a única frase, que nos seguintes minutos resoou no garaxe (en realidade aínda o fai cada vez que baixo) mentres cargabamos nun remolque os restos daquel honorábel e antigo andel maltratado: “Un mineru ié un mineru!”.

O segundo episodio aconteceu en realidade antes que este que veño de referir. Tamén supuxo unha socialización inxusta desa lenda asociada á miña persoa. E non tanto pola presenza do outro mineiro, este non asturiano senón da parte de Melide, o moi querido para min R., como polo feito de seren testemuñas de todo certa señora a quen chamarei L. e mais outras dúas persoas do lugar que alí se presentaran. Foramos poñer, R. e eu,  uns marcos nunha finca. L. estaba alí por ser ela propietaria da colindante. As outras dúas persoas tamén eran donas de fincas que tocaban coa que nós iamos delimitar, pero delas non falarei moito, por seren discretas e mesmo distantes como viciños. Tratouse sobre os lugares exactos da operación e logo dispuxémonos a espetar uns pesadísimos ángulos de ferro que tiña o amigo R. no seu taller, pezas de algo máis dun metro de longo. Ao primeiro eu termaba daqueles futuros marcos, enferruxados e algo desagradábeis ao tacto, cousa que percibía ben aínda ao través das luvas. Termaba deles e da súa verticalidade. R. trouxera unha maza igualmente desproporcionada que debía de pesar máis de 3 kg. Era xullo e ía unha calor de morrer todos alí mesmo, no acto de fender a terra. O meu amigo suaba de vez metido no buzo azul e daquela, cando quedaba por chantar o derradeiro marco, dixen que por que non intercambiabamos as nosas funcións e posicións… En canto agarrei a maza unha serie de pensamentos fugaces atravesaron pola miña mente. O menos fugaz deles foi este: existían tres puntos posíbeis de contacto no momento no que eu descargase a maza sobre o ángulo de ferro —iso se previamente era capaz de erguela—; en sentido progresivo, respecto de min e do meu corpo, os seguintes: i) o propio ángulo, ii) a man ou o brazo de R., iii) a súa cabeza, non tan separada do marco como sería prudente. Alén deses tres puntos de contacto existía, certamente, un lugar máis que desde unha óptica heurística tiña que ser considerado. Refírome a dar o golpe ao aire, non acertar con nada. A natureza humana ten algo de atravesada, e quizais por iso a min se me pasou fugazmente pola delegación do inconsciente colectivo que debe de existir nalgún punto do cerebro propio que esa cuarta opción, non acertar coa maza en ningún punto de contacto, era de todas as posíbeis a máis irrisoria. Por un instante, só por un instante, logo, dei en pensar que a efectos de socialización posterior do fenómeno, case resultaba preferíbel impactar no cráneo de R. coa maza que describir unha especie de semicircunferencia radial entre cubo-futurista e vorticista pero en todo caso fallida sen paliativos, nin sequera “accidental”, co punto tecno-antropolóxico que esa palabra conserva nas sociedades post-agrarias. O caso é que, sen quecer músculos nin prepararme mentalmente de forma suficiente, a maza subiu. Subiu e a continuación baixou, pero de xeito tan brando e pusilánime que cando chegou ao ferro —porque, contra os prognósticos malintencionados dos alí presentes e pode que de ti mesmo, lector ou lectora, acertei de cheo naquel pequeno ángulo de ferro— este non avanzou na terra nin tres centímetros. Aí foi cando aquela señora L., sen conceder sequera unha segunda oportunidade ao operario, soltou a cáustica sanción: “Ai, Lándoas, isto non é o teu!” [para gardar fidelidade absoluta aos feitos indicarei que o que dixo L. foi: “Ai, Arturiño, isto non é o teu!“; e non podo estenderme agora sobre a pragmática do diminutivo na onomástica do galego común]. A frase, como a madalena de Proust, moveu e conmoveu na miña memoria un cavorco de recordos, entre os cales o máis repetido e cruel foi unha frase escoitada máis dunha vez ao longo dos anos. Unha frase que debería estar penalizada polo dano inmenso que ocasiona nas mentes infanto-xuvenil, adulta e postadulta, e, con toda probabilidade, tamén na senil. Unha frase que encanta espetar a determinados individuos cando son conscientes dunha superioridade relativa (por eles e as súas mentes enfermizas experimentada como absoluta) no plano físico e, en particular, na dimensión atinxente ás habelencias e capacidades manuais do outro. Porque ese é o quid: a outredade traumatizada, violentada, atropelada, laminada.

A frase, que non negarei que ao longo da vida eu mesmo pensei nalgún caso aplicar a terceiros (aplicala non só no plano físico, aínda que hai cada un por aí que pra que…, senón tamén no intelectual, poñamos nas tarefas crítica, docente e tal…), a frase, digo, resulta ser tan manida como efectiva. Heina grafar aquí para escarnio propio e alleo. Dá algo de cousa anotala, pero en definitiva un, se fai un blog, é para dicir a verdade e para confesar co mundo. Iso é. Eis a frase: Quita, quita, que te vas manchar! Que inmensa crueldade encerra este decasílabo…

 [Fotografía titulada Dous mineiros de Datong (1996), de Liu Zheng]

 

Móvese o GAAP

29 de Maio de 2009

 

gaap-alt-2O que segue tírase da nota de presentación do GAAP, algo resumida.

O Grupo Alea de Análise Poética (GAAP) formalizou a súa constitución no mes de xaneiro de 2009. Fixa como obxectivo a dinamización da investigación sobre materia poética e sobre os propios procedementos de análise metodolóxica e de decisión sobre de qué hai que falar cando se fala de poesía. Trátase dunha tarefa entendida na súa dimensión participativa no campo literario-cultural. O GAAP aspira a intervir nese campo achegando un discurso teórico e crítico plurívoco, non cinguido a coordenadas apriorísticas e acompañado dun esforzo por documentar da mellor maneira posíbel o curso da poesía contemporánea, a que está viva e ten algunha clase de cometido e presenza na esfera pública.

Forman o GAAP dez investigadoras e investigadores que comparten o interese polo debate metodolóxico na esfera teórico-crítica e comparada pero que no marco das análises que se comprometen a activar como colectivo orientarán o labor con determinación e claridade á produción poética galega, sobre todo á propia dos séculos XX e XXI.

O concepto de produción activado polo GAAP non terá un sentido restritivo nin textualista, de modo que as atencións responderán a un programa aberto e plural que non oculta a súa ambición como tarefa crítica e intelectual, por tanto tamén cultural e conscientemente política.

 Tratarase, pois, de activar a análise sobre repertorios e prácticas, sobre medios e públicos, sobre axencialidade e identidades, sobre a institucionalización e o canon, sobre imaxes e formas, sobre disposición e performatividade. Iso e algo máis.

Inicialmente constitúen o GAAP Iris Cochón, Lorena Domínguez Mallo, Margarita García Candeira, María López Sández, Isaac Lourido, Chus Nogueira, Montse Pena, María do Cebreiro Rábade, Iria Sobrino e Arturo Casas. A serie de logotipos, entre eles o que acompaña esta anotación, débese á X. Carlos Hidalgo.

Terceto atopado nun Citroën

30 de Marzo de 2009

Por conduto malabar, chega a nós unha rectificación dos tres versos de peche para o soneto interruptus do outro día enviados polo ínclito lírico tudense Artemio P. Canorrio, cuxos ancestros por parte de nai chegaron hai cinco xeracións de terras sardas, vía marítima, ignórase exactamente con que propósito. Malia a calidade xeral das achegas recibidas para o que en orixe non era concurso de ideas senón simple astrinxencia palatal do autor do texto —e debe indicarse expresamente, tamén malia o prodixio rupturista métrico-rimante perceptíbel no estro inxel mas invulgar do vate togado Iacopo di Reccatello, alquitara a súa na que destilan, pinga a pinga, verso a verso, uvas petrarquistas de alta escola hispalense con delicados taninos alvariño(sic)-mindonienses—, o xuri, reunido nun taxi Citroën C4 Sedán, atopa de xeito inexplicado un sobre con remite do devandito Sr. Pérez Canorrio alí no chan vehicular, como se conta!, un envelope pisado, desairado e obliterado por clientes anteriores, dirixido a Lándoas & Asociados. Aberta, en consecuencia rauda, tal misiva, e contrastada inter pares a aquilatada contundencia épico-ilírica daquela maxistral execución, non exenta de pulsión profética, de impares hendecasílabos esdrúxulos (impares pola orde, pois en realidade son dous, os esdrúxulos), o xuri, integrado por tres destacadas plumas locais da parte esta das Mariñas dos Condes, en plenitude de faculdades gustativas e sen mediar inxesta ningunha de substancias delicuescentes do xuízo estético nin outra caste de mecanismos compensatorios por débitos cruzados non impropios, todo hai que dicilo, da vida trobadoresco-institucional, o xuri, digo, dicimos!, decide por maioría de tres cuartos (o taxista acabou sumándose e non se considerou dolosa para as musas a súa proposición), decide, dicimos, outorgar o I Premio Completa un soneto e pasa unha fin de semana onde xa tiñas pensado facelo ao texto intitulado “Terceto atopado nun Citroën”, o cal resultou ser obra do eximio vate e profesor reformado de Tui, don Artemio Pérez Canorrio, da xeración dos Fastos Edelweiss. Complétase así, xa que logo, até o catorceno límite natural o soneto de marras, que fica agora para os séculos vindeiros deste xeito que se enuncia e publicita co obxecto de proporcionar coñecemento e lecer a case todos e todas, acaso coa única excepción dos utentes da celebrada colonia Eau d’Été, tan popular na Cidade das Burgas desque a Deputación a introduciu no pack de felicitación das tradicionais festas de Natal, a carón dun bocal de trombón usado e un par de condóns benditos polo bispo coas inopinadas siglas PPPP, trasunto posíbel segundo algunhas obscenas e reviradas mentes da fortaleza viril de non sabemos que militancia baixo que clase de estímulo carrexo-electoral [Dise isto en Betanzos dos Cabaleiros, a tal de tal de tal, asinan… (ilexíbel) tres sabios locais e un taxista que vive na Condesa]:

Demandas, oh Feijóo, o transo breve
do outro que che ocupa o Monte Pío,
e advirtes que non toquen nin un fío
das teas e enxovais que aquilo leve.

Remoo na memoria o mesto prebe
das
últimas funcións do teu plantío
de saldos e mercés que esquece a plebe
agora que
o estipula o vocerío.

“Negoocios son negoocios, meu ruliño”,
apréndenche os mentores ideolóxicos
que saben de enerxía máis que o Miño.

Lanzáronte á carreira, ornitolóxicos,
seis corvos camaradas do Mesquiño.
Os froitos han de ser teratolóxicos!

[Taxi!]

Cantiga de proseguir

24 de Marzo de 2009

Non acabo de sacar o terceto de peche. Rogo colaboración.

MUDANZA

Demandas, oh Feijóo, o transo breve
do outro que che ocupa o Monte Pío,
e advirtes que non toquen nin un fío
das teas e enxovais que aquilo leve.

Remoo na memoria o mesto prebe
das últimas funcións do teu plantío
de saldos e mercés que esquece a plebe
agora que o estipula o vocerío.

“Negoocios son negoocios, meu ruliño”,
apréndenche os mentores ideolóxicos
que saben de enerxía máis que o Miño.

[A foto é de EFE]